کتاب سیاست های استعمار فکری و فرهنگی در ایران

کتاب سیاست های استعمار فکری و فرهنگی در ایران نوشته سیدنورالدین محمودی است و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی آن را منتشر کرده است. این کتاب یکی از مجلدهای مجموعه‌ی استعمارشناسی در ایران است و با تأکید بر تحول در نظام آموزشی، پیوند میان فرهنگ، آموزش، دیپلماسی و شکل‌گیری هویت را بررسی می‌کند. نویسنده فقط به طرح کلی مسئله بسنده نمی‌کند و نشان می‌دهد که چگونه آموزش، محصولات فرهنگی و الگوهای مصرف می‌توانند در فرایند نفوذ فرهنگی نقش داشته باشند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سیاست های استعمار فکری و فرهنگی در ایران

کتاب سیاست های استعمار فکری و فرهنگی در ایران نوشته سیدنورالدین محمودی به یکی از لایه‌های کم‌تر دیده‌شده‌ی مسئله‌ی استعمار پرداخته است؛ لایه‌ای که به‌جای اشغال مستقیم، بر ذهن، سلیقه، آموزش و الگوهای فرهنگی اثر می‌گذارد. نویسنده بحث را در چهارچوب مجموعه‌ی استعمارشناسی پیش می‌برد و از همان آغاز نشان می‌دهد که موضوع فقط نقد یک پدیده‌ی تاریخی نیست، بلکه بررسی سازوکارهایی است که از راه فرهنگ و آموزش می‌توانند بر هویت جمعی اثر بگذارند. در این مسیر، مفاهیمی مانند دیپلماسی فرهنگی، دیپلماسی آموزشی، قدرت نرم، مصرف فرهنگی و نسبت فرهنگ با سیاست خارجی در کنار هم قرار می‌گیرند تا تصویری گسترده از میدان بحث ساخته شود.
کتاب سیاست های استعمار فکری و فرهنگی در ایران در ۳ فصل اصلی تنظیم شده است. فصل نخست به دیپلماسی فرهنگی و آموزشی و سازمان‌دهی مصرف فرهنگی اختصاص دارد و در آن از جایگاه دیپلماسی عمومی، فرهنگ در روابط بین‌الملل، ابزارهای دیپلماسی فرهنگی، حکم‌رانی آموزشی و مفهوم مصرف فرهنگی بحث می‌شود. فصل دوم به پرورش تفکر خلاق و نقاد دانش‌آموزان برای مقابله با استعمار فکری می‌پردازد و موضوعاتی مانند یادگیری در نوجوانی، تربیت در اندیشه‌ی اسلامی، تفکر نقاد، تفکر خلاق، موانع آن و روش‌های آموزشی مرتبط را پیش می‌کشد. فصل سوم نیز الگوی داده‌بنیاد تولید محصولات فرهنگی فاخر را مطرح می‌کند و می‌کوشد میان آموزش، الگوهای فرهنگی و مقابله با مصرف‌گرایی پیوند برقرار کند.
این کتاب فقط بر طرح مفاهیم نظری تکیه ندارد و از خلال فهرست مفصل مباحث، جدول‌ها، الگوها و نتیجه‌گیری‌ها نشان می‌دهد که نویسنده در پی ساختن یک مدل تحلیلی است. توجه به نوجوانی، نقش مدرسه و خانواده، جایگاه اسوه‌های دینی و ملی و اهمیت محصولات فرهنگی در شکل‌دادن به ذوق و نگرش، به متن جهت مشخصی داده است. در نتیجه، فضای اثر بیش از آن‌که صرفاً تاریخی یا سیاسی باشد، به‌سمت بررسی سازوکارهای تربیتی و فرهنگی می‌رود و مسئله‌ی استعمار را در پیوند با آموزش و سبک زندگی می‌سنجد.

خلاصه کتاب سیاست های استعمار فکری و فرهنگی در ایران

کتاب سیاست های استعمار فکری و فرهنگی در ایران این ایده را دنبال می‌کند که نفوذ فرهنگی فقط از مسیر رسانه یا سیاست رسمی پیش نمی‌رود، بلکه آموزش، الگوهای مصرف، محصولات فرهنگی و شیوه‌ی تربیت نیز در آن نقش دارند. نویسنده ابتدا نسبت دیپلماسی فرهنگی، قدرت نرم و نظام آموزشی را توضیح می‌دهد و سپس به این پرسش می‌رسد که چگونه می‌توان در برابر استعمار فکری، تفکر خلاق و نقاد را در دانش‌آموزان تقویت کرد. بخش مهمی از کتاب به نوجوانی، روش‌های یادگیری، نقش عواطف، تجربه، تصویرسازی، آموزش از زبان هم‌سالان و بهره‌گیری از مثال و مصداق اختصاص دارد. در ادامه نیز الگویی برای تولید محصولات فرهنگی فاخر و پیوند آن با کاهش مصرف‌گرایی و تقویت هویت فرهنگی ارائه می‌شود.

چرا باید کتاب سیاست های استعمار فکری و فرهنگی در ایران را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سیاست های استعمار فکری و فرهنگی در ایران را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند میان آموزش، فرهنگ، دیپلماسی و قدرت نرم را در یک چهارچوب واحد نشان می‌دهد.
• خواننده با مفهوم مصرف فرهنگی و نقش آن در شکل‌گیری سلیقه و سبک زندگی آشنا می‌شود.
• بخش‌های مربوط به نوجوانی و یادگیری، مسئله‌ی تربیت را به بحث هویت و استقلال فکری وصل می‌کند.
• کتاب روش‌هایی مانند ملموس‌سازی، تجربی‌سازی، تصویرسازی و آموزش از زبان هم‌سالان را در متن بحث تربیتی مطرح می‌کند.
• فصل پایانی نشان می‌دهد که نویسنده فقط به نقد اکتفا نکرده و در پی ارائه‌ی الگوی تولید محصولات فرهنگی نیز بوده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب سیاست های استعمار فکری و فرهنگی در ایران به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران و دانشجویانی که به نسبت فرهنگ، سیاست و آموزش در ایران علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند درباره‌ی استعمار فکری و فرهنگی از زاویه‌ی نظام آموزشی بیش‌تر بدانند.
• فعالان آموزشی و فرهنگی که درمورد پرورش تفکر خلاق و نقاد در نوجوانان دغدغه دارند.
• کسانی که موضوع مصرف فرهنگی، قدرت نرم و دیپلماسی فرهنگی را دنبال می‌کنند.
• خوانندگانی که به بحث الگوهای تربیتی و نقش محصولات فرهنگی در شکل‌گیری هویت توجه دارند.