کتاب داروسازی و داروسازان در قاهره مملوک

کتاب داروسازی و داروسازان در قاهره مملوک نوشته‌ی لی چیپمن با ترجمه‌ی محمدمهدی احمدیان و علی مشهدی محمد اثری پژوهشی درباره تاریخ داروسازی در مصر دوره‌ی مملوکان است. این کتاب بر پایه‌ی متن مهم منهاج الدکان کوهین عطار اسرائیلی نوشته شده و جایگاه داروسازان، داروخانه‌ها و سنت داروشناسی را در قاهره‌ی سده‌های میانه بررسی کرده است. نشر پارمند آن را منتشر کرده است و مقدمه‌ای مفصل از فرید قاسملو در ابتدای کتاب آمده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب داروسازی و داروسازان در قاهره مملوک

کتاب داروسازی و داروسازان در قاهره مملوک پژوهش لی چیپمن است که بر محور متن کلاسیک منهاج الدکان فی دستور الاعیان نوشته‌ی ابوالمنای داوود بن‌ابی‌نصر کوهین عطار، داروساز یهودی ساکن قاهره، شکل گرفته است. نویسنده در این کتاب ابتدا خود منهاج الدکان را به‌عنوان یک متن دارویی تحلیل کرده و ساختار آن را از مقدمه و ۲۵ فصل تا بخش‌های مربوط به شربت‌ها، رب‌ها، معجون‌ها، سفوفات، حب‌ها، اکحال، شیافات، مراهم، ادهان، ابدال الادویه، اوزان و مقادیر و وصایای اخلاقی به دقت معرفی کرده است. کتاب داروسازی و داروسازان در قاهره مملوک در بخش نخست با مقایسه‌ی منهاج الدکان با قرابادین‌ها و دایرةالمعارف‌های پزشکی مشهور مانند قانون ابن‌سینا، کامل‌الصناعة مجوسی، آثار ابن‌جزله، ابن‌تلمیذ و شاپور بن‌سهل نشان می‌دهد کوهین عطار چگونه اثری ویژه برای «داروخانه» و نه «بیمارستان» نوشته است. در ادامه به نصایح عملی و اخلاقی او به «پسرش» و به بحث‌های مربوط به جمع‌آوری، ذخیره‌سازی و آزمون داروهای مفرده و مرکبه پرداخته شده است. کتاب داروسازی و داروسازان در قاهره مملوک در بخش دوم از متن فاصله می‌گیرد و به «داروساز و جامعه» می‌پردازد. چیپمن جایگاه داروساز را در میان طبقه‌ی تحصیل‌کرده، در بیمارستان منصوری قاهره و ربع رشیدی تبریز، در بازار و در متون حقوقی، فقهی و حسبه بررسی کرده است. سپس تصویر داروساز در ادبیات عامیانه، از هزار و یک شب تا نمایش‌های سایه‌ای قرن هفتمی و وقایع‌نگاری‌های مملوکی، تحلیل شده تا تاریخ اجتماعی داروسازی در قاهره‌ی مملوک بازسازی شود. مترجمان در مقدمه‌ی خود بر روش پژوهشی کتاب و امکان الگوبرداری از آن برای مطالعات تاریخ پزشکی و داروسازی دوره‌ی اسلامی تأکید کرده‌اند.

خلاصه کتاب داروسازی و داروسازان در قاهره مملوک

کتاب داروسازی و داروسازان در قاهره مملوک بر این ایده استوار است که منهاج الدکان کوهین عطار فقط یک قرابادین نیست بلکه آینه‌ای از وضعیت حرفه‌ای و اجتماعی داروسازان در قاهره‌ی مملوک است. نویسنده با خوانش موشکافانه‌ی نسخه‌های مختلف این متن، شیوه‌ی تنظیم نسخه‌ها، نوع فراورده‌ها، نحوه‌ی ذکر اوزان، ابدال و اصطلاحات را با آثار پزشکان مسلمان مقایسه کرده و نشان داده است که این کتاب برای داروسازانِ فعال در داروخانه‌های شهری نوشته شده است نه برای پزشکان بیمارستانی. در ادامه، کتاب داروسازی و داروسازان در قاهره مملوک داروسازی را در بستر گسترده‌تری قرار می‌دهد: نقش تجارت ادویه، تنوع قومی و زبانی امپراتوری مملوک، جایگاه زبان عربی به‌عنوان زبان بین‌المللی دانش، و پیوند داروسازی با نهادهایی چون بیمارستان، بازار و دستگاه حسبه. تحلیل اسناد بیمارستان منصوری، ربع رشیدی، دستورالعمل‌های حسبه، فتاوا، تذکره‌نامه‌ها و متون عامیانه تصویری چندلایه از داروساز به‌عنوان خرده‌فروش تحصیل‌کرده، عضو شبکه‌های علمی و در عین حال بخشی از زندگی روزمره‌ی مردم قاهره ارائه کرده است.

چرا باید کتاب داروسازی و داروسازان در قاهره مملوک را بخوانیم؟

این کتاب تصویری دقیق و مستند از تاریخ اجتماعی داروسازی در جهان اسلام ارائه کرده است و نشان می‌دهد یک متن دارویی چگونه می‌تواند برای شناخت ساختارهای علمی، اقتصادی و شهری به کار رود. خواننده با روش تحلیل متن، کار با نسخه‌های خطی، پیوند دادن داده‌های داروشناسی با اسناد تاریخی و ادبی و نیز با جایگاه داروسازان در قاهره‌ی مملوک آشنا می‌شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به پژوهشگران تاریخ پزشکی و داروسازی، دانشجویان مطالعات اسلامی و تاریخ علم، علاقه‌مندان به نسخه‌های خطی و تاریخ اجتماعی شهرهای اسلامی و نیز داروسازانی که به ریشه‌های حرفه‌ی خود در تمدن اسلامی کنجکاو هستند پیشنهاد می‌شود. همچنین برای گروه‌های آموزشی تاریخ پزشکی منبعی الگوآموز است.