کتاب بیست تز در باب سیاست

کتاب بیست تز در باب سیاست (Twenty theses on politics)، نوشته انریکه دوسل و ترجمه هومن کاسبی، طرحی فشرده اما پرجزئیات از اندیشه‌ی سیاسی آزادی‌بخشی نویسنده ارائه می‌دهد. نشر لگا در سال ۱۴۰۰ این کتاب را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر، مفاهیم بنیادینی مثل قدرت، امر سیاسی، فساد، نمایندگی، میدان سیاسی و نسبت امر عمومی و خصوصی را از نو صورت‌بندی کرده است. کتاب بر پایه‌ی دهه‌ها کار فلسفی دوسل درباره‌ی اخلاق و سیاست آزادی‌بخشی و نقد سرمایه‌داری و استعمار نوشته شده و هم‌زمان هم مدخلی بر پروژه‌ی سه‌جلدی سیاست آزادی‌بخشی است هم مانیفستی برای سیاست مبتنی‌بر حیات، غیریت و همبستگی. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بیست تز در باب سیاست اثر انریکه دوسل 

کتاب بیست تز در باب سیاست طرحی نظری برای بازاندیشی ریشه‌ای امر سیاسی در جهان معاصر است. انریکه دوسل در این کتاب، سیاست را در برابر جهانی‌سازی نئولیبرال و آنچه «نکروپولیتیک» یا مرده‌سیاست نامیده شده، به‌عنوان سیاست حیات، هم‌زیستی و آزادی‌بخشی بازتعریف کرده است. متن با پیش‌گفتاری آغاز می‌شود که جایگاه این کتاب را در پروژه‌ی گسترده‌تر اخلاق آزادی‌بخشی و سیاست آزادی‌بخشی دوسل توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که این بیست تز عصاره و مانیفست آن پروژه‌ی چندجلدی هستند.

کتاب بیست تز در باب سیاست در دو بخش اصلی سامان یافته است: بخش اول به «نظم سیاسی غالب» می‌پردازد و مؤلفه‌های ساختمانیِ حداقلیِ هر نظم سیاسی را توضیح می‌دهد؛ از جمله مفهوم قدرت به‌مثابه‌ پوتنتیا (قدرت خاستگاهیِ اجتماع)، پوتستاس (قدرت نهادی)، قدرت فرمان‌بردارانه، میدان سیاسی، امر عمومی و خصوصی، نهادها و اصول هنجاری سیاست. در این بخش، تزهایی مانند «فساد و میدان سیاسی»، «قدرت سیاسی اجتماع به‌مثابه پوتنتیا» و «قدرت نهادی به‌مثابه پوتستاس» به‌تفصیل شرح داده شده است.

کتاب در بخش دوم بر سیاست آزادی‌بخشی و اصول انتقادی آن متمرکز است و از جایگاه قربانیان نظام‌های سیاسی، اقتصاد جهانی، امپریالیسم و اکوساید، امکان نقد و دگرگونی نظم موجود را طرح می‌کند. انریکه دوسل پیوسته میان سطح انتزاعی مفاهیم و نمونه‌های انضمامی از آمریکای لاتین، جنبش‌های اجتماعی، انقلاب‌ها، دیکتاتوری‌ها و تجربه‌ی چپ در سده‌ی اخیر رفت‌وآمد دارد و نشان می‌دهد که این تزها صرفاً صورت‌بندی نظری نیستند، بلکه بر تجربه‌ی تاریخی جنبش‌های مردمی و مجالس مؤسسان در منطقه تکیه دارند.

خلاصه کتاب بیست تز در باب سیاست

کتاب بیست تز در باب سیاست از تعریف دوباره‌ی امر سیاسی آغاز می‌کند و نشان می‌دهد سیاست زمانی فاسد می‌شود که قدرت از مردم جدا و به بت‌واره‌ی دولت، نخبگان یا بوروکراسی تبدیل شود. انریکه دوسل با تمایز میان پوتنتیا (قدرت خاستگاهیِ اجتماع) و پوتستاس (قدرت نهادی) توضیح می‌دهد که چگونه قدرت اصیل همیشه در مردم ریشه دارد و نهادها فقط شکل‌های تفویضی و دوپهلو برای اِعمال آن هستند. در ادامه‌ی کتاب، مفهوم «قدرت فرمان‌بردارانه» طرح شده است؛ یعنی وضعیتی که در آن کسانی که فرمان می‌دهند، باید مطیعانه فرمان دهند و خود را خادم مطالبات و حیات اجتماع بدانند.

انریکه دوسل در این کتاب، میدان سیاسی، مرزهای امر عمومی و خصوصی، نقش نهادها، امکان فساد و ضرورت نقد از منظر قربانیان را تحلیل کرده است. در بخش انتقادی، سیاست آزادی‌بخشی به‌عنوان سیاستی از پایین، مبتنی‌بر غیریت، همبستگی و دفاع از حیات سیاره‌ای و جمعی، در برابر منطق نئولیبرالی و نکروپولیتیک قرار می‌گیرد.

چرا باید کتاب بیست تز در باب سیاست را بخوانیم؟

کتاب بیست تز در باب سیاست تصویری متفاوت از سیاست به‌ دست می‌دهد و آن را نه بازی قدرت نخبگان، بلکه سازمان‌دهی جمعی حیات و بقا می‌فهمد. خواننده در این اثر با مفاهیمی مانند پوتنتیا، پوتستاس، قدرت فرمان‌بردارانه، میدان سیاسی و سیاست آزادی‌بخشی آشنا می‌شود و می‌تواند در مورد فساد، نمایندگی، دموکراسی و نقش جنبش‌های اجتماعی تأمل کند.

خواندن کتاب بیست تز در باب سیاست را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب بیست تز در باب سیاست به دانشجویان و پژوهشگران علوم سیاسی، فلسفه، جامعه‌شناسی و مطالعات آمریکای لاتین پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی نقد نئولیبرالیسم، نقش جنبش‌های اجتماعی، مسئله‌ی فساد سیاسی و بازتعریف دموکراسی و نمایندگی را دارند.

درباره انریکه دوسل

انریکه دوسل (۱۹۳۴‌ـ‌۲۰۲۳) فیلسوف، تاریخ‌نگار و الهی‌دان آرژانتینی‌ـ‌مکزیکی و از چهره‌های برجسته‌ی فلسفه‌ی رهایی بود. او در مندوسای آرژانتین به دنیا آمد و پس از تحصیل در فلسفه، تاریخ و الهیات در آرژانتین و چند کشور اروپایی، به‌تدریج به سمت نقد ساختارهای قدرت، استعمار و مدرنیته حرکت کرد.

دوسل در دهه‌ی ۱۹۷۰، هم‌زمان با تشدید خشونت سیاسی در آرژانتین و شکل‌گیری دیکتاتوری نظامی، با تهدیدهای جدی مواجه شد و در سال ۱۹۷۵ به مکزیک تبعید شد. او در مکزیک فعالیت دانشگاهی خود را در دانشگاه‌های مهمی مانند دانشگاه خودگردان متروپولیتن (UAM) و دانشگاه ملی خودمختار مکزیک (UNAM) ادامه داد و به یکی از چهره‌های اثرگذار فلسفه‌ی انتقادی در آمریکای لاتین تبدیل شد.

اندیشه‌ی مرکزی او در قالب فلسفه‌ی رهایی شکل گرفت؛ رویکردی که از تجربه‌ی تاریخی آمریکای لاتین به‌عنوان بخش پیرامونی نظام جهانی سرمایه‌داری آغاز می‌شود و به نقد استعمار، امپریالیسم، نابرابری و اشکال مختلف سلطه می‌پردازد. دوسل در این چهارچوب تلاش می‌کرد فلسفه را از انحصار سنت اروپایی خارج کند و آن را در پیوند با تجربه‌ی تاریخی مردمان تحت ستم بازاندیشی کند.

او همچنین با الهام از نظریه‌ی وابستگی و گفت‌وگو با فیلسوفانی مانند امانوئل لویناس، اخلاق و سیاست را بر پایه‌ی مسئولیت در برابر دیگری و تعهد به رهایی انسان‌های حاشیه‌نشین بازتعریف کرد. او در برابر پست‌مدرنیته، مفهوم فرامدرنیته را مطرح کرد تا امکان گذر از منطق سلطه‌ی مدرنیته‌ی غربی را نشان دهد.

انریکه دوسل در طول زندگی خود بیش از ۴۰ کتاب در حوزه‌هایی مانند فلسفه، الهیات، اخلاق و تاریخ نوشت و در دانشگاه‌های متعددی در اروپا و آمریکا به‌عنوان استاد مهمان تدریس کرد. او در سال ۲۰۲۳ در سن ۸۸سالگی درگذشت.

بخشی از کتاب بیست تز در باب سیاست

«از دوره‌های تاریخی، گاهی‌اوقات با اسامی توصیفی نظیر عصر عقل، عصر ایمان، عصر انقلاب‌ها، عصر توتالیتاریسم، عصر جنگ‌های جهانی و... یاد می‌کنند. پیام‌آوران جهانی‌سازی نئولیبرال که سایهٔ رخدادهایی باصره‌شان را معوج ساخته است که زمان اندکی از وقوع آن‌ها می‌گذرد، بدون تردید دوست دارند که روزگار ما را «عصر لغو سیاست» بنامند. جهانی‌سازی، ایدئولوژی‌ای است که جهان را به تسلیم به رانهٔ کور تکنولوژیک و اقتصادی وا می‌دارد. جهانی‌سازی اساساً به این علت که امر سیاسی را تابع امر اقتصادی و امر اقتصادی را تابع تکنولوژی می‌گرداند، راهی بت‌واره‌ساز برای بازنماییِ وضعیت کنونیِ انسان‌ها برای دیگران است؛ برای کسانی که خودشان توان بازنمایی ندارند، همان طور که مارکس و اسپیواک۱ ادعا می‌کردند. نقشه‌های جهانی‌سازی که نقشه‌کشان اصلی در پنتاگون، بانک جهانی، دویچه بانک، مایکروسافت و صندوق بین‌المللی پول ترسیم کرده‌اند، اتوپیاهایی هست که فضای امر سیاسی در آن‌ها با خشونت به‌وسیلهٔ اوامر پولی و حقوقی به استعمار درآمده و سپس، مُلغا شده است. همان طور که انریکه دوسل در این کتاب خاطرنشان می‌کند، امر سیاسی یا بهتر بگوییم، سپهرهای امر سیاسی در مدیریتِ سرمایه‌گذاری‌ها و مدرنیزاسیون‌های تکنولوژیک و محاسبات بودجه، ادغام و تابع آن‌ها شده است. به این ترتیب، امر سیاسی به الگوریتمی ترجمه می‌شود که سودها و بازده‌های سرمایه‌گذاری را بیشینه می‌سازد؛ در عین حال که هزینه‌ها را با انتقال آن‌ها به نسل‌های آینده به حداقل می‌رساند.»