کتاب عیسی؛ اسطوره یا تاریخ؟

کتاب عیسی؛ اسطوره یا تاریخ؟ نوشته‌ی آرچیبالد رابرتسون با ترجمه‌ی حسین توفیقی به پرسش بنیادین درباره‌ی وجود تاریخی عیسی‌مسیح می‌پردازد و آن را از دل منابع مسیحی و غیرمسیحی بررسی می‌کند. نویسنده با مرور عهد جدید، نوشته‌های الهیات‌دانان مسیحی، اسناد تاریخی رومی و یونانی و نیز نقدهای عقل‌گرایان و اسطوره‌گرایان، جایگاه عیسی را میان تاریخ و اسطوره می‌سنجد. انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب آن را منتشر کرده است و مترجم در مقدمه‌ی خود جایگاه این اثر را در مطالعات تاریخ ادیان توضیح داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عیسی؛ اسطوره یا تاریخ؟

کتاب عیسی؛ اسطوره یا تاریخ؟ اثری است که در آن آرچیبالد رابرتسون با رویکردی تحلیلی به سراغ یکی از مناقشه‌برانگیزترین سؤالات تاریخ مسیحیت رفته است: آیا عیسی شخصیتی تاریخی بوده یا چهره‌ای اسطوره‌ای که بعدها بر بستر ایمان مسیحی شکل گرفته است؟ نویسنده برای پاسخ به این سؤال به جای تکیه بر استدلال‌های کلامی، به سراغ متن‌ها و اسناد می‌رود و آن‌ها را کنار هم می‌گذارد. در بخش‌های آغازین کتاب عیسی؛ اسطوره یا تاریخ؟ رابرتسون ابتدا سنت مسیحی را از درون خود عهد جدید مرور می‌کند: از اناجیل همنوا و انجیل یوحنا تا اعمال رسولان، رساله‌های پولس، مکاشفه و نوشته‌های منسوب به یعقوب، پطرس و یوحنا. او تفاوت تصویر عیسی در این متون را نشان می‌دهد؛ از عیسای پیامبر و «پسر انسان» در سنت سه‌گانه تا عیسای ازلی و الهی در انجیل چهارم و رساله‌های پولس. در ادامه‌ی کتاب عیسی؛ اسطوره یا تاریخ؟ نویسنده به سراغ نوشته‌های مسیحیان سده‌های نخست مانند کلمنت، ایگناتیوس، پولیکارپ، ژوستین، ایرنه و نیز آثار غیررسمی مثل انجیل‌های غیرقانونی و کتاب شبان هرماس می‌رود و می‌کوشد ردّ تحول تصویر عیسی را در آن‌ها پی‌گیری کند. سپس نقدها و سکوت‌های مورخان و فیلسوفان باستان مانند یوسیفوس، تاسیتوس، پلینی و دیگران را بررسی کرده است تا روشن شود جهان غیرمسیحی چگونه با ادعای مسیحیت روبه‌رو شده است. کتاب عیسی؛ اسطوره یا تاریخ؟ در فصل‌های بعدی به نقادی‌های قدیم و جدید درباره‌ی تاریخی‌بودن عیسی، شکل‌گیری نظریه‌ی «اسطورگی عیسی» و جدال میان تاریخ‌گرایان و اسطوره‌گرایان می‌پردازد و در فصل پایانی نویسنده می‌کوشد میان این دو اردوگاه نوعی جمع‌بندی و آشتی فکری پیشنهاد کند.

خلاصه کتاب عیسی؛ اسطوره یا تاریخ؟

رابرتسون در عیسی؛ اسطوره یا تاریخ؟ از یک پرسش ساده آغاز می‌کند: وقتی از «عیسی» سخن گفته می‌شود دقیقاً از چه کسی یا چه چیزی صحبت می‌شود؟ او برای پاسخ، لایه‌های مختلف سنت مسیحی را می‌کاود؛ از روایت‌های متفاوت اناجیل درباره‌ی زندگی، معجزات و مرگ عیسی تا تصویر کاملاً الهی او در رساله‌های پولس و انجیل یوحنا. سپس نشان می‌دهد که چگونه دو خط اصلی شکل گرفته است: خطی که عیسی را پیامبری انسانی می‌بیند و خطی که او را موجودی ازلی و الهی معرفی می‌کند. نویسنده این دو خط را در نوشته‌های مسیحیان سده‌های نخست و در کنار آن در شهادت‌ها یا سکوت‌های مورخان غیرمسیحی دنبال می‌کند. او سپس به نظریه‌ی «اسطوره‌بودن عیسی» و استدلال‌های طرفداران و مخالفان آن می‌پردازد و در پایان استدلال می‌کند که هر دو سوی بحث تنها به «نیم‌حقیقت» چسبیده‌اند و باید ترکیبی از عناصر تاریخی و اسطوره‌ای را در شکل‌گیری چهره‌ی عیسی در نظر گرفت.

چرا باید کتاب عیسی؛ اسطوره یا تاریخ؟ را بخوانیم؟

این کتاب تصویری فشرده اما پرجزئیات از منابع اصلی مسیحیت و نوشته‌های نخستین مسیحیان ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد تصویر عیسی چگونه در طول زمان دگرگون شده است. خواننده با طیف دیدگاه‌ها از ایمان سنتی تا عقل‌گرایی رادیکال و اسطوره‌گرایی آشنا می‌شود و می‌تواند جایگاه خود را در این طیف آگاهانه‌تر انتخاب کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان تاریخ ادیان، الهیات مسیحی، مطالعات تطبیقی اسلام و مسیحیت و نیز کسانی که به بحث‌های عقل‌گرایانه درباره‌ی دین و منشأ روایت‌های دینی علاقه دارند پیشنهاد می‌شود.