کتاب ریشه های جنگ جهانی دوم

کتاب ریشه های جنگ جهانی دوم (The origins of the second world war, 5th ed, 2022) نوشته ریچارد اوری و ترجمه آرش کلانتری، اثری پژوهشی و تحلیلی درباره‌ی زمینه‌ها و عوامل شکل‌گیری یکی از مهم‌ترین رخدادهای قرن بیستم میلادی است. این کتاب که نشر نی چاپ دوم آن را در سال ۱۴۰۳ منتشر کرده، بخشی از مجموعه‌ی کارگاه تاریخ به شمار می‌آید؛ مجموعه‌ای که هدف آن آشناکردن دانشجویان و دوستداران تاریخ با متن‌های معتبر و مبتنی‌بر اسناد است. نویسنده باتکیه‌بر اسناد آرشیوی و پژوهش‌های روزآمد به بررسی ریشه‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی جنگ جهانی دوم پرداخته و کوشیده است تصویری از وقایع و تصمیمات منتهی به این جنگ ارائه دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ریشه های جنگ جهانی دوم اثر ریچارد اوری

کتاب ریشه های جنگ جهانی دوم به قلم ریچارد اوری به‌عنوان یکی از آثار شاخص در مجموعه‌ی کارگاه تاریخ، به بررسی عمیق و چندجانبه‌ی علل و زمینه‌های وقوع جنگ جهانی دوم پرداخته است. این کتاب به نقش آلمان و آدولف هیتلر در آغاز جنگ می‌پردازد و ساختار نظام بین‌الملل، رقابت‌های امپراتوری‌ها، بحران‌های اقتصادی و تحولات سیاسی دهه‌های پیش از جنگ را در کانون توجه قرار می‌دهد. نویسنده با رویکردی تحلیلی روایت‌های رایج را به چالش می‌کشد و تلاش می‌کند از نگاه تک‌بعدی به‌سوی تبیین چندعاملی حرکت کند. این کتاب شامل مقدمه‌هایی از ویراست‌های مختلف، گاه‌شمار وقایع، معرفی شخصیت‌های کلیدی و اصطلاح‌نامه است که به فهم بهتر موضوع کمک می‌کنند.

منابع دست‌اول، اسناد تاریخی و تحلیل‌های تطبیقی، اثر حاضر را به مرجعی برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ معاصر تبدیل کرده است. ریچارد اوری در هر ویراست باتوجه‌به یافته‌های جدید و اسناد تازه‌آزادشده، بخش‌هایی را بازنگری و تکمیل کرده است تا کتاب همواره با آخرین دستاوردهای پژوهشی هماهنگ باشد. ویراستاری کتاب ریشه های جنگ جهانی دوم بر عهده‌ی بابک محقق بوده است.

خلاصه کتاب ریشه های جنگ جهانی دوم

کتاب با تمرکز بر پیچیدگی‌های نظام بین‌الملل و نقش قدرت‌های بزرگ به واکاوی این پرسش می‌پردازد که چرا و چگونه جنگی منطقه‌ای به نزاعی جهانی بدل شد. ریچارد اوری با رد روایت‌های ساده‌انگارانه‌ای که جنگ را صرفاً به جاه‌طلبی هیتلر یا سیاست مماشات بریتانیا و فرانسه نسبت می‌دهد، مجموعه‌ای از عوامل درهم‌تنیده را بررسی می‌کند:

- رقابت امپراتوری‌های کهن (بریتانیا و فرانسه) با قدرت‌های نوظهور (آلمان، ایتالیا، ژاپن) بر سر منابع، خاک و اعتبار جهانی،

- بحران‌های اقتصادی دهه‌ی ۱۹۳۰ و تأثیر آن بر سیاست‌های داخلی و خارجی دولت‌ها،

- ضعف و ناکارآمدی نهادهای بین‌المللی مانند جامعه‌ی ملل در مهار بحران‌ها و تجاوزها،

- نقش سیاست‌های داخلی، افکار عمومی و فشارهای اجتماعی در تصمیم‌گیری‌های سران کشورها،

- تأثیر میراث جنگ جهانی اول، معاهده‌ی ورسای و تغییرات ژئوپلتیک بر شکل‌گیری فضای بی‌ثبات دهه‌های بعد.

این کتاب با تحلیل اسناد و روایت‌های تاریخی نشان می‌دهد که جنگ جهانی دوم نتیجه‌ی اجتناب‌ناپذیر یک عامل نبوده؛ بلکه حاصل تعامل و تضاد منافع، بحران‌های ساختاری و اشتباهات راهبردی قدرت‌های بزرگ بوده است. نویسنده تأکید می‌کند که فهم این جنگ بدون توجه به زمینه‌های جهانی و رقابت‌های امپراتوری‌ها تصویری ناقص و گمراه‌کننده به دست می‌دهد.

چرا باید کتاب ریشه های جنگ جهانی دوم را بخوانیم؟

کتاب ریشه های جنگ جهانی دوم با رویکرد تحلیلی و با نگاه به اسناد، امکان درک عمیق‌تر یکی از مهم‌ترین رخدادهای تاریخ معاصر جهان را فراهم می‌کند. این اثر که روایت‌های رایج را به چالش کشیده، با ارائه‌ی دیدگاه‌های متنوع و بررسی عوامل ساختاری، سیاسی و اقتصادی به خواننده کمک می‌کند تا پیچیدگی‌های شکل‌گیری جنگ را بهتر دریابد. وجود گاه‌شمار، معرفی شخصیت‌ها و اصطلاح‌نامه، مطالعه‌ی کتاب حاضر را برای پژوهشگران و دوستداران تاریخ تسهیل می‌کند. همچنین به‌روزرسانی مداوم مطالب و توجه به یافته‌های جدید، این کتاب را به منبعی پویا و قابل‌اتکا بدل کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران تاریخ، علاقه‌مندان به مطالعات جنگ و روابط بین‌الملل و کسانی که به‌دنبال فهم عمیق‌تر زمینه‌ها و پیامدهای جنگ جهانی دوم هستند، پیشنهاد می‌شود. همچنین اثر حاضر برای افرادی که دغدغه‌ی تحلیل انتقادی روایت‌های تاریخی و بررسی نقش ساختارهای سیاسی و اقتصادی در تحولات جهانی را دارند، مناسب است.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره این کتاب چیست؟

نویسنده‌ی یادداشتی در سایت راتلج (routledge) نوشته کتاب حاضر استدلال می‌کند که جنگ جهانی دوم صرفاً جنگ هیتلر نبود؛ بلکه ریشه‌ها و خاستگاه‌های آن در افول امپراتوری‌های کهن بریتانیا و فرانسه و درعین‌حال در ظهور قدرت‌های نوظهور و جاه‌طلبی چون آلمان، ایتالیا و ژاپن نهفته بود؛ قدرت‌هایی که در پی ایجاد امپراتوری‌های بزرگِ خود بودند. ریچارد اوری خاستگاه جنگ جهانی دوم را از زمینه‌های آن در جنگ جهانی اول بررسی و گسترش آن را تا پایان سال ۱۹۴۱ میلادی دنبال می‌کند. این کتاب در عین ارائه‌ی روایتی جامع و تحلیلی، مروری موجز بر موضوع داشته و طیف پیچیده‌ی رویدادهایی را که به جنگ جهانی دوم انجامید، بررسی کرده است؛ ازجمله عواملی مانند رقابت‌های اقتصادی، تسلیح مجدد و سیاست‌های داخلی.

درباره ریچارد اوری

ریچارد اوری (R. J Overy) با نام کامل ریچارد جیمز اوری (Richard James Overy) زاده‌ی ۲۳ دسامبر ۱۹۴۷، تاریخ‌دان برجسته‌ی بریتانیایی و استاد تاریخ در دانشگاه اکستر بوده که بیش از سه دهه از چهره‌های شاخص تاریخ‌نگاری معاصر به شمار رفته است. حوزه‌ی تخصصی او دیکتاتوری‌های هیتلر و استالین، جنگ جهانی دوم، تاریخ آلمان از حدود سال ۱۹۰۰ و تاریخ قدرت هوایی در قرن بیستم بوده و بیش از ۳۰ کتاب در این زمینه‌ها نوشته یا ویرایش کرده است. این نویسنده تحصیلات خود را در کالج گانوِل و کایوس در دانشگاه کمبریج گذراند؛ سپس به‌عنوان پژوهشگر در کالج چرچیل فعالیت کرد. بین سال‌های ۱۹۷۲ تا ۱۹۷۹ میلادی در دانشگاه کمبریج، ازجمله در کالج کویینز، به تدریس تاریخ پرداخت و از سال ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۴ در کینگز کالج لندن مشغول شد. ریچارد اوری در سال ۱۹۹۴ به مقام استادی تاریخ مدرن رسید. او از سال ۲۰۰۴ استاد تاریخ در دانشگاه اکستر بوده است.

ریچارد اوری عضو انجمن سلطنتی تاریخ، عضو آکادمی بریتانیا و عضو کالج کینگز بوده و در سال ۲۰۰۱ جایزه‌ی ساموئل الیوت موریسون را به‌دلیل سهم برجسته‌اش در تاریخ‌نگاری جنگ دریافت کرده است. او که ویراستار کتاب The Times Complete History of the World بوده، نویسنده‌ی کتاب ریشه های جنگ جهانی دوم (The origins of the second world war) است. این نویسنده علاوه‌بر فعالیت دانشگاهی و نگارشی، حضور پررنگی در رسانه‌ها داشته و به‌عنوان مفسر یا مشاور تاریخی در مستندها و مجموعه‌ها مشارکت کرده است. او در سال ۲۰۲۱ در گردآوری اشیای نمایشگاه‌های جنگ جهانی دومِ موزه‌ی جنگ امپراتوری نقش داشت. پژوهش‌ها و سخنرانی‌های این نویسنده، ازجمله درباره‌ی کتاب Why War، به بررسی ماهیت جنگ از منظر تاریخ، زیست‌شناسی، روان‌شناسی و علوم سیاسی می‌پردازد و جایگاه او را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تاریخ‌دانان معاصر تثبیت می‌کند.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

ریچارد اوری جوایز و افتخارات متعددی کسب کرده است؛ ازجمله عضویت در انجمن تاریخ بریتانیا (Fellow of the Royal Historical Society) در سال ۱۹۷۷، عضویت در آکادمی بریتانیا (Fellow of the British Academy) در سال ۲۰۰۰ و عضویت در کالج کینگز (Fellow of King's College) در سال ۲۰۰۳ میلادی. او همچنین برنده‌ی جایزه‌ی ساموئل الیوت موریسون از انجمن تاریخ نظامی (Samuel Eliot Morison Prize) در سال ۲۰۰۱، جایزه‌ی تاریخ ولفسون (Wolfson History Prize) برای کتابی با عنوانِ دیکتاتورها: آلمان هیتلر، روسیه‌ی استالین در سال ۲۰۰۵ و جایزه‌ی هسل - تیلتمن (Hessell-Tiltman Prize) برای همان کتاب در همان سال شده است.

بخشی از کتاب ریشه های جنگ جهانی دوم

«۷. جنگ هیتلر؟

جنگ محصول بی‌ثباتی و بی‌اعتمادیِ واقعی یا خیالی در روابط میان کشورهاست. اسباب و عللِ کلی مجموعاً زمینه‌ای می‌سازد که به جنگ منتهی می‌شود. این علل کلی، بدین تعبیر، عوامل ارادی‌اند که بدون مداخلهٔ آن‌ها آتش تهیهٔ جنگ تأمین نمی‌گردد. عامل اصلیِ جنگ جهانی دوم صرفاً شخصِ هیتلر نبود. جنگ هم از دل کنش و واکنش عواملی برآمد که هیتلر در آن نقش داشت و هم حاصل علل کلیِ دیگری بود که به ایجاد بی‌ثباتی در نظام بین‌الملل مدد رساند.

همان‌گونه که مشاهده کرده‌ایم، چنین اسباب و عللی را می‌توان ناشی از تنش‌ها و فشارهایی دانست که در اثر ظهور ناسیونالیسم و استعمارگری و همچنین قدرت صنایع بر جهان دیپلماتیکِ اواخر قرن نوزدهم وارد می‌آمد. جنگ جهانی اول با هدف رفع چنین تنش‌هایی رخ داد، اما در عمل توفیقی حاصل نشد. فاتحان بزرگ، بریتانیا و فرانسه، در پایان جنگ ترتیبات جدیدی برای اروپا در نظر گرفتند تا به برقراری مجددِ موازنهٔ قوا در امور جهانی یاری برسانند و حافظ منافع استعماری خود در اقصی نقاط جهان باشند. با تحقق این امر، بریتانیا و فرانسه، با چند قیدوشرط جزئی، ملتزم به پذیرش «وضع موجود» شدند. هردو قدرت علاوه بر این‌که در اثر مصائبِ جنگ تحلیل رفتند و توان اقتصادی آنان نیز بیش‌وکم رو به نزول گذاشت، به‌ناگاه خود را در محاصرهٔ کثیری از کشورها و نیروهای سیاسی یافتند که به هر دلیل هیچ دل خوشی از وضع موجود نداشتند. این امر فقط شامل حال قدرت‌های مغلوب نمی‌شد، بلکه ژاپن در خاور دور، ایتالیا در مدیترانه و، مهم‌تر از همه، هردو کشور روسیه و ایالات متحده نیز از اوضاع جاری اظهار ناخرسندی می‌کردند.»