کتاب رواندرمانگری معنوی

کتاب رواندرمانگری معنوی (عرفان و رواندرمانی) نوشته محمدرضا فریدونی و سیدمیثم موسویان، می‌کوشد میان مفاهیم روان‌درمانی و سلوک اسلامی پلی روشن بزند و نشان دهد بعضی از مسئله‌های درمان، از رابطه‌ی درمانگر و مراجع تا خودنظارتگری، صبر، عادت و نقش الگوها، در سنت عرفانی نیز صورت‌بندی شده‌اند. محور اصلی اثر، طراحی نُه جلسه‌ی درمانی است که در آن فنون شناختی‌رفتاری در کنار مفاهیم اخلاقی و عرفانی قرار می‌گیرند. نشر معارف این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب رواندرمانگری معنوی

کتاب رواندرمانگری معنوی نوشته‌ی محمدرضا فریدونی و سیدمیثم موسویان از دل یک دغدغه‌ی مشخص شکل گرفته است: آیا می‌توان میان روان‌درمانی جدید و میراث عرفانی و اخلاقی اسلام گفت‌وگویی جدی برقرار کرد؟ نویسندگان پاسخ خود را نه با طرحی کلی و انتزاعی، بلکه با کنار هم گذاشتن مفاهیم درمانی و سلوکی پیش برده‌اند. متن توضیح می‌دهد که در روان‌درمانی، مکاتب گوناگونی پدید آمده‌اند و در ادامه بعضی از آن‌ها به‌ سمت شیوه‌های تلفیقی رفته‌اند. در همین بستر، اثر حاضر پیشنهاد می‌کند که تجربه‌ی عارفان مسلمان در تغییر نگاه انسان به خدا، خود و جهان، می‌تواند در فهم درمان روان نیز محل تأمل باشد.

کتاب رواندرمانگری معنوی بر پایه‌ی نُه جلسه‌ی درمانی طراحی شده و در هر جلسه ابتدا یک مفهوم یا فن از درمان‌های رفتاری‌شناختی مطرح می‌شود و سپس مشابه یا معادل آن در سلوک اسلامی بررسی می‌شود. متن فقط به شباهت‌ها بسنده نمی‌کند و گاهی از تفاوت‌ها، حدود هر مفهوم و حتی مزیت‌های احتمالی بعضی قدم‌های سلوکی هم حرف می‌زند. بخشی از جذابیت اثر در همین رفت‌وبرگشت میان دو حوزه است: از یک‌سو بحث‌هایی مثل فکر، احساس و رفتار، خودپایی، شرطی‌سازی، نقش هزینه در تثبیت باور، تحلیل عادت‌ها و جایگاه درمانگر مطرح می‌شود و از سوی دیگر مفاهیمی مانند مراقبه، محاسبه، صبر، استاد، همنشینی، محبت و الگوگیری در سنت اسلامی کنار آن‌ها قرار می‌گیرد. 

لحن محمدرضا فریدونی و سیدمیثم موسویان آموزشی و توضیحی است و مثال‌های فراوانی از موقعیت‌های روزمره، اتاق درمان، تجربه‌های تربیتی و حتی روابط اجتماعی می‌آورند تا بحث‌ها از سطح تعریف‌های انتزاعی فراتر بروند.

خلاصه کتاب رواندرمانگری معنوی

کتاب رواندرمانگری معنوی می‌گوید برای فهم رنج روانی و حرکت به‌ سوی تغییر، باید رابطه‌ی فکر، احساس و رفتار را جدی گرفت و آن‌ها را به‌ صورت جداگانه شناخت. نویسندگان سپس نشان می‌دهند که مفاهیمی مانند خودنظارتگری، عادت‌سازی، نقش پاداش، اثر محیط، اهمیت الگوها و جایگاه درمانگر، در سنت عرفانی و اخلاقی اسلام نیز صورت‌هایی هم‌خانواده دارند. 

متن از مراقبه و محاسبه تا صبر، تربیت اراده، نقش استاد و اثر همنشینی پیش می‌رود و می‌کوشد توضیح دهد چگونه بعضی رفتارها باورها را تقویت یا تضعیف می‌کنند. حرف اصلی کتاب این است که درمان فقط در سطح تکنیک باقی نمی‌ماند و به نوع نگاه انسان به زندگی، انتخاب‌ها و نسبت او با معنا گره می‌خورد.

چرا باید کتاب رواندرمانگری معنوی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب رواندرمانگری معنوی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند میان مفاهیم روان‌درمانی و سلوک اسلامی را به‌ صورت مقایسه‌ای و جلسه‌به‌جلسه بررسی می‌کند.
• خواننده با رابطه‌ی فکر، احساس و رفتار و نقش هر یک در شکل‌گیری رنج روانی آشنا می‌شود.
• کتاب نشان می‌دهد مفاهیمی مثل مراقبه، محاسبه، صبر و همنشینی چگونه در کنار فنون درمانی قابل فهم می‌شوند.
• مثال‌های متعدد اثر، بحث‌های نظری را به موقعیت‌های روزمره و تجربه‌های ملموس نزدیک می‌کند.
• این کتاب برای درمانگرانی که با مراجعان مذهبی سروکار دارند، زاویه‌ای مشخص برای فهم گفت‌وگو و درمان فراهم می‌کند.
• بخش‌های مربوط به عادت، شرطی‌سازی، هزینه و تثبیت باورها به فهم رفتارهای تکرارشونده کمک می‌کند.

خواندن کتاب رواندرمانگری معنوی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب رواندرمانگری معنوی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• درمانگران و مشاورانی که می‌خواهند نسبت میان مفاهیم درمانی و باورهای دینی را دقیق‌تر بررسی کنند.
• دانشجویان روان‌شناسی و مشاوره که به مقایسه‌ی دیدگاه‌های درمانی با منابع اسلامی علاقه دارند.
• پژوهشگران حوزه‌ی عرفان، اخلاق و تعلیم‌وتربیت که در مورد اثر تربیتی مفاهیم سلوکی کنجکاوند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی نقش صبر، مراقبه، عادت و الگو در تغییر روانی بیشتر بدانند.
• مخاطبانی که به بحث‌های میان‌رشته‌ای میان روان‌شناسی و معارف اسلامی علاقه دارند.

بخشی از کتاب رواندرمانگری معنوی

«تمرین جلسهٔ اول

در این تمرین مُراجع باید بتواند خود را در لحظه از سه منظر مجزای فکر و احساس و رفتار نگاه کند و این سه بخش را به‌صورت مجزا از هم در نظر بگیرد و از یکدیگر تمیز دهد.

برای تشخیص این سه بخش باید به جنس فکر توجه کرد. در واقع باید آن را شناخت و متوجه شد که جنس فکر چیست. ما وقتی از مراجع می‌پرسیم، حدس‌هایی می‌زند. برای این کار بهتر است از او بخواهیم یکی از فکرهایش را بگوید؛ مثلاً شما در جایگاه خوانندهٔ این کتاب فکر سمجی را که امروز از سرتان گذشته و شما را رها نکرده است، بنویسید.

با نوشتن این فکر خواهید دید که فکر شما از کلماتی تشکیل شده است. احسنت! فکر، جمله‌ای است که از کلمات تشکیل شده است. در واقع فکر، منطق است. زبان است. در این باره البته اختلاف‌نظرهایی در روان‌شناسی وجود دارد که وارد آن‌ها نمی‌شویم؛ ولی ماحصل مباحث این است که اگر کسی زبان را، وَلو به اشاره و قراردادهای درونی، نیاموخته باشد، هوشمند نخواهد بود؛ ازاین‌رو انسان را حیوان ناطق خوانده‌اند. در پرونده‌های روان‌شناسی هم مواردی بررسی شده که در آن‌ها مثلاً نوزادی که نامشروع به دنیا آمده، در اتاق زیر شیروانی خانه‌ای بدون تعامل با کسی فقط تغذیه شده و در سن حساس زبان‌آموزی، زبانی ولو به اشاره یاد نگرفته و وقتی این کودک در سن پنج‌سالگی از آن حبس خلاص شده، مثل حیوانات وحشی رفتار می‌کرده است؛ پس فکر همان کلمات است و نشانه‌های معنایی که در ذهن بدون توقف جریان دارد؛ درست مثل سیلی که از رودخانهٔ ذهنتان می‌گذرد؛ درحالی‌که ممکن است شما به هیچ‌کدام از این کلمات توجه نداشته باشید و درموردشان تصمیم‌گیری نکنید.»