کتاب روش های عملی خلاقیت

کتاب روش های عملی خلاقیت (Creative Thinking For Dummies) نوشته دیوید کاکس، خلاقیت را نه به‌عنوان استعدادی دور از دسترس، بلکه به‌ مثابه‌ی قابلیتی قابل‌پرورش بررسی می‌کند و از همان ابتدا به سراغ ابزارهایی می‌رود که ذهن را از مسیرهای تکراری بیرون می‌آورند؛ از نقشه‌ی ذهنی و بازی با زبان گرفته تا طوفان فکری، سینکتیک و SCAMPER. تمرکز اثر بر این است که ایده‌پردازی چگونه در کارهای روزمره، حل مسئله و تصمیم‌گیری شکل می‌گیرد. انتشارات آوند دانش این کتاب را با ترجمه فیروزه زارع فراشبندی و خسرو زارع فراشبندی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روش های عملی خلاقیت

کتاب روش های عملی خلاقیت نوشته‌ی دیوید کاکس به سراغ این پرسش می‌رود که خلاقیت دقیقاً چگونه فعال می‌شود و چرا بعضی وقت‌ها ذهن در برابر ایده‌های تازه مقاومت می‌کند. نویسنده خلاقیت را فقط به هنر یا اختراع‌های بزرگ محدود نمی‌کند و نشان می‌دهد که از طراحی یک پروژه تا انتخاب یک راه تازه برای حل مسئله، همه می‌توانند به تفکر خلاق نیاز داشته باشند. فضای اثر بر پایه‌ی مثال، تمرین ذهنی و توضیح ابزارها شکل گرفته است. متن بر این نکته تکیه دارد که خاموش‌شدن خلاقیت به‌ معنای ازدست‌رفتن آن نیست و می‌توان با تغییر الگوهای فکری، دوباره آن را فعال کرد.

کتاب در فصل‌های آغازین، تغییر ذهن را به‌ عنوان نقطه‌ی شروع مطرح می‌کند و به سراغ روش‌هایی می‌رود که مسیر معمول فکرکردن را به‌هم می‌زنند. نقشه‌ی ذهنی، بازی‌های رومیزی، بازی با استعاره و زبان، داستان‌سرایی، خلسه‌ی کم‌عمق، ورودی تصادفی و تجسم از جمله ابزارهایی هستند که در این بخش بررسی شده‌اند. نویسنده توضیح می‌دهد هر کدام در چه موقعیتی به کار می‌آیند و چگونه می‌توانند ذهن را از چارچوب‌های خشک و خطی دور کنند. در این میان، مثال‌های مربوط به خرید، مهمانی، طراحی محصول و حتی ساختن روایت، نشان می‌دهد که خلاقیت در دل موقعیت‌های عادی هم قابل‌ردیابی است.

کتاب روش های عملی خلاقیت در ادامه به روش‌های شناخته‌شده‌تر تولید ایده می‌رسد و آن‌ها را با جزئیات بیشتری باز می‌کند. طوفان فکری، سینکتیک و SCAMPER از مهم‌ترین بخش‌های این مسیرند. دیوید کاکس در توضیح طوفان فکری فقط به تعریف کلی بسنده نکرده و از قواعد، خطاهای رایج، نقش تسهیل‌کننده، کار انفرادی و گروهی و حتی شکل‌های ساکت و الکترونیکی آن گفته است. در بخش سینکتیک نیز بر پیوند میان استعاره، احساس و حل مسئله مکث می‌شود. حاصل این رویکرد، کتابی است که خلاقیت را مجموعه‌ای از عادت‌های ذهنی، زاویه‌های دید و ابزارهای قابل‌آزمون نشان می‌دهد؛ نه مفهومی مبهم که فقط به افراد خاص تعلق داشته باشد.

خلاصه کتاب روش های عملی خلاقیت

کتاب روش های عملی خلاقیت، خلاقیت را فرایندی می‌داند که با تغییر زاویه‌ی نگاه، برهم‌زدن عادت‌های ذهنی و استفاده از ابزارهای مشخص تقویت می‌شود. دیوید کاکس ابتدا نشان می‌دهد چرا ذهن در برخورد با مسئله‌ها اغلب به مسیرهای تکراری می‌رود و بعد روش‌هایی برای خروج از این وضعیت پیشنهاد می‌کند؛ از نقشه‌ی ذهنی، استعاره، داستان‌سرایی و تجسم گرفته تا ورودی تصادفی و بازی با کلمات. 

سپس کتاب به سراغ شیوه‌های تولید ایده در کار فردی و گروهی می‌رود و طوفان فکری، سینکتیک و SCAMPER را با مثال و توضیح کاربردشان بررسی می‌کند. دغدغه‌ی اصلی اثر این است که ایده‌پردازی را از حالت مبهم خارج کند و به مجموعه‌ای از انتخاب‌های آگاهانه و تمرین‌پذیر تبدیل کند.

چرا باید کتاب روش های عملی خلاقیت را بخوانیم؟

• این کتاب خلاقیت را به موقعیت‌های روزمره و مسئله‌های واقعی پیوند می‌دهد و آن را از سطح تعریف‌های کلی پایین می‌آورد.
• خواننده با مجموعه‌ای از ابزارهای مشخص مانند نقشه‌ی ذهنی، طوفان فکری، سینکتیک و SCAMPER آشنا می‌شود.
• کتاب نشان می‌دهد هر روش در چه موقعیتی مفیدتر است و چرا یک ابزار همیشه برای همه‌ی مسئله‌ها جواب نمی‌دهد.
• بخش‌های مربوط به زبان، استعاره و داستان‌سرایی کمک می‌کند ایده‌پردازی فقط به تحلیل منطقی محدود نماند.
• بحث درباره‌ی کار فردی، دونفره و گروهی دید روشن‌تری از فرایند تولید ایده در محیط‌های مختلف می‌دهد.

خواندن کتاب روش های عملی خلاقیت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب روش های عملی خلاقیت به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• کسانی که می‌خواهند در حل مسئله از مسیرهای تکراری فاصله بگیرند.
• علاقه‌مندان به ایده‌پردازی که دوست دارند با روش‌هایی مانند طوفان فکری و SCAMPER دقیق‌تر آشنا شوند.
• مدیران، طراحان و اعضای تیم‌هایی که با کار گروهی و تولید ایده سروکار دارند.
• خوانندگانی که به رابطه‌ی زبان، تصویر، استعاره و خلاقیت علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند برای پروژه‌های شخصی یا کاری، ذهن خود را از زاویه‌های تازه‌تری به کار بگیرند.

بخشی از کتاب روش های عملی خلاقیت

«تهیهٔ نقشهٔ ذهنی یکی از قدرتمندترین ابزارهای خلاقیت به شمار می‌آید. نقشهٔ ذهنی نموداری ترسیمی است که عناصر یک پروژه را به‌صورت تصویری نمایش می‌دهد. اگرچه انواع این نقشه‌های ذهنی از گذشته وجود داشته، نوعی از آن را که امروزه بیشترین کاربرد را دارد، تونی بوزان ارائه کرده است.

هرکسی می‌تواند یک نقشهٔ ذهنی رسم کند. سعی کنید به‌جای تهیهٔ یک فهرست معمولی یا یک سری یادداشت (که از چپ به راست یا از بالا به پایین نوشته می‌شود) از وسط شروع کرده و هدف خود را در مرکز قرار دهید و یک سری خطوط تارعنکبوتی از هدف اصلی رسم کنید. این ساده‌ترین روش ترسیم یک نقشهٔ ذهنی است؛ اما تمام داستان نیست.

نتایج نقشه‌های ذهنی صحیح، به‌خصوص اگر از توصیه‌های ساده‌ای استفاده کنید که تونی بوزان طی سال‌ها تمرین و تدریس در سراسر دنیا ارائه کرده، به‌مراتب بهتر از یک نمودار تارعنکبوتی ساده است. این راهنمایی‌ها را در مبحث "ایجاد نقشه‌های ذهنی عالی" توضیح داده‌ام. با استفاده از این روش‌ها و دوری از برخی تله‌های معمول، مخصوصاً اگر به تفکر خلاق علاقه‌مندید، می‌توانید به‌سرعت در تهیهٔ نقشه‌های ذهنی عالی استاد شوید.»