کتاب البرزنامه (جلد هفتم)

کتاب البرزنامه (جلد هفتم) نوشته‌ی مهراب رجبی و به ویراستاری فاطمه مومن‌نژاد، هفتمین حلقه از مجموعه‌ای است که به جغرافیا، تاریخ و فرهنگ ناحیه‌ی البرز می‌پردازد. در این جلد، تمرکز اصلی بر مازندران شناخت و به‌طور خاص چالوس‌شناسی است و نشر آنیک آن را منتشر کرده است. نویسنده با تکیه‌بر دانش جغرافیایی، زبان‌شناسی و جای‌نام‌شناسی، سیمای طبیعی و انسانی چالوس و نواحی پیرامون آن را ترسیم کرده است. پیوند البرز، دریای خزر، جنگل‌های هیرکانی و شبکه‌ی رودها و روستاها، محور اصلی مباحث این کتاب را شکل می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب البرزنامه (جلد هفتم)

کتاب البرزنامه (جلد هفتم) ادامه‌ی مجموعه‌ای است که مهراب رجبی درباره‌ی منطقه‌ی البرز نوشته است و در این جلد، مازندران شناخت و چالوس‌شناسی در مرکز توجه قرار گرفته است. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که این نوشته ابتدا به‌صورت سلسله یادداشت‌هایی با عنوان چالوس‌شناسی در فضای مجازی منتشر شده و سپس با اضافات و بازبینی، به شکل کتاب درآمده است. او این جلد را در امتداد شش جلد پیشین البرزنامه و در پیوند با مازندران زیبا به‌عنوان «قلب البرز» معرفی کرده است. کتاب البرزنامه (جلد هفتم) ساختاری فصل‌بندی‌شده به‌معنای کلاسیک ندارد و بیشتر شبیه مجموعه‌ای گسترده از مدخل‌ها، توضیحات و یادداشت‌های پیوسته است که حول چند محور اصلی می‌چرخد: جای‌نام‌شناسی (نورسر، بورسر، کورسر، کلا، رستاق، کلارستاق، فیلبند، ازده، کتول، کتالم و ده‌ها نمونه‌ی دیگر)، جغرافیای طبیعی (رشته‌کوه البرز، علم‌کوه، تخت سلیمان، رود چالوس، سرداب‌رود، هچیرود، نمک‌آبرود، چشمه‌کیله، جنگل‌های هیرکانی)، و تاریخ و تقسیمات اداری و اقتصادی مازندران و شهرهایی چون چالوس، کلاردشت، نوشهر، گرگان، آق‌قلا و… در کتاب البرزنامه (جلد هفتم) نویسنده بارها به استاد خود، علی‌اصغر یوسفی‌نیا و کتاب آن‌سوی نامواژگان ارجاع داده و این جلد را نوعی تلخیص، بازخوانی و در مواردی بازبینی آن اثر دانسته است. در لابه‌لای بحث‌های جغرافیایی و تاریخی، شعرهای فارسی کلاسیک، به‌ویژه از مولوی، و اشاره به مفاهیم اسطوره‌ای مانند دیو، دیو سپید، مازندران شاهنامه، فرشوادگر و دیوار گرگان، فضای کتاب را از یک متن صرفاً توصیفی فراتر برده است. پیوند زبان تبری با سانسکریت، ریشه‌ی واژه‌ی مازندران، و تحلیل واژه‌هایی چون دیو، رستاق، کلا و هیرکان از دیگر محورهای پررنگ این کتاب است.

خلاصه کتاب البرزنامه (جلد هفتم)

کتاب البرزنامه (جلد هفتم) به واکاوی لایه‌های جغرافیایی، تاریخی، زبانی و فرهنگی ناحیه‌ی چالوس و گستره‌ی وسیع‌تری از مازندران در چارچوب منطقه‌ی البرز می‌پردازد. نویسنده از توصیف کلی رشته‌کوه البرز و نقش آن در شکل‌گیری «آب‌وهوای معتدل خزری» آغاز می‌کند و سپس به‌سوی جزئیات می‌رود: رودها، روستاها، دشت‌ها، قله‌ها و جنگل‌هایی که سیمای این ناحیه را ساخته‌اند. در کتاب البرزنامه (جلد هفتم) جای‌نام‌شناسی محور اصلی است؛ هر نام روستا، رود یا ناحیه بهانه‌ای برای توضیح ریشه‌های تبری، پهلوی، اوستایی یا سانسکریت آن می‌شود. در کنار این، نویسنده به موضوعاتی مانند تغییر کاربری زمین‌های کشاورزی، اهمیت کشاورزی مازندران در اقتصاد ایران، تهدید جنگل‌های هیرکانی، و پیامدهای راه‌سازی و ویلاسازی نیز پرداخته است. پیوند اسطوره و جغرافیا، از مازندران شاهنامه و دیو سپید تا دماوند و سوادکوه، در سراسر متن حضور دارد.

چرا باید کتاب البرزنامه (جلد هفتم) را بخوانیم؟

کتاب البرزنامه (جلد هفتم) تصویری چندلایه از چالوس و مازندران ارائه کرده است که در آن جغرافیا، تاریخ، زبان و اسطوره در هم تنیده شده‌اند. خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند معنای صدها جای‌نام آشنا و ناآشنا را در بستر اقلیم، کشاورزی، مهاجرت و فرهنگ محلی دنبال کند و در عین حال با تهدیدهای معاصر علیه جنگل‌ها و زمین‌های کشاورزی این ناحیه آشنا شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب البرزنامه (جلد هفتم) به کسانی پیشنهاد می‌شود که به مازندران، چالوس و تاریخ و جغرافیای البرز علاقه‌مند هستند، همچنین به دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های جغرافیا، برنامه‌ریزی منطقه‌ای، زبان‌شناسی و مطالعات محلی که به دنبال نمونه‌ای پرجزئیات از جای‌نام‌شناسی و پیوند آن با فرهنگ بومی‌اند.