کتاب ژیل دلوز

کتاب ژیل دلوز: نوآموزی در فلسفه (Gilles Deleuze: an apprenticeship in philosophy)، نوشته مایکل هارت و ترجمه رضا نجف‌ زاده، تصویری از شکل‌گیری اندیشه‌ی دلوز ارائه می‌دهد و نشر نی در سال ۱۳۹۲ آن را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر به‌سراغ سال‌های نخست فعالیت فکری دلوز می‌رود و از خلال خوانش او از برگسون، نیچه و اسپینوزا، مسیر کارآموزی در فلسفه را بازسازی می‌کند. در این میان، نسبت دلوز با هگل، پساساختارگرایی و مسئله‌ی بنیان‌های فلسفه و سیاست به‌تفصیل بررسی شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ژیل دلوز اثر مایکل هارت

کتاب ژیل دلوز: نوآموزی در فلسفه، با تمرکز بر نوشته‌های اولیه‌ی دلوز، سیر تدریجی شکل‌گیری مفاهیم محوری او را دنبال می‌کند. مایکل هارت نشان می‌دهد که چگونه دلوز با خوانش تاریخ فلسفه، به‌ویژه از خلال برگسون، نیچه و اسپینوزا، پروژه‌ای ضدهگلی و درعین‌حال عمیقاً هستی‌شناختی را بنا می‌کند.

در این کتاب، پساساختارگرایی نه به‌عنوان نفی صرفِ بنیان‌ها، بلکه به‌مثابه جست‌وجوی بنیان‌های درون‌بودی و مادی برای اندیشه‌ی فلسفی و سیاسی صورت‌بندی شده است. کتاب ژیل دلوز در چهار فصل، ابتدا دشواره‌ی هگل‌گرایی و ضدهگل‌گرایی را توضیح می‌دهد، سپس به‌سراغ مفهوم نفی غیردیالکتیکی، نظریه‌ی عمل و تمایز میان نظم و سازمان می‌رود. فصل‌های بعدی به خوانش دلوز از برگسون اختصاص دارد: تمایز دیرند و ماده، تفاوت‌های طبیعت و تفاوت‌های درجه، مفهوم کثرت و نسبت بالقوگی و فعلیت.

در ادامه، مایکل هارت با ردیابی حفره‌ی هشت‌ساله در زندگی فکری دلوز، نشان می‌دهد که چگونه گذار از محور هیوم‌ـ‌برگسون به هویت نیچه‌ای‌ـ‌اسپینوزایی، زمینه‌ی آثار متأخر او مانند «تفاوت و تکرار» و «منطق حس» را فراهم کرده است. کتاب ژیل دلوز علاوه‌بر تحلیل مفهومی، روش خواندن دلوز را نیز روشن می‌کند: تشخیص ابژه‌ی آنتاگونیسم اصلی (هگل)، خواندن دلوز به‌مثابه فیلسوف درون سنت، توجه به گزینش‌های او در تاریخ فلسفه و دیدن کل این مسیر به‌عنوان فرایند کارآموزی در فلسفه. مترجم در سخن آغازین، جایگاه این تفسیر را در میان انبوه دلوزپژوهی‌ها توضیح داده و نسبت آن را با ترجمه‌های فارسی آثار برگسون، اسپینوزا، نیچه و هگل نشان داده است.

خلاصه کتاب ژیل دلوز

کتاب ژیل دلوز: نوآموزی در فلسفه تصویری مرحله‌به‌مرحله از شکل‌گیری اندیشه‌ی دلوز ارائه می‌کند. مایکل هارت از مسئله‌ی مرکزی پساساختارگرایی آغاز می‌کند: چگونه می‌توان از هگل‌گرایی و دیالکتیک گریز کرد، بی‌آنکه دوباره در منطق هگلی جذب شد. سپس نشان می‌دهد که دلوز باتکیه‌بر دو محور «نفی غیردیالکتیکی» و «عمل سازنده»، قلمروی تازه برای فلسفه و سیاست ترسیم کرده است.

مایکل هارت در ادامه، به خوانش دلوز از برگسون می‌پردازد: نقد تعین هگلی، تمایز تفاوت‌های طبیعت و تفاوت‌های درجه و برجسته‌کردن دیرند در برابر مکان به‌عنوان میدان واقعی تفاوت‌گذاری. او با تحلیل نسبت بالقوگی و فعلیت و تمایز آن از ممکن و واقع، نشان می‌دهد که چرا برای دلوز، هستی حرکتی خلاق، مثبت و سازمان‌ساز است نه نتیجه‌ی نظمی ازپیش‌داده یا غایت‌باورانه. در پایان، این مسیر به‌عنوان «کارآموزی فلسفی» دلوز و زمینه‌ی آثار متأخر او فهم می‌شود.

چرا باید کتاب ژیل دلوز را بخوانیم؟

این کتاب امکان ورود هدایت‌شده به جهان پیچیده‌ی دلوز را فراهم می‌کند، بی‌آنکه او را از متن تاریخ فلسفه جدا کند. خواننده با مفاهیمی کلیدی مانند نفی غیردیالکتیکی، کثرت، دیرند، بالقوگی و فعلیت در بستر بحث‌های هگل، برگسون، نیچه و اسپینوزا آشنا می‌شود و می‌تواند نسبت پساساختارگرایی با سیاست، اخلاق و هستی‌شناسی را دقیق‌تر بفهمد.

خواندن کتاب ژیل دلوز را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، به‌ویژه علاقه‌مندان به دلوز، پساساختارگرایی و فلسفه‌ی قاره‌ای پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی توصیه می‌شود که درگیر خواندن متون هگل، برگسون، نیچه یا اسپینوزا هستند و می‌خواهند نسبت این متفکران را در پروژه‌ای واحد و منسجم دنبال کنند.

درباره مایکل هارت

مایکل هارت، متولد ۱۹۶۰، فیلسوف سیاسی و نظریه‌پرداز ادبی آمریکایی است که بیش از همه به‌خاطر همکاری فکری با آنتونیو نگری شناخته می‌شود.

هارت در ابتدا در رشته‌ی مهندسی تحصیل می‌کرد، سپس به ادبیات و فلسفه روی آورد و در دانشگاه واشنگتن به پژوهش درباره‌ی ژیل دلوز پرداخت. او در ادامه به‌عنوان استاد دانشگاه دوک مشغول به کار شد.

اندیشه‌ی او بر مفاهیمی چون سیاست، آزادی، همکاری جمعی و نقش عشق و شادی در حیات سیاسی تأکید دارد. او همچنین از منتقدان جدی محدودشدن آموزش عمومی و سلطه‌ی منطق سرمایه‌داری بر دانشگاه‌ها و تولید دانش معاصر است.

درباره ژیل دلوز

ژیل دلوز، زاده‌ی ۱۸ ژانویه‌ی ۱۹۲۵ و درگذشته‌ی ۴ نوامبر ۱۹۹۵، فیلسوف فرانسوی و از چهره‌های مهم فلسفه‌ی معاصر بود. او پیش از آغاز جنگ جهانی دوم وارد مدرسه‌ی دولتی شد و در دوران جنگ، مدتی را در نورماندی گذراند. دلوز از سال ۱۹۴۴ تا ۱۹۴۸ در دانشگاه سوربن فلسفه خواند و در سال ۱۹۵۶ با دنیز پل گرانژوان ازدواج کرد.

او در سال ۱۹۵۷ تدریس تاریخ فلسفه را در سوربن آغاز کرد و از سال ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۴ با مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه همکاری داشت. دلوز تا سال ۱۹۸۷ در قالب نشست‌ها و درس‌گفتارهای متعدد، به بررسی اندیشه‌ی فیلسوفانی چون کانت، لایب‌نیتس، اسپینوزا و برگسون پرداخت و روی سینما و موسیقی نیز کار کرد. دلوز حدود ۱۰ سال به‌عنوان استادیار در دانشگاه تدریس کرد و در همین دوره دوستی پایداری میان او و میشل فوکو شکل گرفت.

دلوز از متفکران مهم فلسفه‌ی قاره‌ای و از چهره‌های اثرگذار جریان پسا‌مدرن به شمار می‌رود. بسیاری از پژوهشگران، کتاب «تفاوت و تکرار» او را یکی از آثار برجسته و اثرگذار فلسفه‌ی معاصر می‌دانند.

بخشی از کتاب ژیل دلوز

«پساساختارگرایی قاره‌ای در بنیان‌های اندیشه فلسفی و سیاسی تردید ایجاد کرده است. نویسندگان مختلف امریکایی، شاید بُهت‌زده از تأثیر این گسست نظری، این جنبش را آغاز فرهنگی پسافلسفی دانسته‌اند که در آن مدعاهای فلسفی و احکام سیاسی هیچ توجیهی را برنمی‌تابند و بر هیچ بنیانی تکیه ندارند. به‌علاوه، این پرابلماتیک بسیار آسان در دل تضاد جدیدی قرار می‌گیرد که بر امکان‌های واقعی فراهم‌شده با نظریه قاره‌ای معاصر سایه می‌افکند. حامیان و منتقدانِ پساساختارگرایی، آن را وارد مجموعه‌ای از مباحث [جهان] انگلوـ امریکن بین مدرنیست‌ها و پسامدرنیست‌ها، و بین جماعت‌گرایان و لیبرال‌ها کرده، و نیروی آن را ضایع و تلف کرده‌اند. اهمیت پساساختارگرایی را تنها با شناسایی تفاوت‌های ظریف و بدیل‌هایی که درون مدرنیته، سنت فلسفی و میدان جدید کردارهای اجتماعی مطرح می‌کند، می‌توان درک کرد، نه با طرح مجموعه‌های جدیدی از تضادها. با نگاه دقیق‌تر به تحول تاریخی اندیشه پساساختارگرا، فشارهای اجتماعی و تئوریک پیچیده‌ای که پیش رو داشت و ابزارهایی که برای مواجهه با آن‌ها ابداع کرده، می‌توانیم برخی از قدرت‌های انتقادی و سازنده آن را بازیابیم. پی‌می‌بریم که پساساختارگرایی صرفا به‌سوی نفی بنیان‌های تئوریک جهت‌دهی نشده است، بلکه به‌سوی بررسی زمینه‌های جدیدی برای پژوهش فلسفی و سیاسی جهت‌دهی شده است؛ صرفا در الغای سنتِ گفتمانِ سیاسی و فلسفی درگیر نشده، بلکه مهم‌تر از آن، به مفصل‌بندی و تصدیق تبارهای بدیلی که از دلِ خود این سنت برمی‌خیزد، پرداخته است.»