کتاب عین مثل هیچ

کتاب عین مثل هیچ نوشته‌ی عاطفه فدایی مجموعه‌ای از کاریکلماتورهای کوتاه، بازیگوش و گاهی تلخ است که نشر ناران آن را منتشر کرده است. در این کتاب با جمله‌های بسیار کوتاه، ضربه‌زننده و چندلایه روبه‌رو است که در آن‌ها واژه‌ها هم‌زمان هم شوخی می‌کنند هم جدی می‌شوند. نویسنده در هر سطر تلاش کرده است از ظرفیت چندمعنایی کلمات، تضادها، تشبیه‌های غافلگیرکننده و ضرب‌المثل‌های آشنا استفاده کند و آن‌ها را به‌سمت معنایی تازه ببرد. در کنار متن‌ها، تصویرگری سیده لیلا کشمیری نیز حضور دارد که فضای طنزآمیز و گاه تلخ این جمله‌ها را همراهی کرده است و به آن‌ها حال‌وهوایی تصویری داده است. در عین مثل هیچ با مجموعه‌ای از تک‌جمله‌ها و چندجمله‌های کوتاه طرف هستیم که هرکدام مثل یک شوخی فکری عمل می‌کند؛ شوخی‌ای که از دل روزمرگی، فقر، عشق، مرگ، تنهایی، عادت‌های اجتماعی و حتی اصطلاحات پزشکی و اداری بیرون کشیده شده است. نویسنده با جابه‌جا‌کردن منطق معمول زبان، از ترکیب‌هایی مثل «نوار قلب»، «کتاب قسطی»، «دندان طمع»، «ساعت درست‌کار» و «روشنفکر» معنایی تازه می‌سازد و آن‌ها را به موقعیت‌هایی انسانی و ملموس پیوند می‌دهد. این کتاب برای کسانی که به طنز کلامی، ایهام، بازی با ضرب‌المثل‌ها و کشف لایه‌های پنهان در جمله‌های کوتاه علاقه دارند، می‌تواند تجربه‌ای متفاوت باشد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عین مثل هیچ

کتاب عین مثل هیچ مجموعه‌ای از کاریکلماتورهای عاطفه فدایی است که در قالب جمله‌ها و پاراگراف‌های بسیار کوتاه نوشته شده است. در این کتاب خبری از روایت خطی، شخصیت‌پردازی کلاسیک یا داستان بلند نیست؛ هر سطر یک موقعیت مستقل است که روی یک بازی زبانی یا یک تصویر ذهنی بنا شده است. نویسنده از واژه‌های آشنا و اصطلاحات روزمره مثل نوار قلب، دندان طمع، کتاب قسطی، برج زهرمار، نقش بر آب شدن، سر کار رفتن، آب خنک خوردن، ساعت درست‌کار و… استفاده کرده است و آن‌ها را در موقعیت‌هایی تازه قرار داده است تا معنای دوم و سومشان آشکار شود. طنز در این کتاب فقط خنده‌آور نیست، بلکه اغلب با نوعی تلخی، فقر، نابرابری، تنهایی، فراموشی، بیماری و دل‌زدگی اجتماعی همراه شده است؛ برای نمونه جملاتی درباره‌ی فقیر که نان ارزان هم برایش گران تمام می‌شود، مرگی که آن‌قدر گران است که فقیر زنده می‌ماند، یا کسی که برای رفتن سر کار، سر کار گذاشته می‌شود. در عین مثل هیچ متن‌ها در قالب بندهای کوتاه و پراکنده آمده است که می‌توان آن‌ها را به‌عنوان قطعه‌هایی مستقل خواند. ساختار کتاب بر پایه‌ی فصل‌های کلاسیک شماره‌گذاری‌نشده است، اما در متن می‌توان رد نوعی دسته‌بندی موضوعی و فضایی را دید؛ برخی جمله‌ها حول روابط عاطفی و دلدادگی می‌چرخند، برخی دیگر به فقر و نابرابری اقتصادی می‌پردازند، گروهی به مرگ، بیماری، دندان، قلب و بدن اشاره دارند و بخشی هم به کتاب، خواندن، حافظه، فراموشی و روشنفکری. در این میان، طنز کلامی با تصویرگری سیده لیلا کشمیری همراه شده است و هر دو در کنار هم فضایی می‌سازند که در آن یک جمله‌ی ساده می‌تواند تصویری عجیب و گاهی گزنده بسازد. کتاب عین مثل هیچ از دل همین جمله‌های کوتاه، جهانی می‌سازد که در آن کفش می‌خوابد تا دست از زدن انگشتان بردارد، زمستان از شاخه می‌پرد پایین، بهار از شاخه بالا می‌رود، و ساعت درست‌کار حتی یک ساعت هم نمی‌خوابد.

خلاصه کتاب عین مثل هیچ

در عین مثل هیچ خبری از خط داستانی و شخصیت ثابت نیست و متن بر پایه‌ی کاریکلماتور شکل گرفته است؛ یعنی جمله‌های کوتاهی که هم‌زمان هم شوخی می‌کنند هم نقد می‌کنند. نویسنده در این کتاب از چند محور اصلی عبور کرده است: فقر و نابرابری، عشق و دلدادگی، مرگ و فراموشی، و تناقض‌های زندگی روزمره. در بخش‌هایی از کتاب، فقر با تصویرهایی ساده و تند نشان داده شده است؛ مثل جایی که برای فقیر نان ارزان هم گران تمام می‌شود، یا جایی که مرگ آن‌قدر گران است که فقیر زنده می‌ماند. این تصویرها با شوخی‌های زبانی همراه شده است تا تلخی موضوع کمی نرم شود، اما معنای اصلی همچنان باقی می‌ماند. در بخش دیگری از عین مثل هیچ، روابط عاطفی و دلدادگی در قالب جمله‌هایی کوتاه و چندلایه آمده است؛ مثل جایی که صدای بایت «آمد» و دل «رفت»، یا جایی که دلداده‌ها هیچ‌وقت دلگیر نمی‌شوند. نویسنده از اصطلاحات آشنا مثل دل به دریا زدن، نقش بر آب شدن، کوتاه آمدن، سر کار رفتن و… استفاده کرده است و آن‌ها را به‌گونه‌ای جابه‌جا کرده است که هم خنده ایجاد می‌شود هم نوعی مکث. مرگ، بیماری و فراموشی نیز در متن حضور پررنگی دارند؛ از دندان طمع که هیچ دندان‌پزشکی آن را نمی‌کشد تا حافظه‌ای که فراموشی می‌گیرد و صاحبش را از یاد می‌برد. در کنار این‌ها، جملاتی درباره‌ی کتاب، روشنفکری، ساعت درست‌کار، جیب‌برها، آشپزها، گربه و موش، برج زهرمار و… دیده می‌شود که هرکدام با یک پیچ زبانی، تصویری تازه می‌سازند. پیام کلی کتاب این است که در دل زبان روزمره، امکان دیدن جهان از زاویه‌ای دیگر وجود دارد؛ کافی است یک واژه جابه‌جا شود تا واقعیت، شکلی تازه پیدا کند.

چرا باید کتاب عین مثل هیچ را بخوانیم؟

عین مثل هیچ برای کسانی جذاب است که از کشف لایه‌های پنهان در جمله‌های کوتاه لذت می‌برند. این کتاب نشان می‌دهد چگونه می‌توان با کمترین تعداد کلمات، تصویری روشن از فقر، عشق، مرگ، تنهایی، فراموشی و تناقض‌های اجتماعی ساخت. هر جمله مثل یک معما عمل می‌کند که با خواندنش ذهن به‌دنبال معنای دوم و سوم می‌گردد و همین جست‌وجو، خواندن را به تجربه‌ای بازی‌گونه تبدیل می‌کند. در این کتاب طنز فقط برای خنداندن به‌کار نرفته است، بلکه اغلب همراه با نقد اجتماعی و نگاه انتقادی به وضعیت انسان معاصر آمده است؛ از نان گران فقیر تا کارفرمایی که برای این که سر کار برود، سر کارش می‌گذارد. خواندن این متن‌ها می‌تواند نگاه را به زبان روزمره تغییر دهد، اصطلاحات آشنا را ناآشنا کند و نشان دهد پشت هر ضرب‌المثل و ترکیب ساده، چه امکان‌هایی برای تصویرسازی و اندیشیدن وجود دارد. برای کسانی که به نوشتن جمله‌های کوتاه، طنز کلامی یا کاریکلماتور علاقه دارند، این کتاب نمونه‌ای زنده از استفاده‌ی خلاقانه از ایهام، تضاد و جابه‌جایی منطق معمول زبان است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن عین مثل هیچ به کسانی پیشنهاد می‌شود که به طنز کلامی، کاریکلماتور و بازی با واژه‌ها علاقه دارند. این کتاب به علاقه‌مندان طنز اجتماعی، دانشجویان و دوست‌داران ادبیات کوتاه، و کسانی که در نوشتن متن‌های کوتاه و خلاق تجربه می‌کنند نیز پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی که دغدغه‌ی فقر، نابرابری، روابط عاطفی و تناقض‌های زندگی روزمره را در قالبی فشرده و چندلایه دنبال می‌کنند، می‌تواند مناسب باشد.