کتاب دو نمایشنامه رادیویی

کتاب دو نمایشنامه رادیویی نوشته صمد چینی فروشان، شامل دو متن نمایشی است که برای اجرای صوتی یا برای رادیو نوشته شده‌اند و با بهره‌گیری از نمادهای صوتی تکرارشونده نظیر تیک‌تاک بی‌وقفه‌ی ساعت، گیر کردن سوزن گرامافون و زوزه‌ی باد و گرگ‌ها، جهنمی ذهنی و بیرونی را ترسیم می‌کنند. نمایشنامه‌ی نخست در اتاقی پر از صدا و خاطره می‌گذرد و نمایشنامه‌ی دوم نیز در فضایی دیگر، اما با همان حساسیت نسبت به زمان، فرسودگی و فروپاشی، پیش می‌رود و در کنار هم انسانی در بندِ زمان و فراموشی را توصیف می‌کنند. نشر دایره سفید پویا این متن‌ها را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دو نمایشنامه رادیویی

کتاب دو نمایشنامه رادیویی از صمد چینی فروشان در قالب دو متن مستقل اما هم‌خانواده از نظر مضمونی سامان یافته است. نمایشنامه‌ی نخست با عنوان «خدای من چه جهنمی» در فضایی بسته روایت می‌شود و زندگی مردی سالخورده و بیمار را در اتاقی انباشته از اشیای قدیمی و هیاهوی خاطرات تصویر می‌کند. 

پیرنگ این متن بر پایه‌ی افکت‌های صوتی تیک‌تاک ساعت، قطعات موسیقی کلاسیک و سنتی و آواهای طبیعت و وحش استوار است که در بستر آن، شخصیت اصلی با احضار صدای گذشتگان خود در خانه‌ی خاطره‌ها، روایتی درونی از گرفتار شدن یک پیرمرد و دکتر در کلبه‌ای جنگلی میان طوفان و گرگ‌ها را بازگو می‌کند. 

نمایشنامه‌ی دوم کتاب دو نمایشنامه رادیویی نیز با وجود تفاوت در موقعیت‌ها، با تکمله‌ای بر متن نخست، بر محوریت صدا، فرسودگی زمان و بن‌بست‌های موقعیتی پیش می‌رود.

خلاصه داستان دو نمایشنامه رادیویی

هشدار: این بخش، قسمت‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

نمایشنامه اول کتاب دو نمایشنامه رادیویی، بر پایه‌ی تثلیثِ صدا، زمان و فرسودگی بنا شده است. پیرنگ داستان حول محور گفت‌وگوی ذهنی مردی سالخورده با پدر درگذشته‌اش شکل می‌گیرد. در این مواجهه، ساعت دیواری قدیمی پدر که روزگاری نماد نظم و اقتدار او بود، به تنها بازمانده‌ی یک امپراتوری فروپاشیده بدل شده است؛ فرسودگی این خاندان در کلام مرد نمایان می‌شود، آن‌جا که از خواهران و برادران خسته، جوانان بی‌ریشه و اتاق‌هایی سخن می‌گوید که هر کدام به گورستان یک خاطره تبدیل شده‌اند و اعتراف می‌کند که اشیا و آدم‌ها را در این فضای بسته حبس کرده تا به جای حفظ، آن‌ها را به دست فراموشی بسپارد.

در ادامه فرایند احضار خاطرات با ورود اصواتِ گذشته شروع می‌شود؛ صداهایی از نسخه‌های جوان‌تر خود مرد در تقابل با سرزنش‌های مادر، گلایه‌های همسر از خرج زندگی و ناامیدی معشوقه از آینده‌ی قصه‌نویسی او که همگی بر بستر یک چرخه‌ی فرسایشی قرار دارند. 

نقطه‌ی اوج ساختاری نمایش زمانی رخ می‌دهد که مرد قصه‌ای درباره‌ی پیرمرد و دکتری گرفتار در کلبه‌ای جنگلی برای پدرش تعریف می‌کند؛ روایتی که به‌تدریج عینی شده و به صحنه‌ی اصلی بدل می‌شود تا هجوم گرگ‌ها، شکستن پنجره‌ها و فضای دودآلود کلبه، به استعاره‌ای ملموس از محاصره، هراس از مرگ و سرگردانی انسان میان رفتن و ماندن تبدیل شود.

چرا باید کتاب دو نمایشنامه رادیویی را بخوانیم؟

خواندن دو نمایشنامه‌ی رادیویی برای کسانی که به نمایشنامه‌هایی متکی بر صدا، فضا و ذهنیت علاقه‌مندند، تجربه‌ای متفاوت فراهم می‌کند. این کتاب برای کسانی که به نمایشنامه‌هایی با لحن تلخ، طنز سیاه، فضای ابزورد و شخصیت‌های گرفتار در وضعیت‌های بی‌خروج علاقه دارند، می‌تواند جذاب باشد. همچنین، کتاب برای کسانی که به نوشتن یا کارگردانی نمایش رادیویی فکر می‌کنند، نمونه‌ای عملی از چگونگی استفاده از صدا، موسیقی و سکوت در ساختن درام است. نحوه‌ی ورود و خروج صداها، بازی با فاصله‌ی شنیداری، استفاده از موسیقی‌های مشخص و تبدیل تدریجی یک قصه‌ی روی کاغذ به صحنه‌ی اصلی نمایش، می‌تواند برای خواننده‌ای که به جنبه‌ی فنی کار علاقه‌مند است، آموزنده باشد.

خواندن کتاب دو نمایشنامه رادیویی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

دو نمایشنامه‌ی رادیویی به علاقه‌مندان به نمایشنامه، به‌ویژه نمایش‌های رادیویی و متون مبتنی‌بر صدا و افکت و دانشجویان و هنرجویان تئاتر پیشنهاد می‌شود.