کتاب عباس کیارستمی و فیلم - فلسفه

کتاب عباس کیارستمی و فیلم - فلسفه (Abbas Kiarostami and Film-Philosophy) نوشته متیو ابوت، از دل فیلم‌های عباس کیارستمی، به‌ویژه طعم گیلاس، پرسشی مهم را دنبال می‌کند: آیا سینما فقط موضوع فلسفه است یا خودش هم می‌تواند فلسفه‌ورزی کند؟ نویسنده با تمرکز بر نسبت تصویر، واقعیت، تردید، شناخت و تجربه‌ی تماشای فیلم، خوانشی ارائه می‌دهد که هم به جهان کیارستمی نزدیک می‌شود و هم به خودِ ماهیت سینما. این کتاب را نشر لگا با ترجمه صالح نجفی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عباس کیارستمی و فیلم - فلسفه

کتاب عباس کیارستمی و فیلم - فلسفه نوشته‌ی متیو ابوت، اثری است که سینمای عباس کیارستمی را فقط از زاویه‌ی تاریخ سینما یا تحلیل صحنه‌ها بررسی نمی‌کند، بلکه آن را به میدان پرسش‌های فلسفی می‌برد. نقطه‌ی مرکزی بحث، این ایده است که بعضی فیلم‌ها فقط حامل معنا نیستند، بلکه خودشان به‌ نوعی فکر می‌کنند. ابوت از همین مسیر سراغ فیلم‌هایی چون «طعم گیلاس»، «کلوزآپ»، سه‌گانه‌ی «کوکر»، «باد ما را خواهد برد»، «ای‌بی‌سی آفریقا»، «ده» و «پنج» رفته و نشان می‌دهد که چگونه در این آثار، مرز میان واقعیت و بازسازی، مشاهده و مداخله، دانستن و ندانستن مدام جابه‌جا می‌شود.

کتاب در عین‌ حال گفت‌وگویی جدی با فلسفه‌ی سینما هم هست. متیو ابوت در فصل‌های مختلف، از ایده‌های استنلی کاول، ویتگنشتاین، دکارت و والتر بنیامین کمک می‌گیرد تا توضیح دهد چرا فیلم‌های کیارستمی تماشاگر را فقط با داستان یا تصویر درگیر نمی‌کنند، بلکه او را وادار می‌کنند نسبت خود را با جهان، با حقیقت و با امکان شناخت دوباره بسنجد. در این مسیر، بحث فقط بر سر مضمون فیلم‌ها نیست؛ شکل دیدن، شیوه‌ی ثبت تصویر، حضور دوربین، حذف قطعیت و حتی لحظه‌هایی که فیلم از خودش پرده برمی‌دارد، همگی بخشی از استدلال کتاب‌اند.

کتاب عباس کیارستمی و فیلم - فلسفه از دل یک فیلمساز ایرانی، به پرسش‌هایی می‌رسد که دامنه‌شان بسیار گسترده‌تر است: فیلم چه نسبتی با امر واقعی دارد، چرا تصویر همزمان نزدیک‌کننده و دورکننده است و چگونه یک اثر سینمایی می‌تواند به‌ جای پاسخ‌دادن، خودِ صورت سؤال را تغییر دهد. اهمیت این کتاب در همین است که کیارستمی را نه به‌ عنوان نمونه‌ای برای توضیح نظریه‌های آماده، بلکه به‌ عنوان فیلمسازی می‌بیند که آثارش می‌توانند خودِ فلسفه را به چالش بکشند.

خلاصه کتاب عباس کیارستمی و فیلم - فلسفه

کتاب عباس کیارستمی و فیلم - فلسفه بر این ایده بنا شده که فیلم‌های عباس کیارستمی فقط موضوع تحلیل فلسفی نیستند، بلکه خودشان در فرایند اندیشیدن دخالت دارند. متیو ابوت بحث را از طعم گیلاس آغاز می‌کند و سپس با بررسی چند اثر او نشان می‌دهد که کیارستمی چگونه با مرز میان واقعیت و بازسازی، حضور و غیاب، یقین و تردید بازی می‌کند. نویسنده در طول کتاب می‌کوشد توضیح دهد که سینما چگونه می‌تواند ما را از عادت‌های فکری تثبیت‌شده دور کند و وادارمان سازد نسبت خود را با شناخت، تصویر و جهان از نو بررسی کنیم.

چرا باید کتاب عباس کیارستمی و فیلم - فلسفه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب عباس کیارستمی و فیلم - فلسفه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند میان سینمای کیارستمی و پرسش‌های فلسفی درباره‌ی واقعیت، شناخت و تردید را روشن می‌کند.
• نویسنده نشان می‌دهد چرا صحنه‌ها، فرم و شیوه‌ی فیلم‌سازی در آثار کیارستمی به‌ اندازه‌ی مضمون آن‌ها اهمیت دارند.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند فیلم‌هایی مانند طعم گیلاس و کلوزآپ را از زاویه‌ای دقیق‌تر بازخوانی کند.
• این اثر به فهم این پرسش کمک می‌کند که آیا فیلم می‌تواند خودش نوعی تفکر باشد.

خواندن کتاب عباس کیارستمی و فیلم - فلسفه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب عباس کیارستمی و فیلم - فلسفه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به سینمای عباس کیارستمی که می‌خواهند فیلم‌های او را فراتر از خلاصه و نقدهای معمول بررسی کنند.
• خوانندگانی که به فلسفه‌ی سینما و نسبت تصویر با واقعیت علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگران سینما، فلسفه و هنر که درباره‌ی امکان تفکر در فیلم پرسش دارند.
• کسانی که می‌خواهند با بحث‌هایی مانند شک‌گرایی، شناخت و امر واقعی در بستر سینما آشنا شوند.
• مخاطبانی که از متن‌های تحلیلی درباره‌ی فیلم و ایده‌های نظری مرتبط با آن لذت می‌برند.

درباره صالح نجفی

صالح نجفی (متولد ۱۳۵۴)، مترجم، نویسنده و پژوهشگر حوزه‌ی فلسفه و منتقد سینما، در خانواده‌ای هنرمند متولد شده است؛ او فرزند محمدعلی نجفی، کارگردان سینما و برادر آیت نجفی، نمایش‌نامه‌نویس و کارگردان است. نجفی توانسته با نگاهی بین‌رشته‌ای، پیوندی میان جهانِ اندیشه و مدیوم سینما برقرار کند که تبلور آن در مجموعه تک‌نگاری‌های «فیلم به‌مثابه‌ی فلسفه» دیده می‌شود؛ پروژه‌ای که در سال ۱۳۹۷ جایزه‌ی بهترین تألیف را در هشتمین دوره‌ی کتاب سال سینمای ایران برای او به ارمغان آورد.

نجفی علاوه‌بر تألیف و برگزاری کارگاه‌های آموزشی، در زمینه‌ی ترجمه و ویرایش متون فلسفه‌ی سیاسی، روان‌کاوی و اگزیستانسیالیسم هم فعالیت دارد. او آثاری از متفکران بزرگ جهان را به فارسی برگردانده که از جمله‌ی آن‌ها می‌توان به کتاب‌های «مفهوم آیرونی» و «مفهوم اضطراب» اثر سورن کیرکگور، «موسی و یکتاپرستی» اثر زیگموند فروید، «تفکر نامتناهی» اثر آلن بدیو و «حوزه‌های عدالت» نوشته‌ی مایکل والز اشاره کرد.

بخشی از کتاب عباس کیارستمی و فیلم - فلسفه

«باد ما را خواهد برد با نماهایی طولانی از خودرویی آغاز می‌شود که در جاده‌ای مارپیچ در نواحی روستایی ایران می‌راند. به عبارت دیگر، با سکانسی آغاز می‌شود که، هرکسی که با کارهای کیارستمی آشنا باشد، بلافاصله آن را به عنوان یکی از نماهای معمول آثار او به‌جا خواهد آورد: زندگی و دیگر هیچ بارها و بارها به چنین سکانس‌هایی برمی‌گردد، و با سکانسی درخشان از همین جنس به پایان می‌رسد؛ سکانس‌هایی مشابه این در طعم گیلاس می‌بینیم؛ زیر درختان زیتون با نمایی طولانی از شخصیت‌های اصلی‌اش پایان می‌یابد که در مسیری مارپیچ از کشتزاری می‌گذرند؛ قهرمان خانۀ دوست کجاست؟ در چند موقعیت مسیری پیچ‌و‌واپیچ نظیر این می‌پیماید. سکانس آغازین باد ما را خواهد برد مسحورکننده است و، به‌واسطۀ حال و هوای بفهمی‌نفهمی خل‌وچل‌وارش، کمی خنده‌دار. البته خودرویی که می‌بینیم، در زمان اکرانش، این پیشینه و سرگذشت سینمایی را به‌همراه خود روی پرده می‌آورد. بدین‌اعتبار، رگه‌ای از وقوف به نفس یا حتی اِمحای نفس (self-effacing) در این نماهای آغازین حضور دارد: به نظر می‌آید کیارستمی در این‌جا نه‌فقط به کارهای قبلی‌اش بلکه شاید به خودش نیز ارجاع می‌کند، و به چهرۀ تا آن زمان وجهه و آوازۀ بین‌المللی یافتۀ موسوم به "کیارستمی". پس اگر حق با نانسی باشد که نماهای هوایی (aerial) طولانی "امضای" کیارستمی‌اند _ و "مسیر مارپیچ یک شخص یا یک خودرو بر پس‌زمینۀ منظره‌ای ثابت و بی‌تغییر، به‌سان خط سیری واحد، [هر] پنج فیلم را درمی‌نوردد ... و بدل می‌شود به چکیدۀ نمادینی از تمامی فیلم‌ها" _ آن‌گاه شاید این‌جا آیرونی خاصی درکار باشد که این قضیه را پیچیده‌تر می‌کند. می‌توان گفت کیارستمی در سکانس آغازین این فیلم امضای خودش را نقل می‌کند، با تمام پیچیدگی‌های فلسفی ملازم با چنین ژستی.»