کتاب فرانکنشتاین

کتاب فرانکنشتاین (Frankenstein) نوشته مری شلی و ترجمه لیلا خادم الحسینی است و کارگاه فیلم و گرافیک سپاس در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. این رمان بر اساس یک پرسش هولناک شکل می‌گیرد: اگر انسان بتواند به ماده‌ی بی‌جان حیات بدهد، مسئولیت این آفرینش تا کجا ادامه می‌یابد؟ این کتاب علاوه‌بر ترس، از تنهایی، جاه‌طلبی، عذاب‌وجدان و مرز باریک میان کشف و فاجعه حرف می‌زند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فرانکنشتاین اثر مری شلی

کتاب فرانکنشتاین، نوشته‌ی مری شلی، یکی از شناخته‌شده‌ترین داستان‌ها درباره‌ی آفرینش، مسئولیت و پیامدهای دانستن است. کتاب با نامه‌های رابرت والتون آغاز می‌شود؛ دریانوردی که در جست‌وجوی کشف و افتخار به نواحی یخ‌زده‌ی شمال می‌رود و در میانه‌ی این سفر با مردی فرسوده و رازآلود رو‌به‌رو می‌شود. داستان ویکتور فرانکنشتاین از همین قاب روایی آغاز می‌شود؛ جوانی از خانواده‌ای مرفه در ژنو که از کودکی شیفته‌ی رازهای طبیعت، سرچشمه‌ی حیات و امکان غلبه بر محدودیت‌های انسانی بوده است. مری شلی نشان می‌دهد که ترس در این جهان فقط از هیبت یک موجود ناشناخته ناشی نمی‌شود، بلکه از میل انسان به عبور از مرزهایی برمی‌خیزد که شاید توان تحمل پیامدهایشان را نداشته باشد.

کتاب فرانکنشتاین در چند لایه پیش می‌رود: شوق کشف علمی، دلبستگی‌های خانوادگی، انزوای فکری و فروپاشی تدریجی آرامش. مری شلی موجودی هولناک را به‌عنوان عامل وحشت وارد صحنه می‌کند و آن را در مرکز یک بحران اخلاقی قرار می‌دهد؛ بحرانی که در آن آفریننده و آفریده‌شده هر دو درگیر رنج، طردشدگی و خشم می‌شوند. طبیعت، کوهستان، یخ، طوفان و سکوت در این رمان حال‌وهوای درونی شخصیت‌ها را بازتاب می‌دهند.

این کتاب در مقدمه و پیش‌گفتار، سرنخ‌های شکل‌گیری ایده‌ی اثر را مطرح می‌کند؛ از گفت‌وگو درباره‌ی اصل حیات تا رؤیایی که جرقه‌ی داستان را زده است. پیوند میان تخیل، فلسفه و هراسْ این کتاب را به داستانی ماندگار درباره‌ی بهای آفرینش و تنهایی انسان تبدیل کرده است.

خلاصه داستان فرانکنشتاین

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

داستان با سفر رابرت والتون به نواحی قطبی آغاز می‌شود؛ جایی که او مردی نیمه‌جان را در میان یخ‌ها نجات می‌دهد. آن مرد ویکتور فرانکنشتاین است و کم‌کم سرگذشت خود را برای والتون بازگو می‌کند. ویکتور از کودکی مجذوب رازهای طبیعت و سرچشمه‌ی حیات بوده و این شیفتگی در سال‌های جوانی او را به آزمایشی خطرناک کشانده است: ساختن موجودی زنده از اجزای مردگان؛ اما لحظه‌ای که آفرینش او جان می‌گیرد، شوق جای خود را به وحشت می‌دهد. از اینجا به بعد، زندگی ویکتور در سایه‌ی موجودی قرار می‌گیرد که هم محصول جاه‌طلبی اوست هم آینه‌ی ترس‌ها و خطاهایش.

چرا باید کتاب فرانکنشتاین را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فرانکنشتاین را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب ترس را به پرسشی اخلاقی درباره‌ی آفرینش و مسئولیت پیوند می‌زند.
• خواننده در این اثر، با ریشه‌های خشم، طردشدگی و تنهایی از زاویه‌ی دید چند شخصیت رو‌به‌رو می‌شود.
• این رمان نشان می‌دهد که کنجکاوی علمی چه پیامدهایی به همراه می‌آورد.
• خواندن این کتاب برای کسانی که به داستان‌های کلاسیکِ تیره و شخصیت‌های درگیر عذاب‌وجدان علاقه دارند، تجربه‌ای پربار است.

خواندن کتاب فرانکنشتاین را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب فرانکنشتاین به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌های کلاسیکِ تیره و پرتنش.
• خوانندگانی که به داستان‌های مرتبط با آفریدن، علم و مرزهای اخلاقی علاقه دارند.
• کسانی که از داستان‌های شخصیت‌محور با درون‌مایه‌ی تنهایی و عذاب‌وجدان لذت می‌برند.
• مخاطبانی که می‌خواهند با یکی از مهم‌ترین چهره‌های هیولا در ادبیات آشنا شوند.
• خوانندگانی که به فضاهای سرد و رازآلود و طبیعتِ هول‌انگیز در داستان‌ها علاقه دارند.

درباره مری شلی

مری ولستون‌کرافت شلی در ۳۰ اوت ۱۷۹۷ در انگلستان به دنیا آمد و در یکم فوریه‌ی ۱۸۵۱ درگذشت. او نویسنده‌ی انگلیسی و خالق رمان مشهور فرانکنشتاین بود؛ اثری گوتیک که از نخستین نمونه‌های ادبیات علمی‌‌ـ‌تخیلی به شمار می‌رود. مادرش، مری ولستون‌کرافت، از پیشگامان دفاع از حقوق زنان و پدرش، ویلیام گادوین، فیلسوف و نویسنده‌ای نامدار بود. مری ۱۱ روز پس از تولد، مادرش را از دست داد و تحت‌تأثیر فضای فکری پدرش با ادبیات و اندیشه‌های سیاسی آشنا شد.

مری در سال ۱۸۱۴ رابطه‌ای عاشقانه را با پرسی بیش شلی، شاعر برجسته‌ی رمانتیک، آغاز کرد و همراه با او و کلر کلرمونت به اروپا رفت. در تابستان ۱۸۱۶، زمانی که این سه در نزدیکی ژنو به همراه لرد بایرون و جان ویلیام پولیدوری اقامت داشتند، ایده‌ی فرانکنشتاین به ذهن مری رسید. رمان در سال ۱۸۱۸ منتشر شد و به مهم‌ترین اثر کارنامه‌ی او تبدیل شد.

پس از مرگ پرسی شلی در سال ۱۸۲۲، مری به انگلستان بازگشت و زندگی خود را صرف نویسندگی و پرورش پسرش کرد. او در کنار فرانکنشتاین، آثاری مانند والپرگا و آخرین انسان را نیز نوشت و در انتشار آثار همسرش نقش مهمی داشت. نوشته‌های او اغلب به موضوع‌هایی مانند انزوا، مسئولیت، همدلی، روابط انسانی و جایگاه زنان می‌پردازند.

مری شلی در ۵۳سالگی درگذشت و در کلیسای سنت پیتر در بورنموث به خاک سپرده شد. آثار مری شلی در شکل‌گیری ادبیات گوتیک و علمی‌‌ـ‌تخیلی اهمیت ویژه‌ای دارند.

اقتباس‌ها از کتاب

رمان فرانکنشتاین از زمان انتشار در سال ۱۸۱۸ بارها به سینما، تئاتر، تلویزیون و دیگر قالب‌های هنری راه یافته است. از مهم‌ترین اقتباس‌های سینمایی فرانکنشتاین می‌توان به فرانکنشتاین (۱۹۳۱) و عروس فرانکنشتاین (۱۹۳۵) به کارگردانی جیمز ویل، نفرین فرانکنشتاین (۱۹۵۷) به کارگردانی ترنس فیشر، فرانکنشتاین جوان (۱۹۷۴) به کارگردانی مل بروکس و فرانکنشتاین (۱۹۹۴) به کارگردانی کنت برانا اشاره کرد. در سال ۲۰۲۵ نیز فرانکنشتاین به کارگردانی گیرمو دل تورو ساخته شد.

چه نسخه‌های دیگری از این کتاب در ایران منتشر شده است؟

انتشارات قدیانی با ترجمه‌ی محسن سلیمانی، نشر پرتقال با ترجمه‌ی میترا امیری، نشر باران خرد با ترجمه‌ی مهراب حسنوند، نشر گویا با ترجمه‌ی علی سلامی، نشر پنگوئن با ترجمه‌ی سمیرا عسگری، نشر مد با ترجمه‌ی سپاس ریوندی، نشر ققنوس با ترجمه‌ی فرشاد رضایی، نشر مرکز با ترجمه‌ی کاظم فیروزمند، نشر ثالث با ترجمه‌ی نرگس مساوات و... در سال‌های مختلف این کتاب را منتشر کرده‌اند.

بخشی از کتاب فرانکنشتاین

«اگرچه میان والدینم اختلاف سنی چشمگیری وجود داشت، اما همین امر پیوند عمیق محبت و وفاداری آنان را محکم‌تر کرده بود. در نهاد راستکردار پدرم، حس عدالت‌طلبی‌ای بود که تنها زمانی می‌توانست به عشقی عمیق دل ببندد که کسی را بی‌اندازه، شایستهٔ تحسین و تأیید بیابد. شاید در گذشته به سبب فاش ‌شدن دیرهنگام نالایقی معشوقی که دوست می‌داشت، رنج برده بود و از این رو، اکنون برای ارزش آزموده و اثبات‌شده، اهمیتی مضاعف قائل بود. در تعلق خاطر او به مادرم، نشانی از سپاسگزاری و ستایشی دیده می‌شد که هیچ شباهتی با شیفتگی افراطی سالخوردگان نداشت؛ چراکه این احساس، از حرمت به فضایل مادرم و شوق جبران -‌حتی اندک‌- رنج‌هایی که او متحمل شده بود برمی‌آمد و همین معنا در رفتار پدرم با او لطف و ظرافتی وصف‌ناپذیر ایجاد می‌کرد. هر چیزی در برابر خواست و آسایش مادرم تسلیم می‌شد. پدرم می‌کوشید او را همچون گیاهی نادر که باغبان از گزند بادهای خشن می‌پوشاند، در پناه گیرد و با همهٔ آنچه دل لطیف و نیکوکار او را شادمان می‌سازد، احاطه‌اش کند. سلامتی او و حتی آرامش روحی‌اش که تا آن زمان پایدار بود، از آنچه تجربه کرده بود، دستخوش تزلزل شده بود. در دو سالی که پیش از ازدواجشان سپری شد، پدرم تدریجاً همهٔ وظایف عمومی‌اش را رها کرد و بلافاصله پس از وصلت، هر دو، رهسپار اقلیم خوشایند ایتالیا شدند و با تغییر مناظر و دلمشغولی همراه با سفر در آن سرزمین شگفتی‌ها، برای احیای قوای تحلیل‌رفتهٔ مادرم کوشیدند.»