کتاب ساختار شکست کار WBS

کتاب ساختار شکست کار WBS نوشته‌ی مهدی یوسفی نژاد عطاری و فهیمه لطفیان دلوئی به‌کوشش موسسه فرهنگی هنری دیباگران تهران منتشر شده است. این کتاب به‌طور متمرکز به یکی از مهم‌ترین ابزارهای مدیریت پروژه یعنی ساختار شکست کار می‌پردازد؛ ابزاری که در استانداردهای مدیریت پروژه مانند راهنمای پیکره‌ی دانش مدیریت پروژه و استانداردهای مکمل آن، جایگاهی محوری در برنامه‌ریزی، کنترل و پایش پروژه دارد. نویسندگان که هر دو عضو هیئت علمی در رشته‌های مهندسی صنایع و مهندسی مکانیک هستند، کوشیده‌اند مفهوم WBS را از سطح تعاریف کلی فراتر ببرند و آن را به‌عنوان چارچوبی عملی برای تعریف گستره، زمان، هزینه، ریسک و حتی ارتباطات پروژه توضیح دهند. در این اثر، هم مبانی نظری و استانداردی ساختار شکست کار مطرح شده و هم با مثال‌ها، نمودارها، جداول و سناریوهای واقعی از پروژه‌های صنعتی، عمرانی، نرم‌افزاری و برنامه‌ای، کاربرد آن در محیط‌های مختلف نشان داده شده است. تمرکز کتاب بر این است که چگونه می‌توان کل گستره‌ی پروژه را به بسته‌های کاری کوچک‌تر، قابل‌اندازه‌گیری و قابل‌کنترل تبدیل کرد تا برنامه‌ریزی و کنترل پروژه بر پایه‌ای شفاف و قابل‌پیگیری استوار شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ساختار شکست کار WBS

کتاب ساختار شکست کار WBS با تکیه‌بر تجربه و ادبیات استانداردی مدیریت پروژه، ابتدا جایگاه پروژه را در دنیای امروز و نقش آن را در تحقق اهداف سازمانی، تحقیق و توسعه و توسعه‌ی شهری توضیح داده است. در فصل‌های آغازین، نویسندگان مفهوم پروژه، ویژگی‌های آن، تفاوت پروژه با فعالیت‌های تکراری و ضرورت برنامه‌ریزی و کنترل را مرور کرده‌اند و نشان داده‌اند که چرا بدون تعریف دقیق گستره و ساختار شکست کار، برنامه‌ریزی زمان، هزینه و منابع دچار ابهام و خطا می‌شود. سپس به‌صورت گام‌به‌گام، رابطه‌ی مدیریت گستره با بیانیه‌ی گستره، تحویل‌شدنی‌ها، مرزهای پروژه، معیارهای پذیرش و فرضیات تشریح شده و در ادامه، ساختار شکست کار به‌عنوان ترجمه‌ی عملی این مفاهیم در قالب یک ساختار سلسله‌مراتبی معرفی شده است. در همین بخش‌ها، مثال‌هایی مانند پروژه‌ی طراحی و ساخت ساختمان تولیدی شرکت کرستیوفر، برای نشان‌دادن نحوه‌ی استخراج فعالیت‌ها و تبدیل آن‌ها به ساختار شکست کار به‌کار رفته است. کتاب ساختار شکست کار WBS در فصل‌های بعدی، به‌طور ویژه به انواع چرخه‌های عمر پروژه (پیش‌بینانه، تکرارشونده، افزایشی و چابک) پرداخته است و نشان داده که چگونه شکل و منطق WBS در هر یک از این چرخه‌ها تغییر می‌کند. برای هر نوع چرخه‌ی عمر، قراردادهای شماره‌گذاری، نحوه‌ی قرارگرفتن فازها، تحویل‌شدنی‌ها، تکرارها، عرضه‌ها و داستان‌های کاربر در سطوح مختلف ساختار شکست کار توضیح داده شده است. سپس فصل مفصلی به انواع روش‌های شکست در WBS اختصاص یافته که در آن، روش‌هایی مانند شکست براساس تحویل‌شدنی‌ها و ساختار فیزیکی محصول، بخش‌های سازمانی، مونتاژ محصول، مراحل اجرا، سیستم‌های پروژه، قسمت‌های قابل‌حمل، پیمانکاران اصلی و فرعی، واحدهای هزینه‌ای، منابع پروژه، چرخه‌ی عمر، جغرافیا و ریسک معرفی شده است. در ادامه، قواعد ایجاد یک ساختار شکست کار باکیفیت مانند قاعده‌ی صددرصد، پرهیز از همپوشانی عناصر، نحوه‌ی شماره‌گذاری سلسله‌مراتبی، تعیین سطح مناسب جزئیات و استفاده از استانداردها، الگوها، نقشه‌های ذهنی و دانش‌نامه‌ی WBS تشریح شده و در پایان، نمونه‌های متعددی از ساختارهای شکست کار برای پروژه‌ها و برنامه‌های مختلف و نیز پرسش‌هایی برای خودآزمایی آورده شده است.

خلاصه کتاب ساختار شکست کار WBS

کتاب ساختار شکست کار WBS محور خود را بر این ایده بنا کرده است که بدون تعریف دقیق و سلسله‌مراتبی گستره‌ی کار، هیچ برنامه‌ریزی معتبری برای زمان، هزینه، منابع و ریسک شکل نمی‌گیرد. نویسندگان ابتدا پروژه را به‌عنوان تلاشی موقتی برای تولید محصول، خدمت یا نتیجه‌ی منحصربه‌فرد تعریف کرده‌اند و ویژگی‌هایی مانند موقتی‌بودن، هدف مشخص، مرز زمانی، مجموعه‌ای از فعالیت‌های وابسته و مواجهه با عدم‌قطعیت را برای آن برشمرده‌اند. سپس نشان داده شده که مدیریت پروژه بر دو رکن برنامه‌ریزی و کنترل استوار است و در قلب فاز برنامه‌ریزی، ساختار شکست کار قرار دارد؛ ابزاری که کل گستره‌ی پروژه را به بسته‌های کاری کوچک‌تر، قابل‌برآورد و قابل‌کنترل تقسیم می‌کند. در ادامه، کتاب توضیح می‌دهد که مدیریت گستره چگونه از طریق بیانیه‌ی گستره، تحویل‌شدنی‌ها، مرزها، محدودیت‌ها و فرضیات شکل می‌گیرد و ساختار شکست کار این مفاهیم را به یک ساختار درختی قابل‌استفاده در زمان‌بندی، تخمین هزینه، تخصیص منابع و مدیریت ریسک تبدیل می‌کند. قاعده‌ی صددرصد به‌عنوان اصل کلیدی مطرح شده است؛ بدین معنا که مجموع عناصر هر سطح باید صددرصد کار سطح بالاتر را پوشش دهد و هیچ کار مهمی خارج از WBS باقی نماند. سپس انواع چرخه‌های عمر پروژه (پیش‌بینانه، تکرارشونده، افزایشی، چابک و ترکیبی) معرفی شده و برای هرکدام، شکل مناسب ساختار شکست کار، جایگاه فازها، تکرارها، عرضه‌ها و داستان‌های کاربر و نحوه‌ی تکامل خط مبنای گستره توضیح داده شده است. بخش میانی کتاب به انواع روش‌های شکست اختصاص دارد: شکست براساس تحویل‌شدنی‌ها و ساختار فیزیکی محصول، براساس بخش‌های سازمانی، مونتاژ محصول، مراحل اجرا، سیستم‌ها، قسمت‌های قابل‌حمل، پیمانکاران، واحدهای هزینه‌ای، منابع، چرخه‌ی عمر، جغرافیا و ریسک. برای هر روش، مثال‌های تصویری مانند سیستم هواپیمایی، پروژه‌ی حفر چاه و نصب پمپ، مونتاژ خودرو، لوله‌کشی گاز، کشتی یدک‌کش، پروژه‌ی نصب بنرهای تبلیغاتی و ساختار ریسک ارائه شده است. سپس قواعد ایجاد WBS باکیفیت، نحوه‌ی شماره‌گذاری سلسله‌مراتبی، تعیین عمق مناسب شکست، استفاده از استانداردها و الگوهای سازمانی، رویکردهای بالا به پایین و پایین به بالا، طوفان ذهنی، نقشه‌های ذهنی و در نهایت، نقش دانش‌نامه‌ی ساختار شکست کار در تکمیل اطلاعات هر عنصر (مسئول، منابع، هزینه، معیار پذیرش و ارجاعات فنی) تشریح شده است. در فصل‌های پایانی، کتاب به ارتباط WBS با سایر فرآیندهای مدیریت پروژه، نقش آن در برنامه‌ریزی زمان، هزینه، کیفیت، ریسک و ارزش کسب‌شده و نیز تفاوت کاربرد آن در پروژه‌های دولتی و غیردولتی می‌پردازد و با مثال‌ها و پرسش‌های پایانی فصل‌ها، فهم مفاهیم را تثبیت می‌کند.

چرا باید کتاب ساختار شکست کار WBS را بخوانیم؟

کتاب ساختار شکست کار WBS به‌جای پرداختن کلی به مدیریت پروژه، روی یک ابزار کلیدی تمرکز کرده است و آن را از سطح تعریف تا سطح پیاده‌سازی در پروژه‌های واقعی دنبال کرده است. این تمرکز باعث شده مفاهیمی که معمولاً در چند صفحه‌ی محدود در کتاب‌های عمومی مدیریت پروژه مطرح می‌شوند، در این اثر با جزئیات، مثال‌ها و سناریوهای متنوع باز شوند. خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند درک کند که چگونه یک پروژه‌ی بزرگ، از طراحی ساختمان صنعتی تا توسعه‌ی نرم‌افزار یا اجرای برنامه‌های چندپروژه‌ای، به مجموعه‌ای از بسته‌های کاری منسجم تبدیل می‌شود و این بسته‌ها چگونه مبنای زمان‌بندی، بودجه‌بندی، تخصیص منابع و کنترل پیشرفت قرار می‌گیرند. ویژگی دیگر کتاب ساختار شکست کار WBS توجه هم‌زمان به انواع چرخه‌های عمر است. در بسیاری از منابع، WBS بیشتر در چارچوب پروژه‌های پیش‌بینانه و سنتی توضیح داده می‌شود؛ اما در این اثر، ساختار شکست کار برای چرخه‌های تکرارشونده، افزایشی و چابک نیز تشریح شده است. این رویکرد کمک می‌کند تا مفهوم WBS فقط به پروژه‌های عمرانی یا صنعتی محدود نشود و در محیط‌های نرم‌افزاری، تحقیق و توسعه و محصولات نوآورانه نیز قابل‌استفاده باشد. همچنین معرفی روش‌های مختلف شکست (براساس محصول، سازمان، مراحل، سیستم‌ها، جغرافیا، ریسک و…) نشان می‌دهد که ساختار شکست کار یک قالب ثابت و خشک نیست، بلکه می‌تواند متناسب با نوع پروژه و ساختار سازمان طراحی شود. بخش قواعد و استانداردهای ساختار شکست کار در این کتاب، برای کسانی که در سازمان‌های پروژه‌محور فعالیت می‌کنند اهمیت ویژه‌ای دارد. توضیح قاعده‌ی صددرصد، پرهیز از همپوشانی عناصر، نحوه‌ی شماره‌گذاری، استفاده از الگوهای سازمانی و دانش‌نامه‌ی WBS، زمینه‌ای فراهم می‌کند تا ساختار شکست کار به‌صورت یک زبان مشترک بین مدیران پروژه، تیم‌ها، حامیان مالی و نهادهای نظارتی عمل کند. مثال‌های متعدد، نمودارهای درختی، نقشه‌های ذهنی و پرسش‌های پایانی فصل‌ها نیز به درک عمیق‌تر و کاربردی‌تر مفاهیم کمک کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب ساختار شکست کار WBS به دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌ی مدیریت پروژه، مهندسی صنایع، مهندسی مکانیک و سایر رشته‌های فنی که با پروژه سروکار دارند پیشنهاد می‌شود. همچنین به مدیران پروژه، برنامه‌ریزان، کنترل‌گران پروژه، اعضای تیم‌های پروژه‌محور در سازمان‌های دولتی و خصوصی، و افرادی که در محیط‌های چابک، نرم‌افزاری یا تحقیق و توسعه به‌دنبال شفاف‌سازی گستره و ساختاردهی کار هستند توصیه می‌شود. برای کسانی که در سازمان خود مسئول تدوین استانداردها و الگوهای برنامه‌ریزی پروژه هستند نیز این کتاب می‌تواند منبعی کاربردی برای طراحی و بهبود ساختار شکست کار سازمانی باشد.