کتاب چالش آب در ایران

‌ایران از جمله کشورهای خشک و نیمه‌خشک محسوب می‌شود و متوسط بارش سالانه نزولات جوی در کشور ما حدود یک‌چهارم متوسط بارش جهانی است. بنابراین محدودیت ذاتی منابع آب از مهم‌ترین چالش‌های ماست و در حالی‌ که ایران یک درصد جمعیت کل جهان را به خود اختصاص داده است ولی سهمش از منابع آب تجدیدپذیر فقط 36 صدم درصد است. علاوه بر این مقایسه نحوه مدیریت منابع آب در کشور با استاندارهای جهانی نشان می‌دهد که طی دهه‌ها، مدیریت منابع و ذخایر آب کشور که کالایی استراتژیک محسوب می‌شود، بسیار ضعیف بوده است. و همین مقدار محدود هم به دلیل الگوی نادرست مصرف و آلوده شدن از طریق فعالیت‌های انسانی، به شدت در معرض تهدید قرار گرفته است. همه این موارد در کنار هم ایران را به سمتی می‌برد که به زودی جزو کشورهایی خواهد بود که با بحران و کمبود آب مواجه می‌شود. مسئله کم‌آبی در صورت تبدیل به بحران نه‌تنها تبعات مستقیم بر زندگی ما دارد، بلکه تبعات غیرمستقیم آن و به‌ویژه ابعاد فرهنگی و اجتماعی‌اش در جامعه قابل ‌توجه و خطرناک است و تهدیدات زیست‌محیطی، اقتصادی، اجتماعی، امنیتی و سیاسی زیادی را به دنبال دارد. فقط یکی از این تهدیدات اختلال در امنیت غذایی است که یکی از ابعاد کلیدی توسعه محسوب می‌شود. جدی شدن مسئله آب در ایران باعث ورود شورای عالی امنیت ملی به چهار حوزه آب شرب شهرهای پرجمعیت، آب شرب تهران، آب‌های مرزی مشترک و آب‌های زیرزمینی شده است. پرونده پیش‌رو سعی دارد نگاه جامعی داشته باشد به مسئله آب در ایران، عوامل مؤثر بر بحران‌سازی وضعیت آب، تهدیدات مختلف این بحران و نیز راهکارهای مدیریت این مسئله. در یادداشت‌های اول تا سوم مسائلی مانند وضعیت فعلی، عوامل و ریشه‌های کم‌آبی، چالش‌های زیست‌محیطی آب ایران، غفلت‌ها و اشتباهات مدیریتی چند دهه اخیر و پیامدهای بحران احتمالی آب در حوزه‌های گوناگون زیستی و اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. یادداشت چهارم به مسئله خاصی می‌پردازد که در چند سال اخیر ضریب پررنگی در محافل رسانه‌ای خارجی و داخلی پیدا کرده است و آن هم ارتباط افزایش جمعیت (سیاست فعلی نظام)، توسعه کشاورزی و خودکفایی و امنیت غذایی با بحران آب ایران است. این یادداشت سعی کرده خاستگاه و میزان صحت و اعتبار این خبرها و تحلیل‌ها را واکاوی کند. یادداشت پنجم هم راهکارهایی برای مدیریت آب و بحران احتمالی آن در کشور را در حوزه‌های گوناگون بیان می‌کند. یادداشت ششم هم تحت عنوان «نگاه ژئوپلیتیک به بحران آب ایران»، مسائل و مناقشات مربوط به آب‌های مشترک ایران با همسایگان و دیپلماسی آب را مورد مداقه قرار می‌دهد. پایان‌بخش مطالب پرونده حاضر هم بررسی یک راهکار قدیمی با محوریت انتقال آب دریاهای خزر و عمان به داخل کشور است که طی آن طرح‌های مختلف و نظرات موافقان و مخالفان بیان شده است.