کتاب سیری در ادبیات غرب (جلد اول)

کتاب سیری در ادبیات غرب (جلد اول) نوشته شهریار زرشناس و نخستین مجلد از مجموعه‌ی پژوهشی «هنر ولایی» است که انتشارات سوره مهر آن را منتشر کرده است. در این کتاب مباحث درسگفتارگونه‌ی نویسنده درباره‌ی تاریخ اندیشه و ادبیات غرب با تدوین شاگردان او به متنی منسجم تبدیل شده است. تمرکز این جلد بر تبیین مفاهیم بنیادینی مانند «ادب و ادبیات»، «وقت تاریخی» و معرفی وقت‌های دینی، شرقی‌ـ‌اسطوره‌ای و غربی است و در ادامه به ادبیات غرب باستان، به‌ویژه یونان، پرداخته شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سیری در ادبیات غرب (جلد اول) اثر شهریار زرشناس

کتاب سیری در ادبیات غرب (جلد اول) به قلم شهریار زرشناس با طرح این پرسش آغاز می‌شود که ادبیات غرب را چگونه باید فهمید و غرب در این بحث به چه معنا است. نویسنده ابتدا مفهوم ادب و ادبیات را در سنت فارسی و سپس ورود واژه‌ی ادبیات به زبان فارسی از مسیر ادوارد براون و معادل‌سازی آن با لیتریچر را توضیح داده است. در ادامه مفهوم «وقت تاریخی» و تقسیم تاریخ بشر به سه وقت دینی، شرقی‌ـ‌اسطوره‌ای و غربی شالوده‌ی نظری کتاب را شکل می‌دهد.

سیری در ادبیات غرب (جلد اول) در بخش نخست وقت دینی و وقت شرقی را با تکیه بر نسبت آن‌ها با ولایت الهی و شرک معرفی می‌کند و سپس به ادبیات اسطوره‌ای می‌رسد. در اینجا دو حماسه‌ی گیلگمش و مهابهاراتا به‌عنوان نمونه‌های شاخص ادبیات شرق اسطوره‌ای تحلیل شده‌اند؛ از تصویر خدایان و معاد تا بازتاب طوفان نوح در روایت اوت‌ناپیش‌تیم و ماجرای سیتا و آتش.

در بخش دوم کتاب سیری در ادبیات غرب (جلد اول) وقت غربی از حدود قرن هشتم پیش از میلاد در یونان معرفی می‌شود؛ وقتی که با نیست‌انگاری ولایت الهی و محوریت کاسموس تعریف شده است. سپس تاریخ و جغرافیای یونان از تمدن کرت و میسنی تا دوریان‌ها مرور می‌شود تا زمینه‌ی ظهور عالم غرب یونانی و ادبیات آن روشن شود. مفاهیم کاسموس، فوزیس، لوگوس، فاتال و نسبت آن‌ها با خدایان و انسان، چارچوب فهم ادبیات یونانی را در این کتاب می‌سازد.

کتاب سیری در ادبیات غرب (جلد اول) در ادامه به‌سراغ هومر و هزیود می‌رود و جهان هومری را به‌عنوان صورت آغازین تفکر غربی بررسی می‌کند؛ جهانی کاسموس‌محور که در آن فضیلت (ارته) با قدرت، زیبایی جسمانی و تبار اشرافی گره خورده است. سپس نقش هزیود در گذار از اسطوره به تفکر فلسفیِ منقطع از وحی و تغییر تصویر خدایان از موجودات آنتروپومورف به نمادهای انتزاعی‌تر توضیح داده شده است.

در فصل‌های بعدیِ کتاب سیری در ادبیات غرب (جلد اول) ادبیات لیریک (رثایی، شهوانی‌ـ‌عشقی و مدیحه)، چهره‌هایی چون سافو، پینداروس و ازوپ و در نهایت پیدایش تراژدی از دل آیین‌های دیونیزوسی، دیترامپ و جشن‌های آتنی گام‌به‌گام دنبال می‌شود. این کتاب تراژدی را به‌عنوان صورت ادبی بحران عالم غرب یونانی معرفی می‌کند. آیین دیونیزوسی، آیین اورفئوسی، نقش سولون و پیسیستراتوس در شکل‌گیری درام و سپس ویژگی‌های تراژدی یونانی مانند تلخی، حضور فاتال، کاتارسیس و بازتاب بحران انحطاطی آتن از محورهای اصلی بحث هستند.

در پایان کتاب سیری در ادبیات غرب (جلد اول) سه تراژدی‌نویس بزرگ (آیسخولوس، سوفوکلس و اوریپیدوس) در بستر تاریخی و فکری خود معرفی می‌شوند تا خواننده تصویری از سیر ادبیات غرب از اسطوره تا تراژدی به دست آورد.

خلاصه کتاب سیری در ادبیات غرب (جلد اول)

کتاب با تعریف دوباره‌ی «ادب» و «ادبیات» در سنت ایرانی آغاز می‌شود و سپس با طرح مفهوم «وقت تاریخی» نشان می‌دهد که ادبیات هر دوره بازتاب نسبت بشر با ولایت الهی یا نسیان آن است. شهریار زرشناس سه وقت دینی، شرقی‌ـ‌اسطوره‌ای و غربی را از هم تفکیک می‌کند و با تحلیل حماسه‌های گیلگمش و مهابهاراتا نشانه‌های زوال اندیشه‌ی اسطوره‌ای و تنزل خدایان را نشان می‌دهد.

کتاب وقت غربی را از یونان آغاز می‌کند؛ جایی که کاسموس جای خدای خالق را می‌گیرد و مفاهیمی چون فوزیس، لوگوس و فاتال، ساختار جهان را تعیین می‌کنند. سپس با بررسی تمدن‌های کرت، میسنی و دوری، زمینه‌ی تاریخی ایلیاد و ادیسه و جهان هومری ترسیم می‌شود. کتاب از هومر و هزیود به ادبیات لیریک، سافو و پینداروس می‌رسد و در نهایت پیدایش تراژدی از دل آیین‌های دیونیزوسی و دیترامپ و نقش آیسخولوس، سوفوکلس و اوریپیدوس را در صورت‌بندی فهم تراژیک یونانی از هستی دنبال می‌کند.

چرا باید کتاب سیری در ادبیات غرب (جلد اول) را بخوانیم؟

کتاب سیری در ادبیات غرب (جلد اول) تصویری پیوسته از سیر ادبیات غرب از اسطوره‌های شرقی تا تراژدی یونانی ارائه می‌دهد و ادبیات را در پیوند با تاریخ، الهیات و فلسفه می‌بیند. خواننده‌ی این اثر با مفاهیم کلیدی مانند وقت تاریخی، کاسموس، فوزیس و فاتال آشنا می‌شود و می‌تواند آثار کلاسیک غربی را نه‌فقط به‌عنوان متن ادبی، بلکه به‌عنوان آینه‌ی روح هر دوره تاریخی درک کند.

خواندن کتاب سیری در ادبیات غرب (جلد اول) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان به ادبیات و فلسفه، پژوهشگران مطالعات غرب و کسانی که در پی فهم ریشه‌های فکری و تاریخی ادبیات اروپایی هستند، پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه به کسانی که می‌خواهند رمان‌ها و نمایشنامه‌های غربی را در نسبت با تاریخ و جهان‌بینی آن‌ها بخوانند.

درباره شهریار زرشناس

شهریار زرشناس زاده‌ی سال ۱۳۴۴ در تهران از یک خانواده آملی، روزنامه‌نگار، نویسنده و پژوهشگری ایرانی در حوزه‌های ادبیات، فرهنگ، سیاست و فلسفه و عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه‌ی اسلامی بوده است. او که برادر زهره زرشناس است، تحصیلات دانشگاهی خود را در اروپای شرقی (یوگسلاوی سابق و کرواسی) در رشته‌های فلسفه و روان‌شناسی پی گرفت، اما به‌گفته‌ی خودش به‌دلیل عدم‌سازگاری با آن فضای دانشگاهی و پذیرفته‌نشدن موضوع پایان‌نامه‌اش، بخشی از تحصیلات دکتری را رها کرد. او بعدتر نشان عالی فرهنگ و درجه‌ی دکتری را از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی دریافت کرد.

از نکات جالب سوابق اجرایی و قلمی او می‌توان به عضویت در تیم نویسندگان ماهنامه‌ی «سوره» در دوران سردبیری مرتضی آوینی، سردبیری ماهنامه‌های «مشرق» و «فرهنگ عمومی»، مشاورت فرهنگی دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی ایران و همچنین حضور در برنامه‌ی تلویزیونی ثریا در سال ۱۳۹۴ و نقد جریان‌های کارگزاران و اصلاح‌طلب اشاره کرد. شهریار زرشناس از منتقدان جدی غرب مدرن، نواندیشی دینی و وضعیت علوم انسانی در ایران به شمار می‌رود و مناظرات جنجال‌برانگیزی با افرادی چون صادق زیباکلام و بیژن عبدالکریمی داشته است.

این نویسنده بیش از ۱۰۰ عنوان کتاب منتشر کرده است که از میان آن‌ها می‌توان به شش اثر شامل «نیمه‌ی پنهان آمریکا» (که در آن دیدگاه‌های تند و انتقادی شدیدی را علیه ارکان تمدنی و مردم آمریکا مطرح کرده است)، مجموعه‌ی شش‌جلدی «اندیشه در بحران»، «نگاهی کوتاه به تاریخچه‌ی روشنفکری در ایران»، «ماهیت سرمایه‌داری مدرن»، «نئولیبرالیسم ایرانی و تهاجم فرهنگی» و رمان‌شناسیِ «نیهیلیسم ابسورد در ادبیات داستانی غرب» اشاره کرد. مجموعه کتاب «سیری در ادبیات غرب» نیز اثر اوست.

بخشی از کتاب سیری در ادبیات غرب (جلد اول)

«یونانِ اسطوره‌ای

یونان سرزمین کوچکی است که در جنوب منطقهٔ بالکان قرار دارد. بخشی از سرزمین یونان ناحیهٔ قاره‌ای آن و متصل به منطقهٔ بالکان است. بخش دیگر آن نیز شامل جزایر متعددی است که در دریای اژه و دریای مدیترانه واقع شده‌اند. بزرگ‌ترین رویدادهای تاریخی و فرهنگی این سرزمین در اوایل دورهٔ غربی، که یونان به عنوان مهد غرب مطرح می‌شود، در این جزایر رخ داده است. تاریخ وقت شرقی یونان اهمیت ویژه‌ای دارد چراکه وقایع مهمی که در ایلیاد و ادیسه روایت شده است نظیر جنگ تروآ به این دوره تعلق دارند. از طرفی زبان یونانی در وقت شرقی (که باطن آن اسطوره است) شکل می‌گیرد. در بررسی تاریخ یونان در وقت شرقی آن ابتدا باید سه تمدن مهم کرت، میسن یا آخایی و دوری‌ها را شناخت.»