کتاب هویت ارمنی در بازتاب های تاریخی

کتاب هویت ارمنی در بازتاب های تاریخی (از عصر شاهنشاهی هخامنشی تا عصر جدید) نوشته هوری بربریان و تورج دریایی و ترجمه مهناز بابایی است و انتشارات مروارید در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. این کتاب از یک مجموعه‌مقاله شکل گرفته و هویت ارمنی را در بازه‌ای بسیار طولانی، از جهان باستان تا دوره‌های نزدیک‌تر، دنبال می‌کند. تمرکز اصلی اثر بر این است که هویت را نه یک مفهوم ثابت، بلکه پدیده‌ای تاریخی، چندلایه و وابسته به زبان، سیاست، حافظه و روایت‌های جمعی نشان دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هویت ارمنی در بازتاب های تاریخی اثر هوری بربریان و تورج دریایی

کتاب هویت ارمنی در بازتاب های تاریخی (Reflections of Armenian Identity in history and historiography)، نوشته‌ی هوری بربریان و تورج دریایی، مجموعه‌ای از مقاله‌هاست که مسئله‌ی هویت ارمنی را در سه بخش باستان، پیشامدرن و مدرن بررسی می‌کند. نویسندگان در مقدمه‌ی اثر توضیح می‌دهند که این مجموعه نه قرار است تصویری یکدست ارائه کند نه ادعای جامع‌بودن دارد، بلکه می‌خواهد نشان دهد چگونه هویت ارمنی در طول حدود ۳۰۰۰ سال، در برخورد با قدرت‌های سیاسی، جابه‌جایی‌های جغرافیایی، زبان، دین و حافظه‌ی تاریخی شکل گرفته و دگرگون شده است. هوری بربریان و تورج دریایی در هر فصل از زاویه‌ای متفاوت به موضوع نزدیک می‌شوند و تصویری گسترده از تاریخ‌نگاری و بحث‌های مربوط به هویت ارائه می‌دهند.

کتاب هویت ارمنی در بازتاب های تاریخی در بخش باستان به موضوع‌هایی مانند نام‌گذاری ارمنستان، نسبت میان اورارتو و آرمینا، تحول هویت قومی، منشأ و جایگاه الفبای ارمنی و اهمیت ارمنستان در جهان باستان می‌پردازد. در این بخش، مقاله‌هایی از گریگوری آرشیان، تورج دریایی، آنی هنرچیان، خداداد رضاخانی و گوستو ترینا آمده است. بعضی فصل‌ها بر تفاوت میان خودنام‌ها و نام‌هایی که دیگران برای ارمنیان به‌ کار برده‌اند، تمرکز دارند و بعضی دیگر نشان می‌دهند که چگونه دگرگونی‌های سیاسی و فرهنگیْ معنای ارمنی‌بودن را در دوره‌های مختلف تغییر داده‌اند.

در بخش پیشامدرن، انشقاق مخیتاریست‌ها، بازنگری در تعبیر عصر تاریکی برای ارمنستان و هویت ملیک‌های آرتساخی بررسی می‌شود. در بخش مدرن نیز رابطه‌ی هویت با فیلم، زبان و ادبیات مطرح می‌شود؛ از جمله بازخوانی فیلم آرارات، بررسی جایگاه زبان ارمنی در نسل‌های ارمنی‌‌ـآمریکایی و مطالعه‌ی تأثیر روانی نسل‌کشی بر نوشته‌های نسل دوم. این اثر پژوهشی و تطبیقی است و در فصل‌های گوناگون نشان می‌دهد که هویت فقط یک برچسب تاریخی نیست، بلکه فرایندی پیوسته از بازتعریف، کشمکش و بازنمایی است.

خلاصه کتاب هویت ارمنی در بازتاب های تاریخی

کتاب هویت ارمنی در بازتاب های تاریخی مجموعه‌ای از پژوهش‌ها را در کنار هم می‌گذارد تا نشان دهد هویت ارمنی در دوره‌های مختلف چگونه ساخته شده، تغییر کرده و بازتعریف شده است. این اثر از بحث‌های نظری درباره‌ی هویت قومی آغاز می‌کند و سپس به نمونه‌های تاریخی می‌رسد؛ از نسبت اورارتو و ارمنستان در دوره‌ی هخامنشی گرفته تا نقش الفبا، کلیسا، ساختارهای سیاسی، دیاسپورا، زبان و حافظه‌ی جمعی.

بخش‌های پایانی اثر نشان می‌دهند که چگونه در دوره‌های جدید، سینما، ادبیات و تجربه‌ی آسیب تاریخی بر شکل‌گیری احساس تعلق ارمنی اثر گذاشته‌اند. موضوع اصلی کتاب این است که هویت ارمنی را باید در پیوند با دگرگونی‌های تاریخی و روایت‌های گوناگون فهمید نه به‌عنوان مفهومی ثابت و یکدست.

چرا باید کتاب هویت ارمنی در بازتاب های تاریخی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب هویت ارمنی در بازتاب های تاریخی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب هویت ارمنی را در بازه‌ای طولانی، از عصر هخامنشی تا دوره‌ی جدید، دنبال می‌کند و امکان دیدن تداوم‌ها و گسست‌ها را فراهم می‌آورد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند نسبت میان هویت، زبان، دین، سیاست و حافظه‌ی تاریخی را دقیق‌تر بررسی کند.
• این اثر به یک دوره یا یک تعریف از ارمنی‌بودن بسنده نمی‌کند و چند زاویه‌ی دید متفاوت را در کنار هم می‌گذارد.
• نویسندگان نشان می‌دهند که نام‌ها، روایت‌ها و بازنمایی‌های بیرونی در شکل‌گیری هویت نقش داشته‌اند.
• بخش مدرن کتاب پیوند میان هویت و تجربه‌های جمعی مانند مهاجرت، نسل‌کشی، ادبیات و سینما را روشن‌ می‌کند.
• ساختار سه‌بخشی اثر کمک می‌کند تا موضوع به‌صورت مقایسه‌ای دنبال شود.

خواندن کتاب هویت ارمنی در بازتاب های تاریخی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب هویت ارمنی در بازتاب های تاریخی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی ریشه‌ها و دگرگونی‌های هویت ارمنی شناخت بیشتری به دست آورند.
• علاقه‌مندان به تاریخ ایران، قفقاز و ارمنستان که به پیوندهای سیاسی و فرهنگی این حوزه‌ها توجه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که درباره‌ی هویت، قومیت، زبان و حافظه‌ی تاریخی مطالعه می‌کنند.
• کسانی که می‌خواهند نقش الفبا، کلیسا، دیاسپورا و روایت‌های جمعی را در شکل‌گیری هویت بررسی کنند.
• مخاطبانی که به مقاله‌های تاریخی با دیدگاه‌های متنوع و مقایسه‌ای علاقه دارند.

درباره هوری بربریان

هوری بربریان استاد تاریخ و مدیر مرکز مطالعات ارمنی در دانشگاه کالیفرنیا، ارواین است. حوزه‌ی پژوهشی او تاریخ ارمنیان در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، با تمرکز بر تحولات فراملی و فرامرزی، جنبش‌های انقلابی، زنان و مسائل جنسیت است. از آثار او می‌توان به کتاب ارمنیان و انقلاب مشروطه‌ی ایران، ۱۹۰۵‌ـ‌۱۹۱۱ (۲۰۰۱) و انقلابیون سرگردان (۲۰۱۹) اشاره کرد؛ کتاب اخیر جوایز متعددی دریافت کرده است.

درباره تورج دریایی

تورج دریایی، ایران‌شناس و تاریخ‌نگار برجسته‌ی ایرانی، در سال ۱۳۴۶ در تهران به دنیا آمد. او دوران تحصیل خود را در ایران و یونان گذراند و در سال ۱۹۹۹ موفق به دریافت دکترای تاریخ از دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس شد. حوزه‌ی پژوهشی او تاریخ و فرهنگ ایران باستان، به‌ویژه دوره‌ی ساسانی، و شکل‌گیری هویت ایرانی است.

تورج دریایی دارنده‌ی کرسی مسیح در مطالعات و فرهنگ فارسی و مدیر مرکز مطالعات فارسی دکتر ساموئل ام. جردن در دانشگاه کالیفرنیا، ارواین است. او همچنین سرویراستار دانشنامه‌ی ایرانیکا، سردبیر نشریه‌ی نامه‌ی ایرانِ باستان و مدیر پروژه‌ی پژوهشی ساسانیکاست. فعالیت‌های علمی او شامل انتشار مقالات و کتاب‌های متعدد در زمینه‌ی تاریخ و فرهنگ ایران و همکاری با معتبرترین مراکز ایران‌شناسی جهان است.

از مهم‌ترین آثار تورج دریایی می‌توان به کتاب‌های ساسانیان: صعود و سقوط یک امپراتوری و ایران ساسانی (۲۲۴‌ـ‌۶۵۱ میلادی): پرتره‌ای از یک امپراتوری در دوران باستان متأخر اشاره کرد. کتاب ساسانیان: صعود و سقوط یک امپراتوری در سال ۲۰۱۰ جوایز متعددی دریافت کرد و از منابع شناخته‌شده‌ی پژوهش درباره‌ی تاریخ ساسانیان به شمار می‌آید.

بخشی از کتاب هویت ارمنی در بازتاب های تاریخی

«در زمینهٔ تاریخ آفرینش الفبای ارمنی و منشأ آن، پژوهش‌های بسیاری انجام گرفته است. امّا این آثار به‌ندرت موضوع سوادآموزی و آموزش را در چارچوب گستردهٔ روزگار باستان متأخر بررسی می‌کنند. بیشتر پژوهش‌هایی که از سوی محققان مطالعهٔ ارمنی انجام گرفته، بر این باورند که آفرینش این الفبا به انگیزه‌های دینی و/ یا ملی وابسته بوده است. این تحقیقات بیشتر بر پرسش‌هایی چون «دقیقاً چه زمانی» الفبا پدید آمد و اهمیت آن برای فرهنگ مکتوب ارمنی تمرکز دارند. نوشتار حاضر، بااین‌حال، به این می‌پردازد که این الفبا چگونه در بستر دنیای باستان متأخر سدهٔ پنجم، و درون گفتمان مسیحی آن دوره، عرضه، توجیه و دریافت شده است. من بر آنم که فارغ از منشأ این الفبا ـ چه همانندتر به یونانی باشد یا سریانی، یا هر زمان که ابداع شده باشد ـ الفبای ارمنی به‌مثابهٔ بخششی مقدّس، شگفت‌انگیز و ممتاز از سوی خداوند به ارمنیان عرضه شده است.»