کتاب نسبت فرایند ترجمه با استعمار و استعمارزدایی در تاریخ معاصر ایران

کتاب نسبت فرایند ترجمه با استعمار و استعمارزدایی در تاریخ معاصر ایران نوشته حبیب الله بابایی و فضه خاتمی نیا، به یکی از پرسش‌های کم‌تر دیده‌شده در فضای فکری ایران می‌پردازد: ترجمه فقط جابه‌جایی واژه‌هاست یا می‌تواند در شکل‌گیری سلطه، تغییر نیازها و حتی بازسازی هویت فرهنگی نقش داشته باشد؟ نویسندگان در این اثر که پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی آن را منتشر کرده است، ترجمه را در پیوند با تاریخ معاصر ایران، جهان اسلام، شرق‌شناسی و امکان مقاومت فرهنگی بررسی کرده‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نسبت فرایند ترجمه با استعمار و استعمارزدایی در تاریخ معاصر ایران

کتاب نسبت فرایند ترجمه با استعمار و استعمارزدایی در تاریخ معاصر ایران نوشته حبیب الله بابایی و فضه خاتمی نیا، ترجمه را نه به‌عنوان یک عمل خنثی، بلکه به‌عنوان فرایندی فرهنگی، تاریخی و سیاسی بررسی کرده است. مسئله‌ی اصلی این کتاب این است که ترجمه در ایران معاصر و در جهان اسلام چگونه می‌تواند هم به انتقال دانش کمک کند و هم در شرایطی خاص به بازتولید سلطه، تقلید و وابستگی فکری بینجامد. نویسندگان از همان آغاز، پرسش‌هایی را پیش می‌کشند که به وضعیت نامتوازن ترجمه، غلبه‌ی زبان‌های اروپایی، کم‌رنگ‌بودن ترجمه میان زبان‌های اسلامی و نقش نهادهای آموزشی و فرهنگی در این فرایند مربوط است.
کتاب نسبت فرایند ترجمه با استعمار و استعمارزدایی در تاریخ معاصر ایران در ۴ فصل تنظیم شده است: تاریخ ترجمه در جهان اسلام و ایران، ماهیت ترجمه، پیوند ترجمه با استعمار و امپریالیسم، و ترجمه‌های ضداستعماری. در این فصل‌ها موضوع‌هایی مانند فرایندی‌بودن ترجمه، نقش مترجم، نسبت ترجمه و ایدئولوژی، بیگانه‌سازی و بومی‌سازی، شرق‌شناسی، امپریالیسم زبانی، ترجمه و رسانه، ترجمه‌های مقاومت، بازترجمه و اخلاق در ترجمه مطرح شده‌اند. کتاب همچنین به تفاوت میان مواجهه‌ی ایرانیان با زبان عربی و نسبت امروزین با زبان انگلیسی توجه کرده و از این مسیر، بحث هویت و استقلال فرهنگی را پیش برده است.
فضای این کتاب بیشتر تحلیلی و انتقادی است و نویسندگان می‌کوشند نشان دهند که ترجمه فقط ابزار آشنایی با اندیشه‌های دیگر نیست، بلکه در دل شبکه‌ای از قدرت، نیازسازی، آموزش، رسانه و بازار معنا پیدا می‌کند. در کنار این نگاه انتقادی، اثر به امکان بازآفرینی خود، ترجمه‌ی انتقادی و شکل‌گیری ترجمه‌های ضداستعماری هم پرداخته است. به‌همین دلیل، متن فقط بر آسیب‌ها تمرکز نمی‌کند و می‌کوشد نسبت ترجمه با هویت، تمدن و مقاومت فرهنگی را نیز روشن کند.

خلاصه کتاب نسبت فرایند ترجمه با استعمار و استعمارزدایی در تاریخ معاصر ایران

کتاب نسبت فرایند ترجمه با استعمار و استعمارزدایی در تاریخ معاصر ایران از این پرسش آغاز می‌کند که چرا ترجمه در جهان اسلام، به‌ویژه در ایران معاصر، اغلب در مسیری یک‌طرفه از غرب به شرق جریان یافته است. نویسندگان با مرور تاریخ ترجمه، نشان می‌دهند که ترجمه در دوره‌های نخستین تمدن اسلامی با هدف جست‌وجوی دانش و گفت‌وگوی علمی پیش می‌رفت، اما در دوره‌های متأخر گاه به ابزاری برای تقلید، تغییر نظام نیازها و پذیرش مرجعیت فکری غرب تبدیل شده است.
این کتاب سپس به نقش مترجم، ایدئولوژی، نهادهای آموزشی، رسانه، زبان انگلیسی، شرق‌شناسی و بازار جهانی معنا می‌پردازد و توضیح می‌دهد که ترجمه چگونه می‌تواند در خدمت سلطه یا در مسیر مقاومت عمل کند. در بخش پایانی نیز امکان ترجمه‌ی انتقادی، بازترجمه و ترجمه‌های ضداستعماری مطرح می‌شود.

چرا باید کتاب نسبت فرایند ترجمه با استعمار و استعمارزدایی در تاریخ معاصر ایران را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نسبت فرایند ترجمه با استعمار و استعمارزدایی در تاریخ معاصر ایران را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب ترجمه را از سطح جابه‌جایی متن فراتر می‌برد و پیوند آن را با قدرت، هویت و سیاست فرهنگی نشان می‌دهد.
• این کتاب به فهم بهتر این مسئله کمک می‌کند که چرا برخی ترجمه‌ها فقط انتقال دانش نیستند و می‌توانند در شکل‌دادن به نیازها و سلیقه‌های فکری اثر بگذارند.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب با موضوع‌هایی مانند شرق‌شناسی، امپریالیسم زبانی، ترجمه‌های ضداستعماری و بازترجمه آشنا می‌شود.
• این اثر برای بررسی نسبت میان زبان انگلیسی، نهادهای آموزشی و فرایندهای سلطه در ایران معاصر مواد فکری قابل‌توجهی فراهم می‌کند.
• این کتاب فقط به نقد بسنده نمی‌کند و امکان ترجمه‌ی انتقادی و ترجمه‌های ضداستعماری را هم مطرح می‌کند.
• ساختار فصل‌بندی‌شده‌ی اثر کمک می‌کند بحث از تاریخ ترجمه تا مسئله‌ی هویت و مقاومت فرهنگی به‌صورت پیوسته دنبال شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب نسبت فرایند ترجمه با استعمار و استعمارزدایی در تاریخ معاصر ایران به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران و دانشجویان مطالعات ترجمه که می‌خواهند ترجمه را در پیوند با تاریخ، قدرت و ایدئولوژی بررسی کنند.
• علاقه‌مندان به مباحث استعمار، استعمارزدایی و شرق‌شناسی که به نمونه‌های مرتبط با ایران و جهان اسلام توجه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی نقش زبان‌های مسلط، به‌ویژه انگلیسی، در شکل‌گیری مرجعیت فرهنگی بیشتر بدانند.
• مخاطبانی که مسئله‌ی هویت فرهنگی، استقلال فکری و نسبت آن‌ها با آموزش و ترجمه برایشان مهم است.
• کسانی که به بحث‌های مربوط به ترجمه‌ی انتقادی، بازترجمه و ترجمه‌های مقاومت علاقه دارند.