کتاب اسرار علم حروف در فتوحات مکیه

کتاب اسرار علم حروف در فتوحات مکیه نوشته‌ی حسین توفیقی با همکاری انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب منتشر شده است. این کتاب به بررسی باب دوم الفتوحات‌المکیه ابن عربی درباره‌ی علم حروف می‌پردازد و متن دشوار او را بر اساس نسخه‌های خطی و چاپی، بازخوانی، نقد و شرح کرده است. نویسنده ضمن گزارش دیدگاه‌های ابن عربی درباره‌ی حروف، به تصحیح خطاها، توضیح اصطلاحات و ریشه‌یابی برخی ایده‌ها در سنت نجومی، زبانی و عرفانی می‌پردازد. متن کتاب دو زبانه (فارسی–عربی) است و جداول متعدد، محاسبات ابجد و نقل‌قول‌های مستند از فتوحات را در خود جای داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اسرار علم حروف در فتوحات مکیه

کتاب اسرار علم حروف در فتوحات مکیه اثری است از حسین توفیقی که به‌طور متمرکز باب دوم الفتوحات‌المکیه ابن عربی را که به علم حروف اختصاص دارد، برمی‌رسد. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که با وجود توجه گسترده به آثار ابن عربی، مباحث مربوط به علم حروف در فتوحات تقریباً مهجور مانده و حتی شارحان بزرگ مانند جیلی و شعرانی نیز از شرح دقیق آن گذشته‌اند. در این کتاب، متن آن باب برگزیده شده و همراه با شرح، نقد و بازسازی محاسبات و تقسیم‌بندی‌های ابن عربی عرضه شده است. کتاب اسرار علم حروف در فتوحات مکیه ساختاری پژوهشی دارد: ابتدا پیشگفتار و مقدمه‌ای مفصل درباره‌ی تاریخ الفبا، نظام ابجد، ترتیب‌های مختلف حروف عربی (ابجدی، ابتثی، صوتی) و نسبت آن‌ها با الفبای فینیقی، سریانی، عبری و لاتینی آمده است. سپس در فصل اول به «احکام و تقسیمات حروف الفبای عربی» پرداخته شده و مفاهیمی مانند بسائط اشکال حروف، بسائط الفاظ حروف، افلاک حروف، طبایع چهارگانه و نسبت حروف با بروج دوازده‌گانه توضیح داده شده است. در ادامه‌ی کتاب اسرار علم حروف در فتوحات مکیه، نویسنده به سراغ متن ابن عربی می‌رود و ضمن نقل عبارات او، موارد تصحیف، اشتباه در محاسبات ابجد، جابه‌جایی طبایع و ناهماهنگی‌های درونی را نشان می‌دهد. بحث درباره‌ی پیشگویی‌های منسوب به عبدالسلام بن برجان و خود ابن عربی بر پایه‌ی حساب حروف، نمونه‌ای از این نقد تحلیلی است. جداول متعدد ارزش عددی حروف در ابجد مشرقی و مغربی، بسائط نام حروف، و نسبت حروف با عناصر و افلاک، بخش مهمی از پیکره‌ی کتاب را تشکیل می‌دهد.

خلاصه کتاب اسرار علم حروف در فتوحات مکیه

کتاب اسرار علم حروف در فتوحات مکیه به سراغ بخشی از اندیشه‌ی ابن عربی می‌رود که حول «علم حروف» شکل گرفته است. نویسنده ابتدا زمینه‌ی تاریخی و زبانی این علم را با بحث درباره‌ی منشأ الفبا، نظام ابجد، ترتیب‌های مختلف حروف عربی و شیوه‌ی اقتباس الفباها از یکدیگر فراهم می‌کند. سپس وارد متن فتوحات می‌شود و تقسیم حروف به مراتب هفتگانه، هشتگانه، نهگانه و دهگانه، نسبت آن‌ها با افلاک، طبایع چهارگانه و بروج دوازده‌گانه و نیز مفهوم بسائط اشکال و بسائط الفاظ حروف را باز می‌کند. در کتاب اسرار علم حروف در فتوحات مکیه، محاسبات دقیق ارزش عددی حروف و کلمات، نمونه‌های متعدد از کاربرد ابجد کبیر و صغیر، و تحلیل دو پیشگویی مشهور (فتح بیت‌المقدس و پیروزی سپاه موحدین) بر اساس حروف، محور کار قرار گرفته است. نویسنده ضمن وفاداری به متن ابن عربی، موارد خطا، تصحیف و ابهام را نشان می‌دهد و تلاش می‌کند مرز میان مباحث مربوط به عالم شهادت (شکل و عدد حروف) و ادعاهای مربوط به عالم غیب را روشن کند.

چرا باید کتاب اسرار علم حروف در فتوحات مکیه را بخوانیم؟

کتاب اسرار علم حروف در فتوحات مکیه فرصتی فراهم کرده است تا خواننده با یکی از پیچیده‌ترین لایه‌های اندیشه‌ی ابن عربی آشنا شود؛ لایه‌ای که معمولاً در حاشیه مانده است. این اثر هم مدخلی برای فهم نظام ابجد، طبقه‌بندی‌های حروف و نسبت آن‌ها با کیهان است و هم نمونه‌ای از نقد دقیق متن‌های عرفانی، تصحیح محاسبات و پی‌گیری خطاهای نسخه‌ای و فکری در یک متن کلاسیک.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب اسرار علم حروف در فتوحات مکیه به پژوهشگران عرفان اسلامی، علاقه‌مندان به آثار ابن عربی، دانشجویان الهیات و فلسفه‌ی دین و کسانی پیشنهاد می‌شود که در حوزه‌ی تاریخ خط، نظام ابجد و پیوند میان زبان، عدد و کیهان مطالعه می‌کنند یا درگیر خواندن خود فتوحات مکیه هستند.