کتاب اسلام نص گرا

کتاب اسلام نص گرا (تاریخ و عقاید اخباریان شیعه) نوشته‌ی رابرت گلیو با ترجمه‌ی سیدمهدی طباطبایی و ابراهیم سلیمی‌نوه اثری پژوهشی درباره شکل‌گیری و تطور مکتب اخباری در تشیع امامی است. انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب آن را منتشر کرده است. نویسنده با تکیه بر متون اخباری، منابع رجالی و تاریخی و نیز گزارش‌های درونی سنت شیعی، به سراغ ریشه‌ها و تحولات مناقشه‌ی اخباری – اصولی رفته است. مترجمان علاوه‌بر برگردان متن، با مقدمه‌ها و حواشی، زمینه‌ی فهم بهتر اثر را برای خواننده‌ی فارسی‌زبان فراهم کرده‌اند و پیوند آن را با مباحث معاصر شیعه‌پژوهی نشان داده‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اسلام نص گرا

کتاب اسلام نص گرا از همان آغاز خود را به‌عنوان مطالعه‌ای روشمند درباره‌ی مکتب اخباری در تشیع امامی معرفی می‌کند. رابرت گلیو در مقدمه‌ی مفصل و فصل پیش‌گفتار، مناقشه‌ی دیرینه‌ی عقل‌گرایی و نص‌گرایی در ادیان متن‌محور را طرح کرده و نشان داده است که چگونه این کشمکش در سنت اسلامی و به‌طور خاص در میان شیعیان امامی، به صورت منازعه‌ی اخباری – اصولی بروز کرده است. در این بخش‌ها، نویسنده با مرور سیر تاریخی از عصر پیامبر تا دوره‌ی غیبت و سپس شکل‌گیری اصول فقه شیعی، جایگاه علامه حلی، مدرسه‌ی بغداد و حله و در ادامه، زمینه‌های ظهور اخباری‌گری را ترسیم کرده است. کتاب اسلام نص گرا در فصل‌های بعدی به‌صورت نظام‌مند پیش می‌رود: از معرفی «مکتب اخباری نخستین» و بررسی این ادعا که آیا پیش از محمدامین استرآبادی می‌توان از اخباریان به‌عنوان یک مکتب سخن گفت، تا تحلیل زندگی، آثار و شبکه‌ی شاگردان استرآبادی. سپس به تفکر فقهی او در الفوائد المدنیه، نگاهش به قطع و ظن، نقد اجتهاد و اصول فقه، و جایگاه اخبار اهل‌بیت پرداخته شده است. فصل‌های بعدی به اندیشه‌ی کلامی و فلسفی استرآبادی، گسترش اخباری‌گری در ایران، عراق، جبل عامل و هند، تعیین حدود مناقشه‌ی اخباری – اصولی، تفسیر قرآن در نگاه اخباریان، تلقی آنان از سنت و خبر، و در نهایت روش تفسیر و قواعد فهم نص اختصاص دارد. کتاب اسلام نص گرا علاوه‌بر فصل‌های اصلی، چند پیوست تحلیلی درباره‌ی «فهرست‌های اختلاف» میان اخباریان و اصولیان، کتاب‌نامه‌ی گسترده‌ی آثار چاپ‌شده و چاپ‌نشده، و نیز مقدمه‌ها و تقدیرنامه‌های مترجمان و ناظران علمی دارد که جایگاه این پژوهش را در بستر شیعه‌پژوهی معاصر و مطالعات دانشگاهی غربی و ایرانی روشن کرده است.

خلاصه کتاب اسلام نص گرا

اسلام نص گرا به‌دنبال بازسازی دقیق تاریخ و منطق درونی مکتب اخباری در تشیع امامی است. نویسنده ابتدا نسبت عقل و نص را در سنت اسلامی و شیعی توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه از دل نزاع‌های نخستین درباره‌ی وحی، سنت، نقش صحابه و امامان، و نیز شکل‌گیری اصول فقه، دو گرایش عمده‌ی عقل‌مدار و نص‌محور در شیعه پدید آمده است. سپس با تمرکز بر محمدامین استرآبادی، اخباری‌گری متأخر را نقطه‌ی آغاز «مکتب اخباری» می‌داند و استدلال می‌کند که کاربرد پراکنده‌ی عنوان اخباری پیش از او به معنای وجود یک مکتب منسجم نبوده است. در ادامه، کتاب نشان می‌دهد که اخباریان چگونه با تکیه بر قطعی‌بودن روایات اهل‌بیت، مرجعیت عقل و اصول فقه را محدود کرده‌اند، اجتهاد را به‌معنای رایج رد کرده‌اند و قرآن و سنت را فقط از مجرای اخبار امامان قابل‌فهم دانسته‌اند. تحلیل تفسیر قرآن، تلقی از سنت، شیوه‌ی سنجش اخبار، و قواعد تفسیر در میان اخباریان، همراه با بررسی اختلافات درونی آنان و نسبتشان با اصولیان، هسته‌ی اصلی مباحث کتاب را شکل می‌دهد.

چرا باید کتاب اسلام نص گرا را بخوانیم؟

اسلام نص گرا تصویری مستند و تحلیلی از اخباری‌گری ارائه کرده است که فراتر از کلیشه‌ی «ظاهربینی» یا «بازگشت به حدیث» می‌رود. خواننده با منطق درونی این مکتب، شبکه‌ی عالمان آن، و نسبت پیچیده‌اش با اصولیان آشنا می‌شود و می‌تواند جایگاه امروزین مناقشه‌ی عقل و نص در فقه و کلام شیعه را دقیق‌تر بسنجد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

اسلام نص گرا به دانشجویان و پژوهشگران الهیات، فقه و اصول، تاریخ تشیع و مطالعات شیعه‌پژوهی پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی توصیه می‌شود که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی نسبت عقل و نقل، مرجعیت حدیث و تاریخ مناقشه‌ی اخباری – اصولی در سنت امامیه هستند.