کتاب دوبله و صداپیشگی به روش متداکتینگ

کتاب دوبله و صداپیشگی به روش متداکتینگ (روایت شخصی از سبک استلا آدلر) نوشته‌ی حامد عزیزی و به‌کوشش نشر سنجاق منتشر شده است. نویسنده که سال‌ها در استودیوهای دوبله و میان نسل‌های مختلف گویندگان کار کرده، در این کتاب تجربه‌های حرفه‌ای خود را با آموخته‌هایش از مکتب استلا آدلر و متد اکتینگ درهم آمیخته است. آن کتاب از یک‌سو به تاریخ و فضای دوبله فارسی، از عصر زرین تا دوران پلتفرم‌ها، نظر دارد و از سوی دیگر می‌کوشد صداپیشگی را در پیوند با بازیگری، تئاتر، موسیقی و ادبیات توضیح دهد. متن با پیشگفتاری تحلیلی از نیروان غنی‌پور آغاز می‌شود که جایگاه دوبله در فرهنگ تصویری ایران و مسیر کاری حامد عزیزی را ترسیم کرده است. سپس نویسنده در مقدمه، مسیر شخصی خود از رؤیای نوجوانی تا ورود به استودیو قرن ۲۱ و شاگردی دوبلورهای بزرگ را روایت می‌کند و توضیح می‌دهد که چرا این کتاب را بر پایه خواندن و بازخوانی درس‌گفتارهای استلا آدلر نوشته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دوبله و صداپیشگی به روش متداکتینگ

کتاب دوبله و صداپیشگی به روش متداکتینگ با مقدمه‌ای مفصل از حامد عزیزی و پیشگفتاری از نیروان غنی‌پور آغاز می‌شود و در ادامه در قالب فصل‌های پیوسته، از تعریف متداکتینگ تا تمرین‌های بدنی و ذهنی صداپیشه را دنبال می‌کند. در پیشگفتار، غنی‌پور با مرور تاریخ دوبله فارسی از دهه ۱۳۲۰ تا دهه ۱۳۹۰، از عصر زرین دوبله، نقش تلویزیون ملی، افول تدریجی کیفیت در سایه شتاب پلتفرم‌ها و درگذشت دوبلورهای بزرگ سخن گفته است. در همین بخش، مسیر حرفه‌ای حامد عزیزی از دوبله انیمیشن‌ها تا مدیردوبلاژی و بازنویسی دیالوگ‌های فیلم ماتریکس بر پایه کتاب ماتریکس، مکاشفه قرن روایت شده و سپس به این پرسش رسیده که دوبله هنر است یا فن و چه نسبتی با بازیگری دارد. کتاب دوبله و صداپیشگی به روش متداکتینگ در ادامه مقدمه، به‌روشنی اعلام می‌کند که بر شانه‌های کتاب چگونه فیلم دوبله کنیم؟ نوشته ابوالحسن تهامی ایستاده است و قرار نیست مبانی فنی دوبله را تکرار کند، بلکه تحلیل صداپیشگی را از دریچه‌ی استلا آدلر و شاگردش جوانا روته پیش می‌برد. نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه از ترجمه فارسی درس‌گفتارهای آدلر بهره گرفته و آن را با تجربه‌های شخصی خود در استودیوها ترکیب کرده است. کتاب دوبله و صداپیشگی به روش متداکتینگ در فصل اول، متداکتینگ را معرفی می‌کند، از استانیسلاوسکی، استلا آدلر، لی استراسبرگ و سنفورد مایزنر می‌گوید و تفاوت نگاه آن‌ها به نقش، بازیگر و حافظه عاطفی را با مثال‌هایی از فیلم‌هایی مانند دارودسته‌های نیویورک، سکوت بره‌ها و مأموریت غیرممکن توضیح می‌دهد. فصل دوم به تصویر صداپیشه‌ای می‌پردازد که «فقط به پیشرفت فکر می‌کند» و از تماشای تئاتر، فیلم، شنیدن پادکست، نقدکردن، بازنگری سنت، صداقت شخصی، گسترش توانایی‌ها، شناخت زبان فارسی، عروض، موسیقی ایرانی، دستگاه‌ها و آوازها، تا سلفژ و تمرین‌های بیان سخن می‌گوید. فصل سوم با عنوان «دیوار حائل را بشکن» به رابطه صداپیشه و مخاطب، اعتمادبه‌نفس، تمرین‌های ذهنی و رفتاری برای غلبه بر تردید می‌پردازد. فصل چهارم «ارباب عضلات» است و از عضلات گفتاری، بدن‌شرمی، تمرین نظارت استلا آدلر و مفهوم طبیعت دوم سخن می‌گوید. فصل پنجم طبیعت، اشیا، ژانرها، تخیل و تحلیل جزئیات بصری را منبع الهام صداپیشه می‌داند و فصل ششم زندگی با اندیشه و خیال، نسبت صداپیشگی با شهرت و ثروت، و نقش آگاهی و دقت در کلمات را طرح کرده است.

خلاصه کتاب دوبله و صداپیشگی به روش متداکتینگ

کتاب دوبله و صداپیشگی به روش متداکتینگ در هسته‌ی خود می‌خواهد صداپیشگی را از سطح «فقط گفتن دیالوگ» به سطح «نقش‌آفرینی آگاهانه» برساند. نویسنده از همان مقدمه تأکید می‌کند که مبانی فنی دوبله را باید در کتاب ابوالحسن تهامی جست‌وجو کرد و این اثر بر تحلیل نقش، تخیل و نگاه استلا آدلر به بازیگری تکیه دارد. در فصل اول، متداکتینگ به‌عنوان روشی برای پیوند عمیق با شخصیت معرفی شده است؛ روشی که بر حقیقت درونی، تمرکز، حافظه عاطفی، آمادگی، تمرین و کنش‌های فیزیکی استوار است. سپس تفاوت نگاه استلا آدلر و لی استراسبرگ توضیح داده شده: استراسبرگ اصالت را به تجربه شخصی بازیگر می‌دهد، درحالی‌که آدلر بر جامعه‌شناسی نقش، تخیل و اصالت شخصیت تأکید کرده است. برای دوبله، این تفاوت به این معناست که عواطف شخصی گوینده در درجه دوم قرار می‌گیرد و آنچه اهمیت دارد عواطف نقش است. در فصل‌های بعد، کتاب دوبله و صداپیشگی به روش متداکتینگ صداپیشه را به مسیری طولانی از رشد فردی و هنری دعوت کرده است: از بازنگری سنت و پیوند آن با مدرنیته، تا صداقت شخصی، بخشندگی در انتقال آموخته‌ها، و تعریف موفقیت به‌عنوان در دست گرفتن سرنوشت حرفه‌ای. نویسنده زبان فارسی را با ریتم و وزن‌های عروضی‌اش معرفی می‌کند و نشان می‌دهد که شناخت اوزان، دستگاه‌های موسیقی ایرانی، سلفژ و تمرین‌های تنفسی چگونه می‌تواند بیان صداپیشه را غنی‌تر کند. در فصل «دیوار حائل را بشکن» بر ضرورت اندیشه، مطالعه، دیدن فیلم و رهاشدن از کم‌رویی و تردید تأکید شده و مجموعه‌ای از تمرین‌های عملی برای تقویت اعتمادبه‌نفس، زبان بدن و خروج از منطقه امن پیشنهاد شده است. فصل «ارباب عضلات» بدن را ابزار اصلی صداپیشه می‌داند، از عضلات زبان، حنجره، لب‌ها، فک، نرم‌کام و گونه‌ها می‌گوید و با طرح مفهوم بدن‌شرمی و تمرین نظارت استلا آدلر، به مهار تنش بدنی و تبدیل آن به نیروی نقش می‌رسد. در فصل «طبیعت غنی‌ترین منبع الهام توست» و بخش‌های پایانی، نویسنده از مشاهده دقیق طبیعت، مردم، اشیا، ژانرهای سینمایی و جزئیات صحنه به‌عنوان خوراک تخیل یاد می‌کند و توضیح می‌دهد که صداپیشه چگونه باید با پرسش از متن، شخصی‌کردن دیالوگ‌ها، شناخت وزن مثبت و منفی کلمات و وفاداری به اندیشه نویسنده، اجرا را از سطح خبرخوانی به سطح تجربه‌ای زنده و باورپذیر برساند.

چرا باید کتاب دوبله و صداپیشگی به روش متداکتینگ را بخوانیم؟

کتاب دوبله و صداپیشگی به روش متداکتینگ از چند جهت متمایز است. نخست این‌که نویسنده به‌جای تکرار مبانی فنی دوبله، صداپیشگی را در پیوند با مکتب استلا آدلر، تاریخ دوبله فارسی، زبان، موسیقی و بدن بررسی کرده است. خواننده با یک متن صرفاً آموزشی روبه‌رو نیست، بلکه با روایتی مواجه است که از سالن‌های سینمای دهه ۱۳۶۰ و استودیوهای دوبله تا کلاس‌های بازیگری و تمرین‌های بدنی امتداد دارد. دوم این‌که آن کتاب نشان می‌دهد صداپیشه برای رشد، ناچار است به سراغ ادبیات، عروض، موسیقی ایرانی، سلفژ، تاریخ سینما، ژانرها و حتی زبان بدن برود؛ یعنی دوبله در خلأ شکل نمی‌گیرد و به شبکه‌ای از دانش‌ها و تجربه‌ها متصل است. ویژگی دیگر کتاب دوبله و صداپیشگی به روش متداکتینگ این است که مفاهیم نظری را با مثال‌های مشخص از فیلم‌ها، دوبلورهای شناخته‌شده، اجراهای موسیقایی و تمرین‌های عملی پیوند داده است. از تحلیل تفاوت نگاه استلا آدلر و لی استراسبرگ، تا تمرین نظارت بر عضلات، پرسش از متن، شخصی‌کردن دیالوگ‌ها، کار با آکسان و وزن کلمات، و تمرین‌های اعتمادبه‌نفس، همه در متن با نمونه‌های عینی همراه شده‌اند. در عین حال، نویسنده جایگاه دوبله فارسی را در بستر تاریخی‌اش نشان داده و نسبت نسل‌های تازه صداپیشگان را با میراث عصر زرین دوبله طرح کرده است. برای کسانی که می‌خواهند دوبله را نه‌فقط به‌عنوان یک مهارت صوتی، بلکه به‌عنوان شکلی از بازیگری و اندیشیدن به نقش بشناسند، این کتاب تصویری نسبتاً جامع و درعین‌حال شخصی ارائه کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب دوبله و صداپیشگی به روش متداکتینگ به کسانی پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال ورود جدی به دوبله و صداپیشگی هستند یا در آغاز راه این حرفه قرار دارند و می‌خواهند نگاه خود را از سطح تکنیک صرف به تحلیل نقش و تخیل گسترش دهند. همچنین به دانشجویان و علاقه‌مندان بازیگری، تئاتر و سینما که می‌خواهند با پیوند میان متد اکتینگ، استلا آدلر و دوبله فارسی آشنا شوند، و به گویندگان، مجریان و تولیدکنندگان محتوای صوتی که به تقویت بیان، زبان بدن، شناخت موسیقی و زبان فارسی علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب دوبله و صداپیشگی به روش متداکتینگ

«متداکتینگ یک سبک و تکنیک بازیگری است که به صداپیشگان کمک می‌کند تا با شخصیت‌های روی پرده پیوندی عمیق برقرار کنند و آن‌ها را با شدت و واقعیت بیشتری به تصویر بکشند. این روش، به‌ویژه در تئاتر و سینمای قرن بیستم، شهرت یافت و در میان صداپیشگان محبوبیت بسیار یافت. متداکتینگ بر پایه اصول و ایده‌های بازیگر و کارگردان روس، کنستانتین استانیسلاوسکی، شکل گرفت و توسط مربیانی چون لی استراسبرگ، استلا آدلر و سنفورد مایزنر در ایالات متحده به شیوه‌های گوناگون گسترش یافت. اصول صداپیشگی به روش متداکتینگ ۱. حقیقت درونی و تجارب شخصی صداپیشگان با متداکتینگ به دنبال تجارب شخصی خود می‌گردند که با شرایط شخصیت هم‌خوان باشند. این تکنیک به گوینده یاری می‌رساند تا احساسات واقعی شخصیت را در لحظه فیلم تجربه کند. ۲. حفظ تمرکز صداپیشگان باید بتوانند تمرکز خود را در طول اجرا حفظ کنند و بر جزئیات صحنه و شخصیت متمرکز بمانند. ۳. حافظه عاطفی یکی از ابزارهای اصلی متداکتینگ، استفاده از حافظه عاطفی (حافظه حسی) است. صداپیشگان از تجارب عاطفی گذشته خود برای بازآفرینی احساسات شخصیت در صحنه بهره می‌برند. ۴. آمادگی و تمرین در متداکتینگ، صداپیشگان باید زمان زیادی را صرف تمرین و آماده‌سازی کنند. مطالعه و تحلیل متن، تمرین دیالوگ‌ها و بررسی عمیق شخصیت از وظایف آن‌هاست. ۵. کنش‌های فیزیکی این تکنیک تأکید زیادی بر واقع‌گرایی در حرکات و رفتارهای فیزیکی دارد. بازیگر باید حرکات، حالت‌ها و رفتارهای شخصیت را به‌طور طبیعی و واقعی در محدوده مجاز صدابرداری بازنمایی کند. تأثیرات و انتقادات متداکتینگ تأثیرات قابل‌توجهی بر هنر بازیگری داشته و به بازیگران و صداپیشگان امکان داده تا با شخصیت‌هایشان پیوندی عمیق‌تر برقرار کنند. بازیگرانی چون مارلون براندو، آل پاچینو، رابرت دنیرو، دنیل دی‌لوییس و نابغه صداپیشگی، رابین ویلیامز، نمونه‌های برجسته استفاده از متداکتینگ اند. با این حال، این روش به دلیل اینکه برخی باور دارند استفاده بیش از حد از حافظه عاطفی ممکن است به بازیگران یا صداپیشگان آسیب روانی برساند یا آن‌ها را از واقعیت جدا کند، مورد انتقاد قرار گرفته است. برخی نیز باور دارند که متداکتینگ گاه بازیگری را به فرایندی بیش از حد جدی و سنگین بدل می‌کند که با ماهیت خلاق و منعطف هنر بازیگری ناسازگار است.»