کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی

کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی نوشته آیدین صنم نژاد است و انتشارات ارجمند آن را منتشر کرده است. این اثر به نقش سؤال در فرایند مشاوره و روان‌درمانی می‌پردازد و نشان می‌دهد پرسیدن سؤال فقط یک فن فرعی نیست، بلکه می‌تواند مسیر گفت‌وگو، نوع فهم مسئله و حتی امکان تغییر را دگرگون کند. نویسنده با تکیه‌بر مثال‌ها، دسته‌بندی سؤالات و توضیح شیوه‌های مختلف پرسشگری، تلاش کرده است ابزاری دقیق‌تر برای کار حرفه‌ای مشاوران و درمانگران فراهم کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی

کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی نوشته آیدین صنم نژاد بر یک ایده‌ی محوری بنا شده است: کیفیت سؤال‌ها می‌تواند کیفیت فهم و مداخله در جلسه‌ی مشاوره را تغییر دهد. نویسنده از همان آغاز توضیح می‌دهد که در بسیاری از آموزش‌های رایج، سؤال‌پرسیدن در حد یک مهارت خرد معرفی می‌شود، در‌حالی‌که در عمل بخش بزرگی از فرایند مشاوره و روان‌درمانی از مسیر سؤال پیش می‌رود. به همین دلیل، این کتاب می‌کوشد جایگاه پرسش را از یک ابزار ساده به عنصری تعیین‌کننده در هدایت گفت‌وگو، کشف مسئله و رسیدن به آگاهی تبدیل کند.
این کتاب فقط به تعریف و تمجید از پرسش بسنده نمی‌کند و وارد جزئیات می‌شود. نویسنده ابتدا از اهمیت سؤال در زندگی روزمره، یادگیری و تفکر انتقادی شروع می‌کند و بعد این بحث را به فضای درمان می‌آورد. در ادامه، انواع سؤالات باز و بسته، سؤالات سقراطی، سؤالات قدرتمند، ابعاد ساختار و دامنه‌ی سؤال، فرضیات پنهان در پرسش‌ها و حتی الگوهایی مثل مدل سه‌بعدی براون مطرح می‌شوند. مثال‌های متعدد از گفت‌وگوهای درمانی، نمونه‌های مربوط به افسردگی، تعارض خانوادگی و ارزیابی بالینی هم کمک می‌کنند که بحث از حالت انتزاعی خارج شود.
این کتاب از نظر حال‌وهوا بیشتر شبیه یک راهنمای فکری برای دقت‌کردن به زبان جلسه است. نویسنده بارها یادآوری می‌کند که هر سؤال، فقط درخواست اطلاعات نیست و می‌تواند جهت جلسه، حالت دفاعی یا تأملی مراجع، و حتی نوع رابطه‌ی درمانی را تغییر دهد. به‌ویژه تأکید کتاب بر این است که سؤال مناسب باید وابسته به زمینه، هدف و وضعیت مراجع باشد. به همین خاطر، اثر حاضر هم برای مرور مبانی پرسشگری مفید است و هم برای فکرکردن به این موضوع که مشاور در هر لحظه دقیقاً چرا و چگونه سؤال می‌پرسد.

خلاصه کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی

کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی توضیح می‌دهد که سؤال در جلسه‌ی درمان فقط وسیله‌ای برای جمع‌آوری اطلاعات نیست، بلکه می‌تواند به کشف افکار، احساسات، فرضیات و الگوهای رفتاری مراجع کمک کند. نویسنده ابتدا از جایگاه پرسش در تفکر و یادگیری شروع می‌کند و سپس آن را به فضای مشاوره پیوند می‌زند.
در ادامه، کتاب به دسته‌بندی انواع سؤالات، تفاوت سؤالات باز و بسته، پرسشگری سقراطی، سؤالات قدرتمند، مدل‌های طراحی سؤال و خطاهای رایج در پرسیدن می‌پردازد. مثال‌های بالینی و گفت‌وگوهای نمونه نشان می‌دهند که چگونه یک سؤال می‌تواند مقاومت ایجاد کند یا برعکس، راهی برای خودآگاهی و تغییر باز کند. دغدغه‌ی اصلی اثر این است که مشاور بداند چه سؤالی را در چه زمان و با چه هدفی مطرح کند.

چرا باید کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب جایگاه سؤال را از یک فن محدود به یکی از ابزارهای اصلی جلسه‌ی مشاوره گسترش می‌دهد.
• خواننده با انواع سؤالات، از سؤالات باز و بسته تا سؤالات سقراطی و قدرتمند، آشنا می‌شود.
• مثال‌های متعدد کتاب نشان می‌دهند که تغییر در شیوه‌ی پرسیدن چگونه می‌تواند مسیر گفت‌وگو را عوض کند.
• این اثر به خطاهای رایج در پرسشگری هم پرداخته است؛ از جمله زمان نامناسب سؤال یا ایجاد حالت تدافعی در مراجع.
• کتاب کمک می‌کند مشاور میان هدف، زمینه و نوع سؤال ارتباط دقیق‌تری برقرار کند.
• بحث‌هایی مثل فرضیات پنهان در سؤال و مدل سه‌بعدی براون، نگاه تحلیلی‌تری به فرایند مصاحبه می‌دهند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان مشاوره و روان‌شناسی که می‌خواهند مهارت سؤال‌پرسیدن را دقیق‌تر بررسی کنند.
• مشاوران و روان‌درمانگرانی که در جلسات بالینی به‌دنبال تنوع و دقت بیشتر در پرسشگری هستند.
• مخاطبانی که می‌خواهند با پرسشگری سقراطی و نقش آن در تغییر افکار و باورها آشنا شوند.
• کسانی که به فرایند مصاحبه، ارزیابی بالینی و هدایت گفت‌وگو در فضای درمان علاقه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند رابطه‌ی میان سؤال، خودآگاهی و تغییر ذهنی را بهتر بفهمند.

بخشی از کتاب پرسشگری در مشاوره و روان درمانی

«اولین و اصلی‌ترین ابزار مشاوران، سؤالات هستند. مهارت در پرسشگری درواقع عبارت است از استفاده به‌موقع و هدفمند از مناسب‌ترین نوع سؤالات. سؤالات متفاوتی وجود دارند و دسته‌بندی‌هایی متفاوت از سؤالات بر اساس معیارهای بسیاری صورت گرفته است.
اساساً هر عمل یا پیشرفتی که در جلسهٔ مشاوره و راهنمایی اتفاق می‌افتد در سؤال پرسیدن نهفته است. قبلاً دلیل اهمیت سؤال پرسیدن و نیازمندی ما به سؤالات بیان شد. ازآنجاکه سؤالات به‌طور مداوم و به روش‌های مختلف مورداستفاده قرار می‌گیرند گاهی مشاوران از اهمیت آن غافل می‌شوند و یا آگاهی‌شان در این مورد اغلب محدود، نادرست یا سطحی است. به‌عنوان‌مثال گاهی به‌اشتباه مشاوران سؤالات باز-پاسخ را مهم‌تر از سؤالات بسته-پاسخ در نظر می‌گیرند یا به دلایلی گرایش بیشتری به استفاده از نوعی خاص از سؤالات پیدا می‌کنند درحالی‌که نمی‌توان گفت نوعی خاص از سؤالات عملاً بهتر از دیگر انواع هستند بلکه، هر دسته از سؤالات می‌توانند در موقعیت‌هایی خاص نقشی حیاتی ایفا بکنند. به‌طورکلی می‌توان گفت، سؤالی بهتر است که وابسته به زمینه باشد یعنی سؤالی که مرتبط باهدف یا نتیجه نهایی باشد که از آن جلسه مشاوره انتظار داریم. به همین دلیل بهتر است مشاور از خود بپرسد که می‌خواهم سؤال من چه چیزی را آشکار سازد؟ انتخاب و طرح سؤال درست در زمان درست، مهارتی است که نیاز به تخصص دارد.»