کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی

کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی نوشته آیدین صنم نژاد، به نقش سؤال در فرایند مشاوره و روان‌درمانی می‌پردازد و نشان می‌دهد که پرسیدن سؤال فقط یک فن فرعی نیست، بلکه می‌تواند مسیر گفت‌وگو، نوع فهم مسئله و حتی امکان تغییر را دگرگون کند. نویسنده با تکیه‌ بر مثال‌ها، دسته‌بندی سؤالات و توضیح شیوه‌های مختلف پرسشگری، تلاش کرده ابزاری دقیق‌تر برای کار حرفه‌ای مشاوران و درمانگران فراهم کند. انتشارات ارجمند این راهنما را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی

کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی نوشته‌ی آیدین صنم نژاد بر یک ایده‌ی محوری بنا شده است: کیفیت سؤال‌ها می‌تواند کیفیت فهم و مداخله در جلسه‌ی مشاوره را تغییر دهد. نویسنده توضیح می‌دهد که در بسیاری از آموزش‌های رایج، سؤال‌پرسیدن در حد یک مهارت خرد معرفی می‌شود، در‌ حالی‌ که در عمل بخش بزرگی از فرایند مشاوره و روان‌درمانی از مسیر سؤال پیش می‌رود. به همین دلیل، این کتاب می‌کوشد جایگاه پرسش را از یک ابزار ساده به عنصری تعیین‌کننده در هدایت گفت‌وگو، کشف مسئله و رسیدن به آگاهی تبدیل کند.

این کتاب فقط به تعریف و تمجید از پرسش بسنده نمی‌کند و وارد جزئیات می‌شود. آیدین صنم نژاد ابتدا از اهمیت سؤال در زندگی روزمره، یادگیری و تفکر انتقادی شروع می‌کند و بعد این بحث را به فضای درمان می‌آورد. در ادامه، انواع سؤالات باز و بسته، سؤالات سقراطی، سؤالات قدرتمند، ابعاد ساختار و دامنه‌ی سؤال، فرضیات پنهان در پرسش‌ها و حتی الگوهایی مثل مدل سه‌بعدی براون مطرح می‌شوند. مثال‌های متعدد از گفت‌وگوهای درمانی، نمونه‌های مربوط به افسردگی، تعارض خانوادگی و ارزیابی بالینی هم کمک می‌کنند که بحث از حالت انتزاعی خارج شود.

کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی از نظر حال‌وهوا بیشتر شبیه یک راهنمای فکری برای دقت‌کردن به زبان جلسه است. نویسنده بارها یادآوری می‌کند که هر سؤال، فقط درخواست اطلاعات نیست و می‌تواند جهت جلسه، حالت دفاعی یا تأملی مراجع و حتی نوع رابطه‌ی درمانی را تغییر دهد. به‌ویژه تأکید کتاب بر این است که سؤال مناسب باید وابسته به زمینه، هدف و وضعیت مراجع باشد.

خلاصه کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی

کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی توضیح می‌دهد که سؤال در جلسه‌ی درمان فقط وسیله‌ای برای جمع‌آوری اطلاعات نیست، بلکه می‌تواند به کشف افکار، احساسات، فرضیات و الگوهای رفتاری مراجع کمک کند. نویسنده ابتدا از جایگاه پرسش در تفکر و یادگیری شروع می‌کند و سپس آن را به فضای مشاوره پیوند می‌زند.

در ادامه، کتاب به دسته‌بندی انواع سؤالات، تفاوت سؤالات باز و بسته، پرسشگری سقراطی، سؤالات قدرتمند، مدل‌های طراحی سؤال و خطاهای رایج در پرسیدن می‌پردازد. مثال‌های بالینی و گفت‌وگوهای نمونه نشان می‌دهند که چگونه یک سؤال می‌تواند مقاومت ایجاد کند یا برعکس، راهی برای خودآگاهی و تغییر باز کند. دغدغه‌ی اصلی اثر این است که مشاور بداند چه سؤالی را در چه زمان و با چه هدفی مطرح کند.

چرا باید کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب جایگاه سؤال را از یک فن محدود به یکی از ابزارهای اصلی جلسه‌ی مشاوره گسترش می‌دهد.
• خواننده با انواع سؤالات، از سؤالات باز و بسته تا سؤالات سقراطی و قدرتمند، آشنا می‌شود.
• مثال‌های متعدد کتاب نشان می‌دهند که تغییر در شیوه‌ی پرسیدن چگونه می‌تواند مسیر گفت‌وگو را عوض کند.
• این اثر به خطاهای رایج در پرسشگری هم پرداخته است؛ از جمله زمان نامناسب سؤال یا ایجاد حالت تدافعی در مراجع.
• کتاب کمک می‌کند مشاور میان هدف، زمینه و نوع سؤال ارتباط دقیق‌تری برقرار کند.
• بحث‌هایی مثل فرضیات پنهان در سؤال و مدل سه‌بعدی براون، نگاه تحلیلی‌تری به فرایند مصاحبه می‌دهند.

خواندن کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان مشاوره و روان‌شناسی که می‌خواهند مهارت سؤال‌پرسیدن را دقیق‌تر بررسی کنند.
• مشاوران و روان‌درمانگرانی که در جلسات بالینی به‌ دنبال تنوع و دقت بیشتر در پرسشگری هستند.
• مخاطبانی که می‌خواهند با پرسشگری سقراطی و نقش آن در تغییر افکار و باورها آشنا شوند.
• کسانی که به فرایند مصاحبه، ارزیابی بالینی و هدایت گفت‌وگو در فضای درمان علاقه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند رابطه‌ی میان سؤال، خودآگاهی و تغییر ذهنی را بهتر بفهمند.

بخشی از کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی

«در حرفه مشاوره و روان‌درمانی یکی از فن‌هایی که در چهارچوب فنون مشاوره تدریس می‌شود، مهارت سؤال پرسیدن از مراجع است؛ اما طرح مقولهٔ سؤال کردن از مراجع به‌قدری ساده و اندک ارائه می‌شود که مشاوران و روانشناسان به اهمیت این فن کمتر آگاه می‌شوند. معمولاً بحث سؤال در مشاوره یا به‌صورت نوعی فن در مهارت‌های خرد بیان می‌شود یا به‌صورت پرسشگری سقراطی در برخی رویکردها مثل رویکرد شناختی- رفتاری مطرح می‌شود؛ درحالی‌که با نگاه نافذ به تمام رویکردهای روان‌درمانی و مشاوره می‌توان به این نکته پی برد که در تمام رویکردها اساس فعالیت مشاور به‌صورت سؤال است. حتی در رویکرد روانکاوی از طریق سؤال کردن، فرد را به اعماق ناخودآگاه خود هدایت می‌کنند. ازلحاظ علمی ثابت‌شده است که ما از طریق سؤال پرسیدن، به دانش‌هایی درباره زندگی دست می‌یابیم. کودکان به‌طور ذاتی و طبیعی با مشاهده کردن، امتحان کردن و پرسیدنِ "چرا" به یادگیری درباره جهان پیرامونشان دست پیدا می‌کنند. از طریق پرسیدن سؤال، کودکان روابط علت و معلول و مهم‌تر از آن، معانی واژه‌ها را می‌آموزند. درواقع سؤالات باعث می‌شوند که افراد راه‌های جدیدی برای فکر کردن یاد بگیرند و به کشف افکار و موانع ذهنی خود بپردازند وزندگی را بهتر درک کنند.»