کتاب مهدویت نگاری در سده های نخستین

کتاب مهدویت نگاری در سده های نخستین نوشته محمد معرفت، پژوهشی است درباره ریشه‌های حدیثی و کتاب‌شناختیِ آثار مهم مهدویت در میان منابع کهن شیعه. نویسنده به‌جای تکرار کلیات رایج، سراغ این پرسش رفته است که مؤلفان کتاب‌هایی مانند الغیبه نعمانی و الغیبه شیخ طوسی روایات خود را از چه منابعی گرفته‌اند و چه بخشی از آن میراث امروز از میان رفته است. این کتاب را انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مهدویت نگاری در سده های نخستین

کتاب مهدویت نگاری در سده های نخستین اثر محمد معرفت، به بررسی یکی از بحث‌های مهم در مطالعات مهدویت می‌پردازد: این‌که منابع اصلی و نخستینِ روایات مربوط به غیبت و مهدی موعود چه بوده‌اند و آثار شناخته‌شده‌ی بعدی تا چه اندازه بر نوشته‌های قدیمی‌تر تکیه داشته‌اند. محور اصلی پژوهش، بازشناسی مصادر حدیثی دو اثر مهم یعنی الغیبه نعمانی و الغیبه شیخ طوسی است. نویسنده از خلال بررسی اسناد، فهرست‌های رجالی، عنوان کتاب‌ها و قرائن درون‌متنی، تلاش کرده مسیر انتقال روایت‌ها را روشن کند و نشان دهد چه بخشی از میراث مکتوب نخستین هنوز در لابه‌لای آثار موجود قابل شناسایی است.
کتاب مهدویت نگاری در سده های نخستین فقط به معرفی چند منبع بسنده نمی‌کند، بلکه روش کار خود را هم توضیح می‌دهد. در فصل‌های آغازین، مفاهیمی مانند مصادر حدیثی نخستین، بازشناسی، بازیابی و بازسازی از هم تفکیک می‌شوند و سپس قرائن کشف منابع مفقود شرح داده می‌شود؛ از تکرار بخش‌های مشترک سند گرفته تا هماهنگی موضوع روایت با عنوان کتابی که احتمال داده می‌شود منبع اصلی بوده باشد. در ادامه، نویسنده به‌صورت جزئی‌تر سراغ تحلیل مصدرشناختی الغیبه نعمانی می‌رود و درباره جایگاه نعمانی، انگیزه‌ی تألیف کتاب او، مشایخ روایی‌اش و شیوه‌ی تنظیم باب‌ها بحث می‌کند. از دل این بررسی، تصویری از شبکه‌ی انتقال حدیث در سده‌های نخستین به دست می‌آید؛ تصویری که هم به فهم بهتر اعتبار روایات کمک می‌کند و هم نشان می‌دهد بحث مهدویت در آن دوره بر چه پایه‌های مکتوبی استوار بوده است.

خلاصه کتاب مهدویت نگاری در سده های نخستین

کتاب مهدویت نگاری در سده های نخستین بر این مسئله متمرکز است که روایات مهدویت در منابع کهن شیعه چگونه ثبت و منتقل شده‌اند. محمد معرفت با بررسی دو کتاب الغیبه نعمانی و الغیبه شیخ طوسی، می‌کوشد منابع مستقیم و گاه مفقودِ این آثار را شناسایی کند. او برای این کار از نشانه‌هایی مانند ساختار اسناد، تکرار نام راویان، تطبیق موضوع روایت با عنوان کتاب‌ها و داده‌های فهرست‌نگاری استفاده کرده است. نتیجه‌ی این بررسی، فقط معرفی چند منبع قدیمی نیست؛ بلکه روشن‌کردن شیوه‌ی شکل‌گیری میراث مهدوی و پاسخ‌دادن به برخی تردیدها درباره اعتبار روایات این حوزه است.

چرا باید کتاب مهدویت نگاری در سده های نخستین را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب مهدویت نگاری در سده های نخستین را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مسیر انتقال روایات مهدویت را از منابع کهن تا آثار شناخته‌شده‌تر دنبال می‌کند.
• نویسنده نشان می‌دهد اعتبارسنجی روایت‌ها فقط به بررسی تک‌تک راویان محدود نیست و منبع‌شناسی هم نقش مهمی دارد.
• کتاب به شناسایی بخشی از آثار مفقود شیعه در موضوع مهدویت کمک می‌کند.
• خواننده با شیوه‌های کشف مصدر مکتوب از دل اسناد و قرائن آشنا می‌شود.
• این اثر برای فهم جایگاه الغیبه نعمانی و الغیبه شیخ طوسی در میراث مهدوی اطلاعات دقیقی فراهم می‌کند.
• کتاب برخی اشکال‌های مطرح درباره ضعف روایات مهدویت را از زاویه‌ی کتاب‌شناختی بررسی می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب مهدویت نگاری در سده های نخستین به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران مطالعات مهدویت که می‌خواهند با منابع نخستین این حوزه دقیق‌تر آشنا شوند.
• دانشجویان الهیات، حدیث و تاریخ اسلام که به بحث منبع‌شناسی و انتقال روایت علاقه دارند.
• خوانندگانی که درباره اعتبار روایات مهدویت سؤال‌های جدی دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند جایگاه کتاب‌هایی مانند الغیبه نعمانی و الغیبه شیخ طوسی را بهتر بشناسند.
• کسانی که به بازشناسی آثار مفقود و میراث مکتوب شیعه علاقه‌مندند.