کتاب کتاب ارواح شهرزاد

کتاب ارواح شهرزاد (سازه‌ها، شگردها و فرم‌های داستان نو) نوشته شهریار مندنی پور است و گروه انتشاراتی ققنوس آن را منتشر کرده است (چاپ هشتم و نهم: ۱۴۰۳). این کتاب به‌جای ارائه‌ی نسخه‌ای دستورالعملی از داستان‌نویسی، از دل تجربه‌ی طولانی خواندن و نوشتن و تدریس شکل گرفته و درباره‌ی سازه‌های اصلی داستان، از شخصیت و زاویه‌دید تا زبان، تعلیق و پلات سخن گفته است. نویسنده در کنار این مباحث به ادبیات داستانی ایران و نسبت هنر و ادبیات هم نظر کرده است و روشن می‌کند که با اثری صرفاً آموزشی روبه‌رو نیستید؛ با تأملی گسترده درباره‌ی آفرینش داستان سروکار دارید. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ارواح شهرزاد اثر شهریار مندنی پور

کتاب ارواح شهرزاد (سازه‌ها، شگردها و فرم‌های داستان نو) نوشته‌ی شهریار مندنی پور و اثری درباره‌ی سازه‌ها، شگردها و فرم‌های داستان نو است. این کتاب مسیر خود را فقط از راه تعریف اصطلاحات یا دسته‌بندی‌های خشک پیش نبرده است. نویسنده روشن می‌کند که با تجربه‌ی زیسته‌ی داستان‌نویسی، سال‌ها خواندن رمان و داستان، یادداشت‌برداری، تدریس و گفت‌وگوهای کارگاهی به‌سراغ موضوع رفته است. به همین دلیل این کتاب هم‌زمان دو لحن دارد؛ از یک‌سو منظم و تحلیلی است و از سوی دیگر حال‌وهوای کارگاهی و تجربه‌محورانه دارد. داستان در این کتاب نه یک فن مکانیکی، بلکه هنری زنده است که قواعد آن فقط تا جایی اعتبار دارند که به خلاقیت و کشف کمک کنند.

کتاب ارواح شهرزاد در بخش‌های مختلف به عناصر بنیادین داستان می‌پردازد؛ از شخصیت‌پردازی، زاویه‌دید و جایگاه زمان و مکان گرفته تا زبان، تعلیق، پلات، لحن، زمان افعال، لایه‌های پنهان داستان و نسبت آن با نمونه‌های پیشین. شهریار مندنی پور در توضیح این مفاهیم مدام میان مثال، تحلیل و پرسش رفت‌وآمد می‌کند. یکی از نکته‌های مهم کتاب حاضر این است که نوشتن داستان را فرایندی از کشف می‌بیند؛ فرایندی که در آن نویسنده همیشه همه‌چیز را از پیش را نمی‌داند و گاه شخصیت، زبان یا فرم در حین نوشتن خود را آشکار می‌کند. این نگاه باعث شده است بحث‌های این اثر فقط به توصیه‌های فنی محدود نمانند و به مسئله‌هایی مثل تردید، انتخاب، تجربه، شکست، بازنویسی و نسبت نویسنده با جهان هم پرداخته شود.

کتاب ارواح شهرزاد علاوه‌بر پرداختن به تکنیک‌های داستان‌نویسی به جایگاه ادبیات و به‌ویژه داستان در میان هنرها هم می‌پردازد. شهریار مندنی پور از جدایی‌انداختن میان هنر و ادبیات انتقاد کرده و بر این باور ایستاده است که داستان‌نویسی هنری کامل است. او در بخش‌های نمونه‌وار کتاب از رمان‌ها و داستان‌های گوناگون برای توضیح شیوه‌های شخصیت‌پردازی، انتخاب زاویه‌دید یا ساختن کشش استفاده کرده و به ادبیات ایران و امکان‌های داستان‌نویسی در این فضا هم نگاه کرده است.

خلاصه کتاب ارواح شهرزاد

کتاب مجموعه‌ای از جستارها درباره‌ی داستان‌نویسی است که از یک پرسش آغاز می‌شود؛ اینکه داستان چگونه شکل می‌گیرد و نویسنده هنگام نوشتن با چه انتخاب‌هایی روبه‌روست. این اثر از زاویه‌دید، زمان، تعلیق، زبان، لحن و شخصیت‌پردازی شروع می‌کند و نشان می‌دهد که هر داستان برای جان‌گرفتن به زبان و فرم ویژه‌ی خود نیاز دارد. شهریار مندنی پور در کنار توضیح مفاهیم یادشده، از تجربه‌ی نوشتن، دشواری خلق، نقش ناخودآگاه، اهمیت بازنویسی و خطر کلیشه سخن می‌گوید. بخش‌های مختلف کتاب در نهایت به ایده‌ای مرکزی می‌رسند؛ اینکه داستان‌نویسی فقط چیدن عناصر در کنار یکدیگر نیست؛ بلکه کشف تدریجی جهانی است که در زبان و با زبان ساخته می‌شود.

چرا باید کتاب ارواح شهرزاد را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ارواح شهرزاد را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب عناصر اصلی داستان‌نویسی را در پیوند با هم بررسی می‌کند.
• خواننده با پرسش‌های مهمی آشنا می‌شود که پیش از شروع نوشتن هر داستان باید به آن‌ها فکر کرد.
• شخصیت‌پردازی، زاویه‌دید، زمان و تعلیق در این کتاب با مثال و تحلیل همراه شده است.
• کتاب نشان می‌دهد که فرم و زبان فقط ابزار نیستند و در شکل‌گیری معنای داستان نقش مستقیم دارند.
• کتاب برای فهم تفاوت میان نوشتن از روی الگو و نوشتن بر پایه‌ی کشف و تجربه مفید است.
• بخش‌هایی از کتاب به نسبت ادبیات، هنر، خلاقیت و تجربه‌ی زیسته می‌پردازد و دامنه‌ی بحث را گسترده‌تر می‌کند.

خواندن کتاب ارواح شهرزاد را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب ارواح شهرزاد به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به هنر داستان‌نویسی که می‌خواهند درباره‌ی شخصیت، زاویه‌دید و زبان دقیق‌تر فکر کنند.
• نویسندگان نوپا که با پرسش در باب انتخاب فرم، زمان یا شروع داستان درگیر هستند.
• خوانندگانی که دوست دارند پشت‌صحنه‌ی ساخته‌شدن یک داستان را از منظر تجربه و تحلیل ببینند.
• کسانی که به موضوع ادبیات داستانی ایران و امکان‌های آن علاقه دارند.

درباره شهریار مندنی پور

شهریار مندنی پور، نویسنده، روزنامه‌نگار و رمان‌نویس ایرانی، در ۲۶ بهمن ۱۳۳۵ در شیراز به دنیا آمد. او از مهم‌ترین چهره‌های نسل سوم داستان‌نویسی ایران به‌ شمار می‌رود. آثار این نویسنده به‌ویژه از نظر فرم، زبان و شیوه‌های روایی، جایگاهی برجسته در ادبیات معاصر ایران داشته است. نخستین مجموعه داستان او با عنوان «سایه‌های غار» در سال ۱۳۶۸ منتشر شد. او با انتشار آثاری چون «هشتمین روز زمین»، «مومیا و عسل»، «شرق بنفشه»، «آبی ماورای بحار»، «هزار و یک سال» و «کتاب ارواح شهرزاد» جایگاه خود را به‌عنوان نویسنده‌ای نوآور تثبیت کرد.

شهریار مندنی پور مدتی سردبیری هفته‌نامه‌ی توقیف‌شده‌ی «عصر پنجشنبه» را بر عهده داشت. او که در دانشگاه‌های بوستون، هاروارد و... تدریس کرده است، در سال ۲۰۰۶ با دریافت بورسی ویژه از دانشگاه براون به آمریکا دعوت شد تا یک سال به‌عنوان نویسنده‌ی مهمان به نگارش اثر تازه‌ای بپردازد؛ سفری که در نهایت به اقامت او در آمریکا انجامید. حاصل این دوره رمان «سانسور یک داستان عاشقانه‌ی ایرانی» بود که نخستین کتاب این نویسنده به زبان انگلیسی محسوب می‌شود و با ترجمه‌ی سارا خلیلی توسط انتشارات Knopf در نیویورک منتشر شده است. این اثر که روایتی از عشق، سانسور و محدودیت‌های اجتماعی در ایران است، با ساختاری پست‌مدرن و با شکستن مرزهای متعارف روایت‌گری، توجه گسترده‌ای را برانگیخت.

جوایز و افتخارات نویسنده

شهریار مندنی پور در طول فعالیت ادبی خود جوایز و افتخارات مختلفی کسب کرده است. او برای نوشتن رمان «هزار و یک روز» موفق به دریافت جایزه‌ی مهرگان شد و همچنین جایزه‌ی بیست سال داستان‌نویسی را نیز از آن خود کرد. در عرصه‌ی بین‌المللی، مجموعه داستان «فصل‌های برزخ» (Seasons of Purgatory) به قلم او به فهرست نامزدهای جایزه‌ی کتاب ملی آمریکا (National Book Award) راه یافت و رمان «ماه‌پیشانی» (Moon Brow) در سال ۲۰۱۹ در میان نامزدهای اولیه‌ی جایزه‌ی قلم آمریکا (PEN America Translation Prize) قرار گرفت.

آثار شهریار مندنی پور موردتوجه رسانه‌ها و منتقدان معتبر جهان قرار گرفته است؛ برای نمونه نشریه‌ی گاردین (The Guardian) مجموعه‌ی «فصل‌های برزخ» را تحسین کرده و از او به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نویسندگان معاصر ایران یاد کرده است؛ همچنین وال استریت طورنال (The Wall Street Journal) سبک نگارش شهریار مندنی پور را با میلان کوندرا مقایسه کرده است.

بخشی از کتاب ارواح شهرزاد

«۹. مویرگ نیلی قوزک شهرزاد

روایت ریزبین / زوم و فوکوس کلمه

هنگام نوشتن و خواندن داستان، ذهن تلاش می‌کند که تصاویر وقایع اعم از جایــ گاه، کردار شخصیت‌ها، صدای گفتارشان و حتا چهره‌شان را ببیند. این توانایی بینایی ذهن، بستگی دارد به نوع و جنس روایت داستان: در طیفی که یک سویش روایت نقلی است و دیگر سویش روایت‌تصویری/ سینمایی خالص. اما در هر یک از این انواع روایت یا بیان داستان، گاهی یا همواره، شگردی به کار گرفته می‌شود که آن را نام «روایت ریزبین» یا جزءنگر گذاشته‌ام. این شگرد برحسب نوع روایت، فلسفه، معنا، محدودیت یا آزادی عمل می‌یابد. در متون قدیمی که روایت نقلی دارند، و نویسنده کم‌تر بر چیزی درنگ می‌کند، می‌توانیم گاه آن را بیابیم، تا متن‌هایی که روایت پسامدرنیستی دارند. گاه هم که اصلاً متن فقط و فقط یک روایت ریزبین است و بس.»