کتاب تولید فناوری در صنعت فولاد ایران

کتاب تولید فناوری در صنعت فولاد ایران نوشته‌ی واحد پژوهش انتشارات دومینو اثری است که بر پایه‌ی نظریه‌ی «تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت» شکل گرفته و تلاش می‌کند مسئله‌ی تولید فناوری را در بستر مشخص و عینی صنعت فولاد ایران بازتعریف کند. انتشارات دومینو آن را منتشر کرده است و متن کتاب نشان می‌دهد با یک کار گروهی و پژوهشی روبه‌رو هستیم که هم به مبانی نظری و فلسفی تولید فناوری پرداخته است و هم به جزئیات فنی و ساختاری صنعت فولاد. این کتاب از یک‌سو بحران پراکندگی دانش و جزیره‌ای‌بودن رشته‌ها را طرح می‌کند و از سوی دیگر صنعت فولاد را به‌عنوان یک محور انسجام‌دهنده برای آموزش، پژوهش و سیاست‌گذاری معرفی کرده است. ساختار کتاب چندبخشی است و از مباحث نظری تلفیق، مفاهیم میان‌رشته‌ای و لایه‌های نظریه‌ی تلفیق آغاز می‌شود، سپس به مباحث علمی فولاد، روندهای پژوهشی، نقش‌آفرینان و مسئله‌های صنعت فولاد ایران می‌رسد و در ادامه چارچوب کامل تولید فناوری در این صنعت، مراحل آن و نسبتش با اقتصاد، حکمرانی، آموزش عالی و آینده‌پژوهی را توضیح می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تولید فناوری در صنعت فولاد ایران

کتاب تولید فناوری در صنعت فولاد ایران با تمرکز بر نظریه‌ی تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت، ابتدا مسئله‌ای ریشه‌ای را در نظام علم، آموزش و پژوهش طرح کرده است: پراکندگی دانش و فاصله‌ی آن از واقعیت‌های جامعه و صنعت. واحد پژوهش انتشارات دومینو در این کتاب نشان داده است که مفاهیم میان‌رشته‌ای مانند تولید فناوری، تجاری‌سازی، مدیریت دانش، نوآوری و… اگر بدون تکیه بر یک صنعت مشخص آموزش داده شوند، در سطحی انتزاعی باقی می‌مانند و به رفاه، فناوری و پیشرفت تبدیل نمی‌شوند. در بخش‌های آغازین، کتاب تولید فناوری در صنعت فولاد ایران نظریه‌ی تلفیق را معرفی می‌کند؛ نظریه‌ای که می‌گوید برای کارآمدشدن علم، باید یک «محور انسجام» انتخاب شود و نویسندگان صنعت را مناسب‌ترین محور می‌دانند. سپس لایه‌های این نظریه را توضیح داده‌اند: از زیرساخت‌های پژوهشی (مباحث علمی و نظری، روندهای پژوهشی، مدیریت دانش، علم‌سنجی، روش تحقیق، علم نافع، بهره‌وری علمی و تعامل صنعت و دانشگاه) تا توسعه‌ی فناوری و ابزارهای هوشمند، مهندسی و زیرساخت فیزیکی، تجاری‌سازی و توسعه‌ی کسب‌وکار، اقتصاد کلان و ثبات ساختاری، سرمایه‌ی انسانی و حکمرانی و در نهایت چشم‌انداز، قانون و آینده‌پژوهی. در این چارچوب، صنعت فولاد به‌عنوان یک نمونه‌ی عینی انتخاب شده است تا نشان دهد تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای در یک صنعت واقعی چگونه می‌تواند از سطح شعار به سطح طراحی ساختار، رشته‌ی دانشگاهی و سیاست‌گذاری برسد. در ادامه‌ی کتاب تولید فناوری در صنعت فولاد ایران، تمرکز از نظریه‌ی کلی تلفیق به خود صنعت فولاد منتقل شده است. یک بخش به «مباحث علمی و مقدماتی فولاد» اختصاص یافته که در آن مباحث علمی و نظری فولاد، انواع روش‌های طبقه‌بندی فولادها، کاربردهای فولاد، مواد و انرژی در زنجیره‌ی تولید، مراحل و فرایند تولید فولاد، روندهای پژوهشی جدید، نقش‌آفرینان در صنعت فولاد ایران و مهم‌ترین مسئله‌های این صنعت تشریح شده است. سپس بخش مفصل «چیستی و چارچوب تولید فناوری در صنعت فولاد ایران» می‌آید که در آن ماهیت و تعاریف تولید فناوری، مبانی فلسفی و معرفت‌شناختی، نظریه‌های تولید فناوری، اهداف، سطوح و مقیاس‌ها، روش‌ها و الگوها، اشتباهات رایج، نقش‌آفرینان، زیرساخت‌ها، اقتصاد، سیاست‌گذاری، حکمرانی، خروجی‌ها، ارزش‌آفرینی و موانع تولید فناوری در صنعت فولاد ایران بررسی شده است. بخش بعدی به «مراحل تولید فناوری» در این صنعت می‌پردازد؛ از شناسایی نیاز و مسئله، تعیین جایگاه در زنجیره‌ی ارزش، رصد و پایش فناوری، امکان‌سنجی فنی–اقتصادی–بومی، طراحی مفهومی و مهندسی تفصیلی، ساخت نمونه‌ی اولیه، آزمون و اعتبارسنجی، پایلوت و استقرار صنعتی تا تجاری‌سازی و توسعه‌ی فناوری. در فصل‌های پایانی نیز ارتباط تولید فناوری با سایر مفاهیم نظریه‌ی تلفیق در صنعت فولاد و ایده‌ی «رشته‌ی صنعت فولاد با رویکرد تلفیقی در نظام آموزشی» مطرح شده است و شاخص‌های رشته‌شدن، جایگاه صنعت فولاد در آموزش عالی و ضرورت طراحی رشته‌ها و سرفصل‌های تلفیقی بر پایه‌ی این صنعت توضیح داده شده است.

خلاصه کتاب تولید فناوری در صنعت فولاد ایران

کتاب تولید فناوری در صنعت فولاد ایران بر یک ایده‌ی محوری استوار است: تولید فناوری مفهومی میان‌رشته‌ای است که فقط وقتی معنا پیدا می‌کند که در یک صنعت مشخص و با درنظرگرفتن اقتضائات همان صنعت بررسی شود. نویسندگان ابتدا نشان داده‌اند که مفاهیم میان‌رشته‌ای اگر بدون موضوع و صنعت مشخص آموزش داده شوند، به دانشی پراکنده و بی‌هدف تبدیل می‌شوند؛ دانشی که شبیه قطعات پازلی است که کنار هم تصویر واحدی نمی‌سازد. بر این اساس، «انتخاب موضوع» و «انتخاب صنعت» به‌عنوان نخستین گام در بررسی مفاهیم میان‌رشته‌ای معرفی شده است و صنعت فولاد به‌عنوان نمونه‌ی اصلی انتخاب شده تا تولید فناوری در آن به‌طور عمیق واکاوی شود. در بخش نظری، کتاب توضیح می‌دهد که نظریه‌ی تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت چگونه تلاش کرده است جزیره‌های دانش را به یک منظومه‌ی منسجم تبدیل کند. لایه‌های این نظریه از زیرساخت‌های پژوهشی تا آینده‌پژوهی، مانند چرخ‌دنده‌هایی توصیف شده‌اند که باید هماهنگ کار کنند تا علم از حالت انتزاعی خارج شود و به «علم نافع» و «بهره‌وری علمی» برسد. در این میان، صنعت به‌عنوان نقطه‌ای معرفی شده که در آن دانش به محصول، فناوری و حل مسئله‌ی واقعی تبدیل می‌شود. کتاب سپس نشان داده است که در وضعیت فعلی، دانش مربوط به صنعت فولاد در رشته‌های مختلفی مانند شیمی، مهندسی مواد، زمین‌شناسی، مهندسی معدن، مدیریت صنعتی، کارآفرینی، آینده‌پژوهی، مدیریت دانش، نوآوری و بازاریابی پراکنده است؛ درحالی‌که در واقعیت، تولید و مدیریت فولاد بدون تلفیق این دانش‌ها ممکن نیست. در بخش‌های میانی، کتاب وارد خود صنعت فولاد می‌شود: مباحث علمی و نظری فولاد، طبقه‌بندی فولادها، کاربردها، مواد و انرژی در زنجیره‌ی تولید، مراحل و فرایند تولید، روندهای پژوهشی جدید و نقش‌آفرینان اصلی در صنعت فولاد ایران معرفی شده است. سپس مسئله‌های کلیدی این صنعت فهرست شده تا نشان داده شود تولید فناوری در این حوزه با چه چالش‌هایی روبه‌رو است. پس از این زمینه‌سازی، کتاب به سراغ «چیستی و چارچوب تولید فناوری در صنعت فولاد ایران» می‌رود و به‌صورت نظام‌مند به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهد: تولید فناوری در این صنعت چیست و چه نیست؟ چه اهدافی دنبال می‌کند؟ چه سطوح و مقیاس‌هایی دارد؟ چه روش‌ها و الگوهایی برای آن قابل تصور است؟ چه اشتباهات رایجی در مسیر آن رخ می‌دهد؟ چه زیرساخت‌هایی لازم است و چه نقش‌آفرینانی در این فرایند حضور دارند؟ در بخش «مراحل تولید فناوری در صنعت فولاد ایران» کتاب یک مسیر گام‌به‌گام ترسیم کرده است: شناسایی نیاز و مسئله در صنعت فولاد، تعیین جایگاه در زنجیره‌ی ارزش، رصد و پایش فناوری، امکان‌سنجی فنی–اقتصادی–بومی، طراحی مفهومی، طراحی مهندسی تفصیلی، ساخت نمونه‌ی اولیه، آزمون و اعتبارسنجی، پایلوت و استقرار صنعتی و در نهایت تجاری‌سازی و توسعه‌ی فناوری. در هر مرحله، نسبت آن با لایه‌های نظریه‌ی تلفیق و با مفاهیم میان‌رشته‌ای مانند مدیریت فناوری، نوآوری، هوش مصنوعی، نرم‌افزار، اقتصاد دانش‌بنیان، تجاری‌سازی، کارآفرینی، بازاریابی، اقتصاد مقاومتی، حکمرانی اقتصادی، عدالت اقتصادی، نقش نخبگان، آینده‌پژوهی و… توضیح داده شده است. در فصل‌های پایانی، کتاب به سطح نظام آموزشی و سیاست‌گذاری می‌رسد و با طرح شاخص‌های «رشته‌شدن» در نظام آموزش عالی، استدلال می‌کند که صنعت فولاد به‌دلیل گستره‌ی علمی، مقیاس اقتصادی، پیچیدگی فنی، نیاز به مهارت‌های تخصصی و پیوند پایدار با بازار کار، ظرفیت تبدیل‌شدن به یک رشته‌ی دانشگاهی با رویکرد تلفیقی را دارد. به این ترتیب، تولید فناوری در صنعت فولاد ایران نه‌تنها به‌عنوان یک موضوع فنی، بلکه به‌عنوان حلقه‌ای از زنجیره‌ی آموزش، پژوهش، اقتصاد، حکمرانی و آینده‌ی توسعه‌ی کشور صورت‌بندی شده است.

چرا باید کتاب تولید فناوری در صنعت فولاد ایران را بخوانیم؟

کتاب تولید فناوری در صنعت فولاد ایران برای کسانی که به‌دنبال درک عمیق‌تری از پیوند میان علم، صنعت و سیاست‌گذاری هستند، یک نقشه‌ی مفهومی و ساختاری ارائه کرده است. این کتاب نشان می‌دهد که تولید فناوری در یک صنعت خاص، فقط مسئله‌ی مهندسی یا تحقیق و توسعه نیست، بلکه درهم‌تنیدگی لایه‌هایی مانند زیرساخت‌های پژوهشی، مدیریت دانش، توسعه‌ی فناوری، مهندسی و زیرساخت فیزیکی، تجاری‌سازی، اقتصاد کلان، سرمایه‌ی انسانی، حکمرانی و آینده‌پژوهی است. خواننده با مطالعه‌ی این اثر می‌بیند که چگونه می‌توان مفاهیم میان‌رشته‌ای را از حالت کلی و انتزاعی خارج کرد و آن‌ها را در بستر واقعی صنعت فولاد بازتعریف کرد. این کتاب همچنین تصویری نسبتاً جامع از صنعت فولاد ایران ارائه کرده است؛ از مباحث علمی و نظری فولاد و طبقه‌بندی و کاربردهای آن تا روندهای پژوهشی جدید، نقش‌آفرینان اصلی، مسئله‌های کلیدی و موانع تولید فناوری در این صنعت. در کنار این تصویر فنی، کتاب به‌طور هم‌زمان به اقتصاد دانش‌بنیان، تجاری‌سازی، کارآفرینی، بازاریابی، اقتصاد مقاومتی، فسادستیزی، عدالت اقتصادی، نقش نخبگان، جایگاه صنعت فولاد در ساختار دولت و نظام اداری، نظام حقوقی و قوانین، نظام آموزش و پژوهش و عوامل بین‌المللی پرداخته است. به این ترتیب، خواننده می‌تواند صنعت فولاد را نه‌تنها به‌عنوان یک زنجیره‌ی تولید، بلکه به‌عنوان یک زیست‌بوم کامل علمی، اقتصادی و حکمرانی ببیند. ویژگی دیگر کتاب تولید فناوری در صنعت فولاد ایران این است که مراحل تولید فناوری را به‌صورت یک فرایند مشخص و قابل پیگیری در صنعت فولاد ترسیم کرده است؛ از شناسایی نیاز و مسئله تا تجاری‌سازی و توسعه. این نگاه فرایندی کمک می‌کند تا پژوهشگران، مدیران و سیاست‌گذاران بتوانند جایگاه خود را در این زنجیره پیدا کنند و بفهمند در هر مرحله چه نوع دانش، چه نوع تصمیم و چه نوع زیرساختی لازم است. در نهایت، طرح ایده‌ی «رشته‌ی صنعت فولاد با رویکرد تلفیقی در نظام آموزشی» و معرفی شاخص‌های رشته‌شدن، این کتاب را به متنی تبدیل کرده است که می‌تواند برای بحث‌های مربوط به اصلاح ساختار آموزش عالی و پیوند آن با صنعت نیز مبنای گفت‌وگو قرار گیرد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب تولید فناوری در صنعت فولاد ایران به پژوهشگران و دانشجویان حوزه‌های مهندسی مواد، متالورژی، مهندسی معدن، شیمی، مدیریت صنعتی، مدیریت فناوری و سیاست‌گذاری علم و فناوری پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال درک تلفیقی از صنعت فولاد و تولید فناوری هستند. همچنین به مدیران و کارشناسان فعال در زنجیره‌ی صنعت فولاد، برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران حوزه‌ی صنعت، آموزش عالی و اقتصاد که دغدغه‌ی پیوند آموزش، پژوهش و صنعت و طراحی ساختارهای جدید برای توسعه‌ی فناوری در صنایع راهبردی دارند، پیشنهاد می‌شود.