کتاب رجعت در منظومه حکمت

کتاب رجعت در منظومه حکمت (سازگاری درونی و بیرونی اعتقاد به رجعت در فلسفه اسلامی) نوشته‌ی محمد احمدی‌زاده با مقدمه‌ی محمد کاظم فرقانی است که نشر دانشگاه امام صادق علیه‌السلام آن را منتشر کرده است. این کتاب به بررسی فلسفی آموزه‌ی رجعت، نسبت آن با مبانی حکمت اسلامی و چگونگی سازگاری این باور با نصوص دینی می‌پردازد. نویسنده با تکیه‌بر آیات، روایات و آثار حکمای متأخر شیعه، مسئله‌ی «بازگشت نفس به بدن دنیوی» را از منظر عقل و نقل واکاوی کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب رجعت در منظومه حکمت

کتاب رجعت در منظومه حکمت با طرح مسئله‌ی «بازگشت نفس به بدن دنیوی در نشئه‌ی دنیا» از نقطه‌ای آغاز می‌شود که معمولاً در آثار رجعت‌پژوهی مغفول مانده است؛ یعنی جایی که بحث از سطح حدیثی و کلامی فراتر می‌رود و وارد سنجش فلسفی می‌شود. محمد احمدی‌زاده در مقدمه‌ی کلیات توضیح می‌دهد که چگونه رجعت در سنت شیعی غالباً در قلمرو محدثان و متکلمان مانده و دفاع عقلانی منسجمی از آن شکل نگرفته است. کتاب رجعت در منظومه حکمت در چهار فصل تنظیم شده است. در فصل اول، نویسنده با مرور آیات و روایات، تصویری از رجعت برآمده از نصوص دینی به‌دست می‌دهد؛ از نمونه‌های رجعت در امت‌های گذشته تا رجعت آخرالزمانی و بازگشت مؤمنان و طاغیان. در فصل دوم، پنج تصویر فلسفی از رجعت در حکمت اسلامی معرفی می‌شود: دیدگاه فیض کاشانی، آیت‌الله شاه‌آبادی، علامه طباطبایی، سید ابوالحسن رفیعی قزوینی و مولی علی نوری. در فصل سوم کتاب رجعت در منظومه حکمت، این تصاویر با مبانی نفس‌شناسی و حرکت جوهری در حکمت سینوی، اشراقی و به‌ویژه حکمت متعالیه سنجیده می‌شود تا میزان سازگاری درونی هر تبیین روشن شود. فصل چهارم به سازگاری بیرونی می‌پردازد؛ یعنی مقایسه‌ی هر تصویر فلسفی با رجعتی که از آیات قرآن و روایات اهل‌بیت برمی‌آید. در پایان، نویسنده ضمن جمع‌بندی، نقاط قوت و ضعف هر رویکرد را در پیوندزدن عقل فلسفی و متن دینی نشان می‌دهد.

خلاصه کتاب رجعت در منظومه حکمت

نویسنده در رجعت در منظومه حکمت از مسئله‌ای آغاز می‌کند که آن را «بازگشت نفس به بدن دنیوی در نشئه‌ی دنیا» می‌نامد و رجعت کلامیِ مشهور را تنها یکی از مصادیق این مفهوم کلی می‌داند. او ابتدا با استناد به آیات و روایات، نشان می‌دهد که نصوص اسلامی از نمونه‌های متعدد زنده‌شدن مردگان در همین دنیا سخن گفته‌اند؛ از داستان‌های بنی‌اسرائیل و عزیر تا احیای اموات به‌دست عیسی و گزارش‌های مربوط به رجعت آخرالزمان. سپس کتاب رجعت در منظومه حکمت به سراغ فلسفه می‌رود: تمایز رجعت از تناسخ، نسبت آن با قاعده‌ی امتناع تراجع، و چالش بازگشت نفسِ تکامل‌یافته به بدن عنصری در چارچوب حرکت جوهری و بدن مثالی. در ادامه، تبیین‌های فیض کاشانی، شاه‌آبادی، رفیعی قزوینی، مولی علی نوری و علامه طباطبایی گزارش و نقد می‌شود؛ این‌که هرکدام رجعت را چگونه تصویر کرده‌اند، تا کجا با مبانی صدرایی خود سازگار مانده‌اند و در چه حد با رجعت برآمده از متون دینی همخوانی دارند. نتیجه‌ی نهایی، بیش از آنکه حکم قطعی باشد، گشودن میدان پژوهش برای جمع عقل و نقل در این مسئله است.

چرا باید کتاب رجعت در منظومه حکمت را بخوانیم؟

رجعت در منظومه حکمت فرصتی فراهم کرده است تا مسئله‌ای پرچالش مانند رجعت، نه‌تنها در سطح نقل، بلکه در سطح مبانی فلسفی و عقلانی بررسی شود. خواننده با این کتاب می‌تواند هم تصویر دقیق‌تری از رجعت در قرآن و روایات به‌دست آورد و هم ببیند حکمای صدرایی چگونه کوشیده‌اند این باور را با اصول نفس‌شناسی و حرکت جوهری جمع کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی رجعت در منظومه حکمت به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه‌ی اسلامی، الهیات و کلام، طلاب علاقه‌مند به مباحث معاد و رجعت و کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر نسبت عقل و نقل در آموزه‌های اعتقادی هستند و به‌دنبال تحلیل فلسفیِ یک باور رایج دینی‌اند.