کتاب عقل در ساحت دین

کتاب عقل در ساحت دین نوشته‌ی شهاب‌الدین وحیدی مهرجردی به بررسی نسبت عقل و ایمان در سنت فلسفی اسلامی به‌ویژه در حکمت متعالیه ملاصدرا می‌پردازد. انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب آن را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر با رجوع به متون فلسفی، کلامی و عرفانی، مفهوم عقل و ایمان را از منظر لغت، قرآن، روایات و آثار فیلسوفان مسلمان واکاوی کرده است. ساختار کتاب دو بخشی است و از مباحث مقدماتی درباره‌ی عقل و ایمان آغاز می‌شود و سپس به تحلیل دیدگاه ملاصدرا می‌رسد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عقل در ساحت دین

کتاب عقل در ساحت دین پژوهشی است که به‌طور متمرکز به رابطه‌ی عقل و ایمان در آثار ملاصدرا می‌پردازد و برای این کار، ابتدا زمینه‌ی تاریخی و نظری این بحث را در فلسفه و کلام اسلامی ترسیم می‌کند. شهاب‌الدین وحیدی مهرجردی در فصل‌های آغازین، معنای عقل را در لغت‌نامه‌ها، فرهنگ‌های عربی و متون فلسفی و عرفانی دنبال کرده و سپس به حضور عقل در قرآن و روایات و جایگاه آن به‌عنوان «حجت باطنی» پرداخته است. در همین بخش، مراتب عقل، تقسیم‌بندی‌های فیلسوفان و عرفا و اصطلاحاتی مانند عقل هیولانی، بالفعل، مستفاد، عقل نوری و عقل معاش و معاد توضیح داده شده است. کتاب عقل در ساحت دین در ادامه، مفهوم ایمان را از منظر لغت، قرآن، روایات و کلام اسلامی بررسی کرده و به تفاوت ایمان و اسلام، ارکان ایمان، آثار و مراتب آن می‌پردازد. سپس نویسنده در بخش نخست، رابطه‌ی عقل و ایمان را در حکمت مشاء، اشراق و عرفان از خلال آراء ارسطو، فارابی، ابن‌سینا، ابن‌رشد، افلاطون، شیخ‌اشراق و محیی‌الدین عربی مرور می‌کند تا زمینه‌ی ورود به حکمت متعالیه فراهم شود. در بخش دوم کتاب عقل در ساحت دین، محور بحث، آثار ملاصدراست. نویسنده پس از طرح زندگی فکری صدرالمتألهین، استادان، دوره‌های حیات و آثار او، به تبیین نظریه‌ی عقل در حکمت متعالیه، مراتب عقل نظری و عملی، جنود عقل و جهل، حقیقت ایمان، انواع ایمان (کشفی و تقلیدی) و درجات آن می‌پردازد و در فصل پایانی، با طرح چند سؤال اصلی، نسبت نهایی عقل و ایمان را در دستگاه صدرایی جمع‌بندی می‌کند.

خلاصه کتاب عقل در ساحت دین

کتاب عقل در ساحت دین با طرح پرسش دیرینه‌ی «تقابل یا تلائم عقل و وحی» آغاز می‌شود و نشان می‌دهد که چگونه در تاریخ اندیشه‌ی اسلامی، جریان‌های مختلفی از عقل‌گرایی و نقل‌گرایی شکل گرفته است. نویسنده ابتدا عقل را از منظر لغت، عرفان، فلسفه، قرآن و روایات تعریف می‌کند و مراتب و اقسام آن را از عقل غریزی و تکلیفی تا عقل فلسفی و نوری توضیح می‌دهد. سپس ایمان را با تکیه بر منابع لغوی و کلامی، به‌عنوان تصدیق قلبی همراه با اقرار و عمل، دارای ارکان و آثار متعدد و متمایز از اسلام معرفی می‌کند. در ادامه، کتاب عقل در ساحت دین رابطه‌ی عقل و ایمان را در حکمت مشاء، اشراق و عرفان بررسی می‌کند و از خلال آن به سراغ ملاصدرا می‌رود. در بخش صدرایی، ماهیت عقل، مراتب عقل نظری و عملی، جنود عقل و جهل و نیز حقیقت و مراتب ایمان تحلیل می‌شود. در فصل پایانی، نویسنده با طرح سؤالاتی درباره‌ی هم‌طرازی یا تقدم وحی بر عقل، تلاش کرده است نشان دهد ملاصدرا ضمن تأکید بر اهمیت عقل، به محدودیت‌های آن آگاه است و جایگاه وحی را در مراتب بالاتری از معرفت قرار می‌دهد.

چرا باید کتاب عقل در ساحت دین را بخوانیم؟

این اثر تصویری نسبتاً منظم از بحث عقل و ایمان در سنت فلسفی اسلامی ارائه می‌کند و نشان می‌دهد این نسبت چگونه از مشاء و اشراق تا حکمت متعالیه دگرگون شده است. خواننده با مطالعه‌ی آن کتاب با مفاهیم کلیدی عقل و ایمان، مراتب آن‌ها و جایگاهشان در اندیشه‌ی ملاصدرا آشنا می‌شود و می‌تواند فهم دقیق‌تری از نسبت فلسفه، عرفان و دین در سنت شیعی به‌دست آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه‌ی اسلامی، الهیات و کلام، و نیز علاقه‌مندان به اندیشه‌ی ملاصدرا و بحث‌های مربوط به نسبت عقل، وحی و ایمان پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه کسانی که درگیر پرسش‌های نظری درباره‌ی حدود عقل و جایگاه وحی در معرفت دینی هستند.