کتاب تاریخچه موسیقی

«تاریخچه موسیقی» نوشته رقیه وارسته (-۱۳۳۱)، از مجموعه «دانستنیهای نوجوانان»، تاریخ پیدایش و دگرگونی موسیقی و آلات موسیقی در اروپا و ایران را با زبانی ساده، برای نوجوانان بیان کرده‌است. درباره «دستگاه‌های آواز ایرانی» در این کتاب می‌خوانید: در کتب قدیم در باره مقامات مختلف موسیقی از ۹۱ دایره گفتگو می‌کنند و ۱۲ مقام به شرح زیر تشخیص داده‌اند: عشاق، نوا، بوسلیک، راست، اصفهان، زیرافکند، بزرگ زنگوله، راهوی، حسنی، حجازی. مقامات دوازده‌گانه به ۲۴ شعبه به‌شرح زیر تقسیم می‌شود: زابلی، اوج، نوروزخارا، ماهور، عشیران، نوروز صبا، مبرقع، پنجگاه، مغلوب، نهوند، نیریز، اصفهانک، بیاتی، همایون نهضت، سه گاه حصار، چهارگاه، غزالی، نوروز غرب، دوگاه، نیشابور، کوچک. این روش قدیم در دستگاه های ایرانی بود و امروز «دستگاه» جای «مقام» را گرفته وعدد ۱۲ نیز به ۷ دستگاه تبدیل شده و هر دستگاه دارای تعدادی آواز فرعی بنام گوشه، دستگاه شور هم دارای پنج آواز فرعی شده‌است. هفت دستگاه آواز: شور، سه‌گاه، چهارگاه، ماهور، همایون (بیات اصفهان جزء دستگاه همایون است) نوا، راست‌پنجگاه. آوازهای فرعی: ابوعطا، بیات ترک، افشاری، دشتی، بیات کرد.