کتاب جامعه هزینه نهایی صفر

کتاب جامعه هزینه نهایی صفر (داستان جامعه‌ای که هزینه تولید در آن محو می‌شود) نوشته‌ی جرمی ریفکین با ترجمه‌ی فرهاد بستانی تصویری گسترده از دگرگونی عمیق اقتصاد جهانی در عصر اینترنت اشیا و همدارهای مشارکتی ارائه می‌دهد. نویسنده که سال‌ها درباره‌ی پیوند فناوری، اقتصاد، نیروی کار و محیط‌زیست نوشته است در این اثر نشان می‌دهد چگونه ترکیب اینترنت ارتباطات، اینترنت انرژی و اینترنت لجستیک در قالب اینترنت اشیا، منطق سنتی سرمایه‌داری را تا مرزهای نهایی خود پیش می‌برد؛ جایی که هزینه نهایی تولید بسیاری از کالاها و خدمات به نزدیک صفر می‌رسد و سودآوری کلاسیک بازار زیر سؤال می‌رود. جامعه هزینه نهایی صفر با تکیه‌بر مثال‌هایی از نشر دیجیتال، انرژی‌های تجدیدپذیر، چاپ سه‌بعدی، آموزش آنلاین و شهرهای هوشمند توضیح می‌دهد که چگونه «توصرف‌کنندگان» در شبکه‌های همتابه‌همتا هم‌زمان تولید و مصرف می‌کنند و به‌تدریج بخشی از فعالیت‌های اقتصادی را از بازار سرمایه‌داری به همدارهای مشارکتی منتقل می‌کنند. نشر بله آن را منتشر کرده است و متن فارسی کتاب علاوه‌بر شرح تحولات فناورانه، به ریشه‌های نظری این تغییر پارادایم در اندیشه‌ی اقتصاددانانی مانند آدام اسمیت، کینز، لانگه و دیگران می‌پردازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جامعه هزینه نهایی صفر

کتاب جامعه هزینه نهایی صفر با تمرکز بر ایده‌ی مرکزی جرمی ریفکین نوشته شده است که می‌گوید سرمایه‌داری در حال رسیدن به نقطه‌ای است که منطق درونی خودش آن را فرسوده می‌کند: رقابت برای افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها، در بلندمدت هزینه نهایی تولید را در بسیاری از حوزه‌ها به نزدیک صفر می‌رساند و در نتیجه حاشیه‌ی سود و فضای سنتی بازار کوچک می‌شود. نویسنده در فصل‌هایی مانند «تغییر بزرگ پارادایم»، «افول سرمایه‌داری»، «طلوع همدارهای مشارکتی» و «اقتصاد فراوانی» نشان داده است که چگونه فناوری‌های اطلاعاتی، اینترنت اشیا، انرژی‌های تجدیدپذیر، چاپ سه‌بعدی، آموزش آنلاین و خودکارسازی گسترده، ساختارهای قدیمی تولید و توزیع را دگرگون می‌کنند. در بخش‌های آغازین کتاب جامعه هزینه نهایی صفر، ریفکین با مرور تاریخ اندیشه‌ی اقتصادی از آدام اسمیت و ژان باتیست سی تا کینز، لانگه، سامرز و دلانگ توضیح داده است که چگونه اقتصاددانان مختلف از دهه‌ها پیش با مسئله‌ی «هزینه نهایی نزدیک صفر» و پیامدهای آن برای بازار رقابتی درگیر بوده‌اند و چرا این مسئله امروز با گسترش کالاها و خدمات اطلاعاتی، اهمیت عملی پیدا کرده است. کتاب جامعه هزینه نهایی صفر در ادامه ساختار یک تغییر پارادایم را بر اساس برداشت توماس کوهن از «انقلاب‌های علمی» توضیح داده است و نشان می‌دهد که چگونه پارادایم سرمایه‌داری که بر استعاره‌های فیزیک نیوتنی و بی‌توجهی نسبی به ترمودینامیک و محدودیت‌های زیست‌محیطی بنا شده بود، اکنون زیر فشار دو جبهه قرار گرفته است: از یک‌سو قوانین ترمودینامیک و بحران‌های اقلیمی قبض آنتروپی دوران صنعتی را مطالبه می‌کنند و از سوی دیگر اینترنت اشیا با اتصال انسان‌ها، دستگاه‌ها، زیرساخت‌ها و زیست‌بوم‌ها در شبکه‌ای هوشمند، بهره‌وری ترمودینامیکی را بالا می‌برد و هزینه تولید بسیاری از خدمات و کالاها را کاهش می‌دهد. در فصل‌های میانی، کتاب جامعه هزینه نهایی صفر به‌تفصیل به کاربردهای اینترنت اشیا در صنعت، شهرهای هوشمند، کشاورزی، سلامت، محیط‌زیست و امنیت می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه داده‌های کلان، حسگرها و الگوریتم‌های پیش‌بینی، زنجیره‌ی ارزش را از تأمین تا بازیافت بازطراحی می‌کنند. سپس ریفکین با بازگشت به مفهوم تاریخی «همدار» و سیر آن از همدارهای روستایی تا جامعه مدنی و بخش غیرانتفاعی، از «همدارهای مشارکتی» به‌عنوان پارادایم اقتصادی نوظهور نام می‌برد که در آن ارزش اشتراک‌پذیر، سرمایه اجتماعی و اقتصاد شراکتی جایگاه پررنگ‌تری نسبت به ارزش مبادله‌ای صرف پیدا می‌کنند.

خلاصه کتاب جامعه هزینه نهایی صفر

جرمی ریفکین در جامعه هزینه نهایی صفر از این گزاره آغاز می‌کند که سرمایه‌داری برای گسترش خود، همه‌چیز را به کالا تبدیل کرده است و با تکیه‌بر رقابت، نوآوری فناورانه و افزایش بهره‌وری، دائماً هزینه‌ها را پایین آورده است. او با مرور نظریه‌های آدام اسمیت، ژان باتیست سی، اقتصاددانان نئوکلاسیک و سپس کینز و لانگه نشان می‌دهد که اگر منطق بازار رقابتی تا نهایت خود پیش برود، در وضعیتی به نام «رفاه عمومی بهینه» هزینه نهایی تولید هر واحد اضافی کالا یا خدمت به نزدیک صفر می‌رسد و در نتیجه سود، که ستون اصلی سرمایه‌داری است، فرومی‌ریزد. ریفکین توضیح داده است که این روند در حوزه‌ی اطلاعات و رسانه از هم‌اکنون قابل مشاهده است: کتاب‌های الکترونیکی، موسیقی، ویدئو و محتوای آنلاین با هزینه نهایی بسیار پایین تولید و توزیع می‌شوند و زنجیره‌های سنتی نشر، توزیع و خرده‌فروشی را دور می‌زنند. نویسنده سپس این منطق را به حوزه‌های دیگر تعمیم می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه انرژی‌های تجدیدپذیر، چاپ سه‌بعدی، دوره‌های آنلاین گسترده (موک‌ها) و شبکه‌های هوشمند، هزینه نهایی تولید برق، کالا و آموزش را به‌تدریج کاهش می‌دهند. او مفهوم «توصرف‌کننده» را معرفی کرده است؛ فرد یا گروهی که هم‌زمان تولید و مصرف می‌کند و در شبکه‌های همتابه‌همتا انرژی، اطلاعات، کالا و خدمات را به اشتراک می‌گذارد. در این چارچوب، اینترنت اشیا به‌عنوان ترکیب اینترنت ارتباطی، اینترنت انرژی و اینترنت لجستیک، زیرساخت انقلاب صنعتی سوم است که با اتصال حسگرها، دستگاه‌ها، ساختمان‌ها، وسایل نقلیه، مزارع، بدن انسان و زیست‌بوم‌ها، داده‌های کلان تولید می‌کند و با تحلیل آن‌ها بهره‌وری ترمودینامیکی را بالا می‌برد. ریفکین استدلال کرده است که نتیجه‌ی این فرایند، کوچک‌شدن تدریجی بخش‌هایی از بازار سرمایه‌داری، کاهش رشد تولید ناخالص داخلی و انتقال بخشی از فعالیت‌های اقتصادی به همدارهای مشارکتی است؛ جایی که ارزش اشتراک‌پذیر، سرمایه اجتماعی، دسترسی و همکاری جمعی محوریت پیدا می‌کنند و شاخص‌های کیفیت زندگی به‌تدریج جای تولید ناخالص داخلی را به‌عنوان معیار اصلی موفقیت اقتصادی می‌گیرند.

چرا باید کتاب جامعه هزینه نهایی صفر را بخوانیم؟

جامعه هزینه نهایی صفر برای فهم این پرسش نوشته شده است که وقتی فناوری، هزینه نهایی تولید بسیاری از کالاها و خدمات را به نزدیک صفر می‌رساند، چه بر سر سرمایه‌داری، بازار کار، دولت‌ها و زندگی روزمره می‌آید. این کتاب تصویری جزئی از سازوکارهای فنی اینترنت اشیا، شهرهای هوشمند، شبکه‌های انرژی تجدیدپذیر، کشاورزی دقیق، سلامت متصل و اقتصاد اطلاعات ارائه کرده است و آن‌ها را به بحث‌های نظری درباره‌ی پارادایم‌های اقتصادی، ترمودینامیک، آنتروپی و تاریخ اندیشه‌ی اقتصادی پیوند می‌زند. خواننده با مفاهیمی مانند هزینه نهایی نزدیک صفر، توصرف‌کننده، همدارهای مشارکتی، سرمایه اجتماعی و اقتصاد شراکتی آشنا می‌شود و می‌بیند چگونه این مفاهیم در عمل در حوزه‌هایی مانند نشر، سرگرمی، حمل‌ونقل، آموزش و انرژی در حال شکل‌گیری‌اند. این کتاب همچنین به‌جای محدودشدن به توصیف فناوری، پیامدهای اجتماعی و سیاسی آن را بررسی کرده است: از افول تدریجی نقش انحصارها و حقوق مالکیت معنوی تا رشد بخش غیرانتفاعی، تعاونی‌ها و شبکه‌های خودگردان. جامعه هزینه نهایی صفر نشان می‌دهد که چرا شاخص‌هایی مانند تولید ناخالص داخلی دیگر به‌تنهایی برای سنجش رفاه کافی نیستند و چگونه معیارهای جدیدی بر پایه‌ی کیفیت زندگی، عدالت توزیعی، سلامت زیست‌کره و مشارکت اجتماعی در حال شکل‌گیری است. برای کسانی که به آینده‌ی کار، نقش دولت، مدل‌های جدید کسب‌وکار، اقتصاد دیجیتال و رابطه‌ی فناوری با محیط‌زیست علاقه‌مندند، این کتاب یک چارچوب تحلیلی منسجم فراهم کرده است تا تحولات پراکنده‌ی امروز را در یک تصویر کلان و قابل‌فهم کنار هم بگذارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن جامعه هزینه نهایی صفر به دانشجویان و پژوهشگران اقتصاد، جامعه‌شناسی، مطالعات فناوری و محیط‌زیست پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال درکی نظری و هم‌زمان عینی از تحولات عصر اینترنت اشیا هستند. همچنین به مدیران، کارآفرینان، فعالان استارتاپی، سیاست‌گذاران و اعضای سازمان‌های مدنی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند پیامدهای کاهش هزینه نهایی، اقتصاد شراکتی و همدارهای مشارکتی را در طراحی استراتژی‌ها و سیاست‌های خود در نظر بگیرند.