کتاب تئاتر پست دراماتیک و فرم

کتاب تئاتر پست دراماتیک و فرم (Postdramatic theatre and form) نوشته مایکل شین بویل، مت کورنیش و براندون وولف و ترجمه میرعلیرضا دریابیگی و ریحانه عاقلی توسط نشر نیماژ منتشر شده است. این کتاب به نسبت میان تئاتر پست‌دراماتیک، فرم و شرایط اجتماعی و تاریخی پرداخته و در دل بحث‌های نظری معاصر درباره‌ی اجرا، فرمالیسم و سیاست جای گرفته است. نویسندگان با رجوع به متفکرانی مانند هانس تیس لِمان، پیتر زوندی، لورن برلانت، سیان نگای و... تلاش کرده‌اند تصویری چندوجهی از فرم تئاتری ارائه دهند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تئاتر پست دراماتیک و فرم اثر مایکل شین بویل، مت کورنیش و براندون وولف

کتاب تئاتر پست دراماتیک و فرم با تمرکز بر اندیشه‌های هانس تیس لِمان، پیتر زوندی، لورن برلانت، سیان نگای و... به این پرسش می‌پردازد که فرم در تئاتر چیست و چگونه در تئاتر پست‌دراماتیک دگرگون شده است. نویسندگان کتاب، مایکل شین بویل و مت کورنیش و براندون وولف، از خلال مقدمه‌ای مفصل و فصل‌هایی تحلیلی نشان می‌دهند که تئاتر را نمی‌توان بدون درنظرگرفتن فرم فهمید و فرم را هم نمی‌توان جدا از تاریخ، سیاست و نهادهای اجتماعی بررسی کرد. این اثر نخستین‌بار در ۲۰۱۹ میلادی منتشر شده است.

در کتاب تئاتر پست دراماتیک و فرم ابتدا نسبت تئاتر و فرم توضیح داده شده است؛ اینکه تئاتر چگونه به متن، بدن، فضا، زمان، رسانه و نیز فعالیت‌هایی مانند مراقبت از سالمندان یا سازوکارهای بازارهای مالی فرم می‌بخشد و درعین‌حال خود تحت‌تأثیر سالن‌ها، جشنواره‌ها، نهادهای تأمین مالی، فرایند تمرین و استراتژی‌های بازاریابی شکل می‌گیرد. سپس جایگاه تئاتر پست‌دراماتیک به‌عنوان عرصه‌ای نمونه برای مطالعه‌ی فرم بررسی شده است؛ جایی که تمرکز از درام و روایت خطی به‌سوی کیفیت‌های بدنی، صوتی، فضایی و ریتمیک اجرا جابه‌جا می‌شود.

تئاتر پست دراماتیک و فرم در ادامه به مناقشات پیرامون اصطلاح پست‌دراماتیک می‌پردازد؛ از انتقادهایی که آن را بیش‌ازحد فراگیر یا برعکس، محدود به سنت‌های غربی می‌دانند تا بحث‌هایی که فرمالیسم پست‌دراماتیک را به بی‌توجهی به سیاست و تاریخ متهم کرده‌اند. نویسندگان ضمن مرور این نقدها بحث را به ریشه‌ی عمیق‌تر بی‌اعتمادی به فرمالیسم در مطالعات تئاتر و اجرا پیوند می‌زنند و نشان می‌دهند چگونه میراث نقد نو، جدایی فرم از زمینه‌ی اجتماعی را تشدید کرده است.

در بخش‌های بعدی کتاب تئاتر پست دراماتیک و فرم، گونه‌های تازه‌ای از فرمالیسم معرفی شده است؛ از فرمالیسم جدید کارولین لوین که فرم را اصل نظم‌دهنده در هنر و جامعه می‌داند تا خوانش‌های تاریخی‌ـ‌زیبایی‌شناختی لورن برلانت و سیان نگای که فرم‌های هنری را در پیوند با سرمایه‌داری متأخر، کار عاطفی، نژاد، جنسیت و ناتوانی بررسی کرده‌اند. ساختار کتاب دوگانه است؛ بخشی با عنوان‌هایی مانند «جنبه‌های فرمال» که به متن، فضا، زمان، بدن و رسانه در تئاتر پست‌دراماتیک می‌پردازد و بخشی با عنوان «ساختارهای اجتماعی» که فرم را در پیوند با جشنواره‌ها، گالری‌ها، نهادهای هنری، تئاتر پست‌مهاجر، مراقبت از بیماران دمانس و سیاست‌های فرهنگی دنبال می‌کند.

خلاصه کتاب تئاتر پست دراماتیک و فرم

فهم تئاتر بدون فهم فرم ممکن نیست و فرم نه زینت اثر، بلکه نقطه‌ی تلاقی هنر و جامعه است. نویسندگان با تکیه بر نظریه‌ی تئاتر پست‌دراماتیک لِمان و نقد درام مدرن زوندی توضیح می‌دهند که چگونه تئاتر پست‌دراماتیک از مرکزیت درام و دیالوگ فاصله گرفته و کیفیت‌های بدنی، فضایی، زمانی و رسانه‌ای را به پیش‌زمینه آورده است. در کتاب حاضر فرمالیسم به‌عنوان رویکردی متهم به بی‌توجهی به سیاست و تاریخ بازخوانی شده است.

اثر نشان می‌دهد که فرم‌های اجرایی همواره در دل فرایندهای تاریخی مانند جهانی‌شدن، صنعتی‌زدایی، گسترش رسانه‌ها، تغییر بازار املاک و منطق سرمایه‌داری متأخر شکل می‌گیرند و درعین‌حال بر تجربه‌ی زیسته‌ی افراد، از کار و مهاجرت تا دمانس و مراقبت، اثر می‌گذارند. کتاب حاضر در نهایت واژگانی گسترده‌تر برای اندیشیدن به فرم پیشنهاد می‌دهد که جنبه‌های زیبایی‌شناختی اجرا و نیز ساختارهای سازمانی، اقتصادی و نهادی تئاتر را در بر می‌گیرد.

چرا باید کتاب تئاتر پست دراماتیک و فرم را بخوانیم؟

کتاب تئاتر پست دراماتیک و فرم چشم‌اندازی فراهم می‌کند که در آن فرم تئاتری نه‌تنها در سطح صحنه و اجرا، بلکه در پیوند با نهادها، اقتصاد، سیاست و تاریخ دیده می‌شود. خواندن کتاب حاضر امکان می‌دهد نسبت میان درام، پست‌درام، فرمالیسم و امر اجتماعی با دقت بیشتری فهم شود و ابزار مفهومی تازه‌ای برای تحلیل اجراهای معاصر به دست آید.

خواندن کتاب تئاتر پست دراماتیک و فرم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران تئاتر و مطالعات اجرا، کارگردانان و دراماتورژها، منتقدان تئاتر و کسانی که به مباحث نظری پیرامون فرم، فرمالیسم، تئاتر پست‌دراماتیک و پیوند هنر با سیاست و جامعه علاقه‌مند هستند، پیشنهاد می‌شود.

درباره نویسندگان

- مایکل شین بویل (Michael Shane Boyle) به‌عنوان مدرس رشته‌ی تئاتر و اجرا در دانشگاه کوئین مری لندن (بریتانیا) فعالیت کرده است.

- مت کورنیش (Matt Cornish) استادیار تاریخ تئاتر در دانشگاه اوهایو بوده است.

- برندون وولف (Brandon Woolf) هنرمند تئاتر و استاد مدعو رشته‌ی تئاتر و درام در دانشگاه نیویورک (آمریکا) بوده است.

بخشی از کتاب تئاتر پست دراماتیک و فرم

«بیش از هرچیز دیگری، شناسایی بنیادین هانس-تیس لِمان از تئاتر پست‌دراماتیک بر جابه‌جایی رادیکال -اگر نگوییم سرنگونی نهایی- متن دراماتیک به نفع دیگر عناصر تئاتری، مانند بدن، فضا، صدا یا تصویر، هدایت می‌شود. بااین‌حال، در طول کتاب لِمان، متن همچنان به‌عنوان شبحی مزاحم ظاهر می‌شود که به نظر می‌رسد جاه‌طلبی‌های نوآورانهٔ ادعاشدهٔ تئاتر پست‌دراماتیک را تضعیف می‌کند و او را وادار می‌سازد که پست‌دراما را به‌طور مبهم، هم به‌عنوان گسستی از درام سنتی و هم به‌عنوان تداوم آن توصیف کند. از این لحاظ، متن نقطهٔ عطفی را تشکیل می‌دهد که در آن تئاتر دراماتیک و پست‌دراماتیک، هم بیشترین ارتباط و هم بیشترین تفاوت را با یکدیگر دارند: درحالی‌که رسانهٔ کلمهٔ نوشتاری برای هر دو سنت حیاتی است، تفاوت اساسی آن‌ها در نحوهٔ استفاده از متن نهفته است، در تضاد با گرایش درام به روایت‌های تمامیت‌گرا و انتقال شفاف معنا، پست‌دراما با تکه‌تکه‌سازی متن و کاهش امکان تفسیر گفتمانی، دست به آزمایش می‌زند.

به‌ویژه پس‌از ترجمهٔ انگلیسی کتاب تئاتر پست‌دراماتیک لِمان در سال ۲۰۰۶، پژوهشگران همچنان به بررسی کارکرد نوین متن در تئاتر غربی از دههٔ ۱۹۶۰ به بعد پرداخته‌اند. بااین‌حال، بیشتر این پژوهش‌ها تنها بر نمایشنامه در شکل نهایی آن و یا تحقق آن در اجرا تمرکز دارند. آنچه این بررسی‌ها از قلم می‌اندازند، نه‌تنها کارکرد کلاسیک متن است، بلکه نحوهٔ تغییرات عمیق اشکال مادی آن در دوران پست‌دراماتیک را نیز نادیده می‌گیرند. دیگر به‌اندازهٔ صفحهٔ کاغذ محدود نیست، بلکه نوشتار پست‌دراماتیک به‌شکلی قابل‌توجه میان‌رسانه‌ای‌شده و طیف گسترده‌ای از قالب‌ها و تکنیک‌ها را در بر می‌گیرد. در کنار تداوم علاقه به امکانات بیانی کلمهٔ نوشتاری، شیوه‌های متعدد دیگری از بازنمایی مانند نقاشی‌ها، طرح‌ها، ویدئوها، فهرست‌ها، فایل‌های دراپ باکس، پارتیتورها، حاشیه‌نویسی‌ها، دیاگرام‌ها و... به‌گونه‌ای که شاید بیش از هر زمان دیگری باشد، به ابزارهای حیاتی خلق تئاتری بدل شده‌اند.»