کتاب روایت مسعود

کتاب روایت مسعود (روایت مسعود نیلی از مسئله‌ی توسعه در ایران) نوشته‌ مرتضی درخشان و ابراهیم غلامی، روایتی تحلیلی از اندیشه‌ها و تجربه‌های مسعود نیلی درباره‌ی مسئله‌ی توسعه در ایران است. این کتاب که توسط نشر کتاب شرق منتشر شده، حاصل طرح روایت‌نگاری توسعه‌ی ایران و سلسله نشست‌هایی با عنوان گفت‌وگوهای توسعه است که با همکاری پژوهشکده‌ی اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس و پویش فکری توسعه شکل گرفته و محسن رنانی در آن نقش دبیر علمی را بر عهده داشته است. این کتاب بر پایه‌ی بازخوانی گسترده‌ی کتاب‌ها، مقالات، مصاحبه‌ها و تجربه‌های سیاست‌گذاری نیلی تنظیم شده و سپس در فرایندی طولانی از نقد، بازنویسی و ویرایش علمی، به‌صورت یک روایت منسجم از نظام فکری او درباب توسعه‌ی اقتصادی ایران درآمده است. در این اثر، زندگی حرفه‌ای نیلی، نقش او در تدوین برنامه‌های توسعه، حضورش در نهادهای سیاست‌گذاری و تحول نگاهش از اقتصاد نئوکلاسیک صرف به تحلیلی آمیخته با اقتصاد سیاسی و نهادی، در کنار هم قرار گرفته تا تصویری فشرده از نظریه‌ی توسعه‌ی اقتصادی او و نسبت آن با واقعیت حکمرانی در ایران ارائه شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روایت مسعود

کتاب روایت مسعود با تمرکز بر اندیشه‌های مسعود نیلی، تلاش کرده است از دل آثار مکتوب، مصاحبه‌ها و تجربه‌های اجرایی او، یک الگوی مفهومی نسبتاً کامل از نگاهش به توسعه‌ی اقتصادی ایران استخراج کند. نویسندگان، مرتضی درخشان و ابراهیم غلامی، در بخش آغازین، زمینه‌ی شکل‌گیری طرح گفت‌وگوهای توسعه را توضیح داده‌اند، طرحی که از دل نگرانی نسبت به نبود گفتمان فراگیر توسعه و فقدان گفت‌وگوی مستمر میان اقتصاددانان، جامعه‌شناسان، سیاست‌پژوهان و مدیران شکل گرفته است. در این چارچوب، روایت مسعود به‌عنوان یکی از مجلدهای مجموعه‌ی روایت‌های توسعه معرفی شده و جایگاه آن در این پروژه‌ی پژوهشی توضیح داده شده است.

کتاب روایت مسعود اثر مرتضی درخشان و ابراهیم غلامی نشان می‌دهد که چگونه آثار و دیدگاه‌های مسعود نیلی توسط گروهی از پژوهشگران بررسی و سپس در نشست‌های نقد و گفت‌وگو با حضور خود او و صاحب‌نظران مختلف به بحث گذاشته شده است. حاصل این فرایند، روایتی است که هم به مبانی نظری اندیشه‌ی نیلی می‌پردازد و هم کاربرد این مبانی را در تحلیل مسائل اقتصاد ایران بررسی می‌کند.

در ادامه، زندگی‌نامه‌ی مسعود نیلی و مسیر فعالیت‌های علمی و اجرایی او مرور شده و سپس مباحث اصلی کتاب به موضوعاتی مانند فهم نیلی از توسعه، نسبت توسعه و رشد اقتصادی، سرمایه‌ی انسانی و اجتماعی، معمای توسعه‌نیافتگی اقتصاد ایران، نقش دولت، برون‌گرایی اقتصادی، تعامل با جهان، رشد پایدار مبتنی‌بر بهره‌وری و سرمایه‌گذاری و چالش‌های حکمرانی اقتصادی اختصاص یافته است. کتاب همچنین به نظام فکری توسعه‌ی مسعود نیلی، نسبت نظریه و سیاست‌گذاری و تجربه‌های توسعه در ایران از منظر او می‌پردازد.

خلاصه کتاب روایت مسعود

نقطه‌ی عزیمت نویسندگان در کتاب روایت مسعود این است که مسعود نیلی توسعه را در قالب رشد پایدار اقتصادی می‌فهمد، رشدی که بدون تقویت سرمایه‌ی انسانی، سرمایه‌ی اجتماعی و توجه به معیارهایی مانند توزیع درآمد، فقر، محیط‌زیست و عدالت، پایدار نمی‌ماند. کتاب نشان می‌دهد که نیلی از تعریف واحد و فراگیر برای توسعه پرهیز کرده و بر طراحی نقشه‌ی راه برای حرکت از وضعیت موجود به وضعیتی بهتر تأکید دارد.

در ادامه، کتاب معمای اصلی نیلی را توضیح می‌دهد: تناقض میان ظرفیت‌های بالقوه‌ی ایران و عملکرد ضعیف در رشد اقتصادی، سرمایه‌گذاری، تجارت و اشتغال. از نظر او، پاسخ به این معما در تمرکز بر رشد اقتصادی و فراهم‌کردن بسترهای اقتصادی و سیاسی لازم برای تحقق آن نهفته است. در این چارچوب، موضوعاتی مانند کارکرد بازار، برون‌گرایی، سرمایه‌گذاری، بهره‌وری، سرمایه‌ی انسانی و اجتماعی و ملاحظات زیست‌محیطی به‌عنوان عناصر اصلی رشد پایدار مطرح می‌شوند.

بخش مهمی از کتاب به نقد تصدی‌گری دولت اختصاص دارد. در این روایت، دخالت گسترده‌ی دولت در تولید و مالکیت، راهبردی ناموفق معرفی شده و در مقابل، بر دولتی تأکید می‌شود که بر حکمرانی، تأمین کالاهای عمومی، ایجاد محیط رقابتی و کاهش فقر تمرکز داشته باشد. کتاب همچنین به تحلیل گسست زنجیره‌ی ارزش حکمرانی در ایران می‌پردازد و آن را یکی از موانع اصلی توسعه می‌داند. در نهایت، کتاب نشان می‌دهد که تجربه‌ی چند دهه‌ی حضور نیلی در عرصه‌ی سیاست‌گذاری، نگاه او را از اقتصاد نئوکلاسیک صرف به تحلیلی آمیخته با اقتصاد سیاسی و نهادی سوق داده و تمرکز او را بر فراهم‌کردن بسترهای لازم برای رشد پایدار قرار داده است.

چرا باید کتاب روایت مسعود را بخوانیم؟

کتاب روایت مسعود برای کسانی که به فهم ریشه‌ای مسئله‌ی توسعه در ایران علاقه‌مند هستند، فرصتی فراهم کرده تا به‌جای مواجهه با گزاره‌های پراکنده، با یک نظام فکری نسبتاً منسجم روبه‌رو شوند. این اثر نشان می‌دهد که مسعود نیلی چگونه از دل تجربه‌های طولانی در سازمان برنامه و بودجه، تدوین برنامه‌های توسعه و حضور در دولت، به این جمع‌بندی رسیده است که بدون رشد پایدار اقتصادی و بدون بسترهای نهادی و سیاسی مناسب، بحث‌های کلی درباره‌ی توسعه، عدالت یا آزادی به نتیجه نمی‌رسد. 

خواندن این کتاب کمک می‌کند تصویر روشن‌تری از نسبت میان مفاهیمی مانند رشد، سرمایه‌گذاری، بهره‌وری، صندوق ثروت ملی، برون‌گرایی، نقش دولت و ساختار حکمرانی در ایران شکل بگیرد. این کتاب همچنین برای کسانی که درگیر بحث‌های نظری درباره‌ی نقش دولت، بازار و نهادها در توسعه هستند، جالب است، زیرا در روایت مسعود، هم نقد تصدی‌گری و بنگاه‌داری دولت دیده می‌شود و هم تأکید بر ضرورت دولت توانمند در تأمین کالاهای عمومی، تنظیم انحصارها و مبارزه با فقر. علاوه‌براین، متن کتاب نشان می‌دهد که چگونه می‌توان از دل آثار یک اقتصاددان، عناصر اقتصاد سیاسی و نهادی را بیرون کشید و در تحلیل توسعه‌ی ایران به‌ کار گرفت.

خواندن کتاب روایت مسعود را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب روایت مسعود به دانشجویان و پژوهشگران اقتصاد، علوم سیاسی، جامعه‌شناسی و مطالعات توسعه که به‌دنبال فهم منسجم‌تری از اندیشه‌های مسعود نیلی و مسئله‌ی توسعه در ایران هستند، پیشنهاد می‌شود. این اثر همچنین به سیاست‌گذاران، مدیران دولتی و کارشناسان نهادهای برنامه‌ریزی که با موضوعاتی مانند رشد اقتصادی، سرمایه‌گذاری، نقش دولت، صندوق ثروت ملی و اصلاح ساختار حکمرانی سروکار دارند، توصیه می‌شود. کتاب حاضر برای علاقه‌مندان عمومی به مباحث توسعه‌ی ایران که مایل‌ هستند فراتر از شعارها، با صورت‌بندی نظری یک اقتصاددان اثرگذار آشنا شوند، مفید است.