کتاب نگاه فقهی حقوقی به عدالت اقتصادی در نهج البلاغه

کتاب نگاه فقهی حقوقی به عدالت اقتصادی در نهج البلاغه نوشته‌ فاطمه انوری تشریق (ریحانه) است و انتشارات آنان آن را منتشر کرده است. این کتاب کوشیده است مفهوم عدالت اقتصادی را بر پایه‌ی سخنان امام علی (ع) در نهج‌البلاغه واکاوی کند. نویسنده در این اثر با رویکردی تحلیلی به سراغ خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌های نهج‌البلاغه رفته و آن‌ها را با مفاهیم فقه، حقوق و اقتصاد پیوند داده است. ساختار کتاب شبیه یک پژوهش دانشگاهی منسجم است که از مقدمه، فصل‌های نظری و تحلیلی و بخش منابع تشکیل شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نگاه فقهی حقوقی به عدالت اقتصادی در نهج البلاغه اثر فاطمه انوری تشریق (ریحانه)

کتاب نگاه فقهی حقوقی به عدالت اقتصادی در نهج البلاغه بر پایه‌ی این ایده نوشته شده که عدالت اقتصادی در اندیشه‌ی امام علی (ع) نه یک بحث حاشیه‌ای، بلکه یکی از ستون‌های اصلی حکومت دینی است. فاطمه انوری تشریق (ریحانه) در مقدمه از پیوند عاطفی و فکری خود با شخصیت امام علی (ع) می‌گوید و سپس اهمیت عدالت را در شبکه‌ای از ابعاد سیاسی، فرهنگی، آموزشی، اقتصادی و قضایی توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که چرا بعد اقتصادی در این میان جایگاهی محوری دارد.

کتاب نگاه فقهی حقوقی به عدالت اقتصادی در نهج البلاغه در چهار فصل تنظیم شده است. فصل اول به کلیات و مفاهیم اختصاص دارد و در آن اصطلاحاتی مانند معیار، راهبرد، فقه، حقوق، عدل، عدالت، اقتصاد و عدالت اقتصادی از منظر لغوی و اصطلاحی توضیح داده شده است. در همین فصل، مسئله‌ی اصلی کتاب، اهداف، سؤالات پژوهش، فرضیه‌ها، پیشینه‌ی موضوع و روش گردآوری مطالب نیز تشریح شده است. فصل دوم معیارهای عدالت اقتصادی در نهج‌البلاغه را واکاوی می‌کند و میان معیارهای خرد و کلان تفکیک قائل می‌شود.

در ادامه، کتاب نگاه فقهی حقوقی به عدالت اقتصادی در نهج البلاغه در فصل سوم راهبردهای عدالت اقتصادی را از دل خطبه‌ها و نامه‌های امام علی (ع) استخراج کرده است؛ از جمله راهکارهای مقابله با مفاسد اقتصادی، نقش دولت در اقتصاد، و شیوه‌های مواجهه با فقر. فاطمه انوری تشریق (ریحانه) در فصل چهارم عدالت اقتصادی در اندیشه‌ی امام علی (ع) را با دنیای مدرن مقایسه می‌کند و اشتراکات و افتراقات را در سطح فقهی و حقوقی بررسی می‌کند؛ از مفهوم غنای حقیقی و موانع تحقق عدالت گرفته تا بحث توازن اجتماعی، تکافل و تفاوت اهداف توسعه در دو دستگاه فکری.

خلاصه کتاب نگاه فقهی حقوقی به عدالت اقتصادی در نهج البلاغه

کتاب نگاه فقهی حقوقی به عدالت اقتصادی در نهج البلاغه عدالت اقتصادی را به‌عنوان مراعات حقوق اقتصادی در روابط و رفتارهای اقتصادی تعریف کرده و آن را شرط تحقق اهداف عالی اسلام می‌داند. فاطمه انوری تشریق (ریحانه) ابتدا نشان می‌دهد که در نهج‌البلاغه، عدالت اقتصادی با مفاهیمی مانند توحید عملی، برابری حقوق، نفی شکاف طبقاتی و مسئولیت حاکمان در برابر محرومان گره خورده است.

سپس معیارهای عدالت را در دو سطح خرد و کلان دسته‌بندی می‌کند؛ از مساوات در بهره‌مندی از بیت‌المال تا لزوم قرارگرفتن هر چیز در جای خود و رعایت حقوق متقابل مردم و حاکم. بخش راهبردها به سخنان امام علی (ع) درباره‌ی بازگرداندن اموال غصب‌شده، نظارت بر کارگزاران، مبارزه با احتکار، ربا، انحصار و اختلاس و نیز توسعه‌ی معیشت مردم اختصاص یافته است. در پایان، عدالت اقتصادی علوی با الگوهای رایج در اقتصاد مدرن مقایسه شده و تفاوت در اهداف توسعه و نوع نگاه به ثروت، سود و رفاه اجتماعی برجسته می‌شود.

چرا باید کتاب نگاه فقهی حقوقی به عدالت اقتصادی در نهج البلاغه را بخوانیم؟

این کتاب تصویری منظم از عدالت اقتصادی در نهج‌البلاغه ارائه کرده است؛ تصویری که هم به مبانی فقهی و حقوقی توجه دارد و هم به مسائل عینی مانند فقر، مفاسد اقتصادی و نقش دولت. خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند پیوند میان مفاهیم کلاسیک عدالت، توحید عملی و ساختارهای اقتصادی امروز را بهتر بفهمد و از سخنان امام علی (ع) الگویی برای تحلیل و نقد وضعیت اقتصادی معاصر استخراج کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های فقه و حقوق، الهیات، اقتصاد اسلامی و مطالعات نهج‌البلاغه پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی عدالت اقتصادی، فقر، مفاسد اقتصادی و نسبت میان اندیشه‌ی علوی و اقتصاد مدرن را دارند و به‌دنبال چارچوبی تحلیلی بر پایه‌ی متون دینی هستند.