کتاب علویان ترکیه

کتاب علویان ترکیه نوشته‌ی نوری دونمز تصویری پژوهشی از تاریخ، هویت و باورهای علویان در سرزمین ترکیه ارائه می‌دهد. انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب آن را منتشر کرده است. نویسنده که سال‌ها با علویان در شهرها و روستاهای مختلف ترکیه گفت‌وگو کرده، در این اثر تلاش کرده است وضعیت تاریخی، اجتماعی و اعتقادی این جامعه‌ی مذهبی را بر اساس منابع مکتوب و مشاهدات میدانی خود توضیح دهد. ساختار کتاب بر محور معرفی ریشه‌های تاریخی علویان، ترکیب نژادی، جمعیت، شخصیت‌های محوری و جریان‌های درونی این جامعه شکل گرفته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب علویان ترکیه

کتاب علویان ترکیه با تمرکز بر پژوهش‌های نوری دونمز به معرفی یکی از مهم‌ترین جوامع شیعی در جهان ترک می‌پردازد. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که با وجود جمعیت گسترده‌ی شیعیان در کشورهای مختلف، هنوز تصویری جامع از وضعیت آنان در دوره‌های مختلف تاریخ ارائه نشده و آنچه درباره‌ی علویان ترکیه نوشته شده اغلب یا ناقص است یا تحت‌تأثیر نگاه مخالفان شکل گرفته است. در این میان، این کتاب می‌کوشد بر پایه‌ی منابع علوی و نیز ارتباط مستقیم نویسنده با دده‌ها، محققان و مردم عادی علوی، روایتی نزدیک‌تر به درک درونی این جامعه عرضه کند. کتاب علویان ترکیه در چند فصل پیوسته، ابتدا تعاریف مختلف «علوی» و «علوی‌گری» را در لغت‌نامه‌ها، دایرةالمعارف‌ها و نوشته‌های نویسندگان علوی مرور می‌کند و نسبت آن را با تشیع اثنی‌عشری توضیح می‌دهد. سپس با نگاهی گذرا به تاریخ، از مهاجرت ترکمن‌ها و دیگر اقوام به آناتولی، شکل‌گیری علوی‌گری و بکتاشی‌گری، روابط پرتنش با دولت عثمانی، جنگ چالدران، دوره‌ی انزوا و تقیه، و سرانجام ورود به دوره‌ی جمهوری و تحولات سیاسی و اجتماعی معاصر سخن گفته است. در ادامه‌ی کتاب علویان ترکیه فصل‌هایی به ساختار نژادی و پراکندگی جمعیتی علویان (ترک، کرد، زازا، عرب)، برآورد جمعیت در شهرهای مختلف، معرفی شخصیت‌های تاریخی و معنوی مورد احترام علویان مانند حاج بکتاش ولی، یونس امره، مولوی و هفت شاعر بزرگ، و نیز تبیین تفاوت علویان بکتاشی و غیربکتاشی اختصاص یافته است. نویسنده در بخش روش تحقیق، ترکیب کار کتابخانه‌ای و میدانی خود را توضیح داده و نشان داده است که چگونه از منابع جدید و قدیم علوی و سفر به حدود ۳۰ مرکز استان برای تکمیل این تصویر بهره گرفته است.

خلاصه کتاب علویان ترکیه

کتاب علویان ترکیه بر محور این ایده شکل گرفته است که علویان ترکیه در اصول اعتقادی با شیعیان اثنی‌عشری هم‌سو هستند اما به‌سبب گسست تاریخی از مراکز علمی ایران و عراق، فشارهای سیاسی و زندگی طولانی‌مدت در تقیه، در عمل به‌سوی باطنی‌گری و سنت‌های سینه‌به‌سینه رفته‌اند. نویسنده ابتدا مفهوم علوی‌گری را از منظر لغت‌نامه‌ها، دایرةالمعارف‌ها و متون علوی توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه ولایت علی(ع) و پیوند با قرآن و اهل‌بیت محور هویت علوی است. سپس تاریخ علویان در آناتولی، از مهاجرت‌ها و شکل‌گیری نخستین هسته‌ها تا دوره‌ی عثمانی، جنگ چالدران، تبعیدها، قتل‌عام‌ها و پیدایش خانه‌های جمع را دنبال می‌کند. در بخش‌های بعد، ترکیب نژادی، پراکندگی جغرافیایی، وضعیت اقتصادی، گرایش‌های سیاسی، شخصیت‌های محوری و ساختار درونی علویان بکتاشی و غیربکتاشی بررسی شده است.

چرا باید کتاب علویان ترکیه را بخوانیم؟

این کتاب تصویری مستند و جزئی‌نگر از علویان ترکیه ارائه کرده است؛ از ریشه‌های تاریخی و جغرافیایی تا باورها، آیین‌ها، شاعران و رهبران معنوی. خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند هم تحولات تاریخی رابطه‌ی علویان با دولت‌های سنی و هم وضعیت امروز آنان در ساختار سیاسی و اجتماعی ترکیه را بهتر درک کند و با منابع درونی این سنت مذهبی آشنا شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به پژوهشگران مطالعات شیعه، تاریخ عثمانی و جمهوری ترکیه، دانشجویان الهیات و علوم اجتماعی، و کسانی که به شناخت جریان‌های مذهبی و هویتی در جهان ترک علاقه‌مند هستند پیشنهاد می‌شود. همچنین برای کسانی که در پی شناخت دقیق‌تری از علوی‌گری و بکتاشی‌گری‌اند مفید است.