کتاب اقتصاد ایران زمین

کتاب اقتصاد ایران‌زمین نوشته‌ی ابراهیم رزاقی تصویری گسترده و تحلیلی از ساختار و تحولات اقتصاد ایران ارائه می‌دهد. نشر نی آن را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر با تکیه بر داده‌های آماری، اسناد تاریخی و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به بررسی ریشه‌های وابستگی اقتصادی، نقش نفت، سیاست‌های تعدیل، و جایگاه نیروهای اجتماعی و فرهنگی در مسیر توسعه پرداخته است. کتاب اقتصاد ایران‌زمین نسخه‌ی به‌روز‌شده‌ی اثری قدیمی‌تر با عنوان اقتصاد ایران است و نویسنده در آن کوشیده است هم تحولات پس از انقلاب و هم پیشینه‌ی چند هزار ساله‌ی اقتصاد این سرزمین را در کنار هم ببیند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اقتصاد ایران زمین

کتاب اقتصاد ایران‌زمین اثری مفصل از ابراهیم رزاقی است که در آن اقتصاد ایران در سه بعد تاریخی، جغرافیایی و اجتماعی بررسی شده است. نویسنده از همان آغاز تأکید کرده است که بدون شناخت گذشته‌ی اقتصادی و فرهنگی ایران، فهم وضعیت کنونی و طراحی آینده‌ای متفاوت ممکن نیست. در این کتاب، معیارهای تحلیلی از دل قانون اساسی استخراج شده و مفاهیمی مانند استقلال اقتصادی، اقتصاد درونزا، عدالت، رفع فقر و حمایت از محرومان به‌عنوان شاخص‌های ارزیابی سیاست‌ها به‌کار رفته است. کتاب اقتصاد ایران‌زمین در چند بخش بزرگ تنظیم شده است: در بخش «کلیات» سه فصل به تاریخ اقتصاد ایران از صفویان تا انقلاب اسلامی، اوضاع طبیعی و جغرافیایی (آب‌وهوا، منابع آب، جنگل‌ها، چراگاه‌ها) و سپس جمعیت و نیروی انسانی اختصاص یافته است. در بخش «دولت و اقتصاد» موضوعاتی مانند بودجه، درآمدهای مالیاتی، نفت و گاز، برنامه‌های عمرانی پیش و پس از انقلاب، حساب‌های ملی، نابرابری‌ها، نظام پولی و بانکی، تورم و سیاست‌های بانکی پیش و پس از انقلاب بررسی شده است. در ادامه‌ی کتاب اقتصاد ایران‌زمین بخش‌های تولیدی مانند کشاورزی، دامپروری، جنگل و مرتع، شیلات، صنایع دستی، صنایع کوچک و صنایع بزرگ، معدن و سپس نفت و گاز و نقش آن‌ها در توسعه و وابستگی تحلیل شده است. فصل‌های پایانی به زیرساخت‌ها (ترابری، ارتباطات، مسکن، آموزش، بهداشت)، بازرگانی داخلی و خارجی، سلطه‌گری و وابستگی امپریالیسم، و تأثیر سیاست‌های تعدیل اقتصادی صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی بر بیکاری، فقر، فرهنگ و ساختار طبقاتی ایران می‌پردازد. نویسنده در سراسر کتاب کوشیده است پیوند میان اقتصاد، فرهنگ، هویت ملی و دین را نشان دهد.

خلاصه کتاب اقتصاد ایران زمین

اقتصاد ایران‌زمین تصویری طولانی‌مدت از اقتصاد ایران ارائه کرده است؛ از تمدن‌های کهن و اقتصاد صفوی تا قاجار، پهلوی و دوره‌ی پس از انقلاب. نویسنده نشان داده است چگونه تجارت نابرابر، امتیازهای استعماری، قراردادهای نفتی و تقسیم کار بین‌المللی، ایران را از اقتصادی متکی‌به‌خود با صنایع پیشه‌وری و کشاورزی پویا به اقتصادی وابسته به صادرات مواد خام، به‌ویژه نفت، تبدیل کرده است. در این کتاب، دوره‌ی قاجار با «عصر امتیازات» و نابودی تدریجی صنایع دستی، دوره‌ی رضاشاه با شکل‌گیری صنایع نوین وابسته و تداوم روابط ارباب-رعیتی، و دوره‌ی محمدرضاشاه با «انقلاب سفید»، صنعتی‌شدن برونزا، گسترش واردات و تعمیق وابستگی نفتی تحلیل شده است. پس از انقلاب، نویسنده به تحریم‌ها، جنگ، سیاست‌های تعدیل اقتصادی، خصوصی‌سازی، رشد بخش غیرتولیدی، بیکاری گسترده، فقر، نابرابری و نفوذ فرهنگ سرمایه‌داری فردگرا پرداخته است و در برابر آن، بر الگوی پیشرفت مندرج در قانون اساسی، اقتصاد درونزا، نقش دولت پاسخگو و حفظ فرهنگ ایثار و جمع‌گرایی تأکید کرده است.

چرا باید کتاب اقتصاد ایران زمین را بخوانیم؟

اقتصاد ایران‌زمین امکان مشاهده‌ی پیوسته‌ی اقتصاد ایران را از تمدن‌های کهن تا سیاست‌های تعدیل معاصر فراهم کرده است. خواننده با ساختار وابستگی، نقش نفت، سیر برنامه‌های عمرانی، تحول کشاورزی و صنعت، و نسبت اقتصاد با فرهنگ و قانون اساسی آشنا می‌شود و می‌تواند بسیاری از بحران‌های امروز مانند بیکاری، فقر، نابرابری و فرار سرمایه را در زمینه‌ی تاریخی و نهادی آن‌ها بفهمد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی اقتصاد ایران‌زمین به دانشجویان و پژوهشگران اقتصاد، علوم سیاسی و جامعه‌شناسی، علاقه‌مندان تاریخ اقتصادی ایران، و کسانی که درگیر سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی یا نقد سیاست‌های تعدیل، خصوصی‌سازی و توسعه در ایران هستند پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه کسانی که به مفهوم استقلال اقتصادی و اقتصاد درونزا توجه دارند.