کتاب فریب هیتلر

کتاب فریب هیتلر (Double Cross: The True Story of the D-Day Spies) نوشته بن مکینتایر، روایتی مفصل و پرجزئیات از پشت‌صحنه‌ی روز دی و عملیات فتح نرماندی است؛ روایتی که نه از زاویه‌ی تانک‌ها و ناوها، بلکه از زاویه‌ی جاسوس‌ها، اتاق‌های بازجویی، نامه‌های نامرئی و نقشه‌های فریب طراحی‌شده در لندن و برلین دنبال می‌شود. نشر خوب این کتاب را با ترجمه امیر مرزبان در قالب مجموعه‌ی «ستون پنجم» منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فریب هیتلر

کتاب فریب هیتلر نوشته‌ی بن مکینتایر با تمرکز بر تابستان ۱۹۴۳ و سال منتهی به روز دی، داستان ساخته‌شدن جنگ‌افزاری را روایت کرده است که نه شهرها را ویران می‌کند و نه کسی را می‌کشد، بلکه مستقیماً ذهن دشمن را هدف می‌گیرد. این جنگ‌افزار همان شبکه‌ی جاسوسان دوجانبه‌ی تحت فرمان افسر ام‌آی‌فایو، تار رابرتسون، است که در قالب تشکیلات دو ایکس و عملیات صلیب دوبل سازمان‌دهی شده. مکینتایر در این کتاب نشان می‌دهد چگونه متفقین با ترکیب رمزگشایی در بلچلی پارک، بازجویی‌های سخت در کمپ ۰۲۰، و استفاده‌ی خلاقانه از جاسوسان اسیرشده، به این اطمینان رسیدند که عملاً تمام مأموران آلمانی در خاک بریتانیا زیر کنترل آن‌ها قرار گرفته‌اند. در کنار این خط اصلی، کتاب فضای کلی جنگ جهانی دوم را نیز بازسازی کرده است: از کنفرانس تهران و طراحی عملیات اورلرد تا ساخت دیوار آتلانتیک، اختلاف‌نظرهای فرماندهان، و ترس متفقین از این‌که روز دی می‌تواند به هولناک‌ترین فاجعه‌ی تمام جنگ تبدیل شود. 

کتاب فریب هیتلر در فصل‌ها و بخش‌های متعدد، زندگی و شخصیت پنج جاسوس محوری تشکیلات دو ایکس را دنبال کرده است؛ جاسوسانی با اسم‌های واقعی طولانی و پس‌زمینه‌های عجیب که با اسم رمزهایی مثل برانکس، بروتوس، دفینه، سه‌چرخه و گاربو شناخته می‌شوند. مکینتایر در فصل‌هایی مانند کارآموزان بی‌تجربه ابتدا به دوستی دوسکو پوپوف و جانی یبسن در آلمان پیش از جنگ می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه عیاشی، پول، ماشین‌های اسپورت و روابط شخصی، به‌تدریج به نقطه‌ی ورود به جهان جاسوسی تبدیل می‌شود. کتاب به جزئیات فنی فریب‌کاری‌ها، از جوهر نامرئی و نامه‌های معمولی تا ماکت تانک‌ها، سیگنال‌های رادیویی ساختگی و ارتش‌های خیالی نیز پرداخته است و نشان داده چگونه مجموعه‌ای از دروغ‌های کوچک، دروغ بزرگ روز دی را ساخته‌اند.

خلاصه کتاب فریب هیتلر

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند! 

در فریب هیتلر بن مکینتایر ابتدا صحنه‌ی اصلی را ترسیم می‌کند: جهانِ درگیر جنگی که هر سال جان میلیون‌ها نفر را می‌گیرد، آلمان نازی که اروپا را زیر چکمه دارد، و متفقینی که می‌دانند تنها راه پایان‌دادن به این وضعیت، عبور از کانال مانش و شکستن دیوار آتلانتیک است. اما این عبور بدون غافل‌گیری ممکن نیست. از همین‌جا ایده‌ی عملیات بادیگارد و زیرمجموعه‌ی کلیدی آن، «پایداری»، شکل می‌گیرد؛ نقشه‌ای که باید آلمانی‌ها را قانع کند حمله‌ی اصلی در پادِکاله و شاید نروژ است، نه در سواحل نرماندی. در ادامه، کتاب نشان می‌دهد چگونه تار رابرتسون و ام‌آی‌فایو با استفاده از بازجویی‌های کمپ ۰۲۰ و رمزگشایی پیام‌های انیگما در بلچلی پارک، تقریباً تمام جاسوسان آلمانی در بریتانیا را شناسایی و به جاسوسان دوجانبه تبدیل کرده‌اند. این نقطه‌ی عطف، امکان طراحی یک کارزار فریب تمام‌عیار را فراهم می‌کند: جاسوسان دوجانبه به‌جای ارسال اطلاعات واقعی، ترکیبی از خبرهای درستِ کم‌اهمیت و دروغ‌های حساب‌شده را به افسران آبور مخابره می‌کنند تا تصویری غلط اما باورپذیر از برنامه‌های متفقین بسازند. 

مکینتایر سپس به‌ صورت موازی، زندگی و انگیزه‌های پنج جاسوس محوری را باز می‌کند: دوسکو پوپوف، عیاش صرب که از طریق دوستش جانی یبسن وارد آبور می‌شود و همزمان با ام‌آی‌سیکس ارتباط می‌گیرد؛ رومن چرنیاوسکی، لهستانی وطن‌پرستی که شبکه‌ی بین‌المتفقین را در فرانسه‌ی اشغالی بنا می‌کند؛ ماتیلد کاره، زنی عصبی و جاه‌طلب که با اسم رمز خانم گربه در قلب این شبکه می‌ایستد؛ الویرا شودوآر، قمارباز پرویی‌الاصل که ام‌آی‌سیکس او را برای تبدیل‌شدن به جاسوس دوجانبه آموزش می‌دهد؛ خوآن پژول گارسیا، مرغدار شکست‌خورده‌ی اسپانیایی که بدون آن‌که حتی پا به بریتانیا بگذارد، از لیسبون برای آلمانی‌ها گزارش‌های ساختگی می‌فرستد و به مأمور محبوب آن‌ها تبدیل می‌شود؛ و لی‌لی سرگیف، روزنامه‌نگار روس‌تبار مقیم پاریس که با سگش بابز وارد بازی می‌شود. کتاب نشان می‌دهد این افراد، با همه‌ی ضعف‌ها، هوس‌ها، بیماری‌های روحی و تناقض‌های شخصی، چگونه به ابزار اصلی فریب هیتلر تبدیل می‌شوند. آن‌ها با شبکه‌های خیالی از مخبرها و داستان‌های ساختگی، ذهن افسران آبور را شکل می‌دهند و آن‌ها را به این نتیجه می‌رسانند که تمرکز اصلی متفقین بر پادِکاله است. درنهایت، فریب به‌قدری قانع‌کننده می‌شود که حتی پس از آغاز روز دی، فرماندهان آلمانی همچنان منتظر حمله‌ی اصلی در کاله می‌مانند و نیروهایشان را نگه می‌دارند؛ تصمیمی که به متفقین فرصت می‌دهد سرپل نرماندی را تثبیت کنند.

چرا باید کتاب فریب هیتلر را بخوانیم؟

خواندن این کتاب تصویری زنده از کارکرد واقعی جاسوسی در جنگ ارائه می‌دهد؛ جایی که جوهر نامرئی، نامه‌های معمولی، شبکه‌های خیالی و بازی‌های روانی، به‌اندازه‌ی تانک و هواپیما سرنوشت‌ساز می‌شوند. در عین حال، کتاب به لایه‌های انسانی این جهان هم پرداخته است: ترس، جاه‌طلبی، خیانت، وفاداری، بیماری‌های روحی، و این سؤال که مرز میان قهرمان و خائن کجاست. برای کسانی که به تاریخ جنگ جهانی دوم، سازوکار سرویس‌های اطلاعاتی، یا سرگذشت افراد حاشیه‌ای اما اثرگذار علاقه‌مند هستند، این اثر امکان دنبال‌کردن یک روایت پرجزئیات و مستند از بزرگ‌ترین عملیات فریب قرن را فراهم کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

فریب هیتلر به کسانی پیشنهاد می‌شود که به تاریخ جنگ جهانی دوم، عملیات نرماندی و پشت‌صحنه‌ی اطلاعاتی جنگ‌ها علاقه‌مند هستند؛ به خوانندگانی که دنبال روایت‌های مفصل از سرویس‌های جاسوسی هستند؛ به علاقه‌مندان ادبیات جاسوسی و زندگی‌نامه‌ی جاسوسان دوجانبه؛ و به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های تاریخ، روابط بین‌الملل و مطالعات امنیتی که می‌خواهند نمونه‌ای عینی از نقش فریب و اطلاعات در تصمیم‌گیری نظامی را دنبال کنند.

بخشی از کتاب فریب هیتلر

«در بحبوحهٔ جنگ، هیچ عاملی اثرگذارتر از اصل غافل‌گیری نیست. اگر بتوان آلمانی‌ها را گمراه کرد به‌نحوی‌که درخصوص زمان و مکان پیاده‌سازی نیرو سردرگم شوند، در این صورت، احتمال پیروزی به‌طور چشمگیری افزایش خواهد یافت. قوای آلمانی از نظر تعداد به‌مراتب بیشتر از مهاجمان بودند اما اگر این امکان وجود داشت که در زمان مناسب آن‌ها را به مکان اشتباه کشاند، آن وقت نابرابری قوا دیگر دلهره‌آور نبود. تا سال ۱۹۴۴، جنگ جهانی دوم به‌طور تقریبی و با ضریب خطای پایین هرساله جان ده میلیون نفر را می‌گرفت. اوضاع دیگر نمی‌توانست از این فجیع‌تر باشد. نوامبر ۱۹۴۳، در کنفرانس تهران، در اولین اجلاس سران سه کشور، چرچیل، روزولت و استالین گرد هم آمدند تا نقشهٔ متفقین را برای حمله به اروپا با اسم رمز «عملیات اُورلُرد» طراحی کنند. این عملیات قرار بود در ماه مهٔ ۱۹۴۴ به رهبری ژنرال دوایت آیزنهاور، فرمانده عالی متفقین، و ژنرال برنارد مونتگومری، فرمانده پیاده‌نظام، برای حمله در آن‌سوی کانال اجرا شود که البته بعداً یک ماه به تأخیر افتاد. در طول کنفرانس، وینستون چرچیل رویش را به‌طرف استالین کرد و یکی از آن اظهارنظرهای چرچیلی خودش را به زبان آورد که بعدها به ضرب‌المثل تبدیل شد: "در زمانهٔ جنگ، حقیقت به‌قدری ارزشمند است که باید با نگهبانی از جنس دروغ از آن پاسداری کرد." استالین، که این استعارات ادبی در حوصله‌اش نمی‌گنجید، گفت: "ما در کشور خودمان به آن می‌گوییم: ترفند نظامی." مقرر شد عملیات روزدی از طریق کارزاری دروغین آن هم در سطح جهانی پشتیبانی شود. مُشتی دروغ که سپر بلای حقیقت شود.»