کتاب آوای هستی

کتاب آوای هستی نوشته عبدالله نصری، به بررسی مفهوم خدا و جهان هستی از منظر علامه محمدتقی جعفری می‌پردازد و مباحثی مانند وجود و ماهیت، هیولی، جوهر و عرض، حرکت، زمان، علیت و اصل تضاد را در اندیشه‌ی او بازخوانی می‌کند. نویسنده با تکیه‌ بر آثار فلسفی و تفسیری جعفری، به‌ویژه نهایة الادراک الواقعی و تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی، کوشیده تصویری منسجم از مبانی متافیزیکی و الهیاتی این اندیشمند ارائه کند. نشر امیرکبیر این کتاب را منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آوای هستی

کتاب آوای هستی با تمرکز بر اندیشه‌های فلسفی علامه محمدتقی جعفری درباره‌ی خدا و جهان، تصویری تحلیلی از مبانی متافیزیکی او ارائه می‌کند. عبدالله نصری در این کتاب نشان می‌دهد که جعفری در چارچوب حکمت متعالیه نمی‌ماند و در عین آشنایی عمیق با فلسفه‌ی صدرایی، دستگاه فکری متمایزی را پی می‌گیرد که در آن، داده‌های فلسفه‌ی اسلامی، عرفان، کلام و دستاوردهای علمی جدید به‌ویژه فیزیک جدید در کنار هم قرار گرفته‌اند. 

کتاب آوای هستی در چند بخش اصلی سامان یافته که در آن‌ها مفاهیمی مانند وجود و ماهیت، نفی هیولی، جوهر و عرض، وجود مجرد، حرکت، اصل تضاد، زمان و علیت به‌ صورت منظم طرح شده‌اند. در هر فصل، ابتدا دیدگاه‌های مشهور فیلسوفان اسلامی و گاه متفکران غربی مانند هراکلیتوس، هگل، راسل، فروید، برگسون و اینشتین مرور می‌شود، سپس موضع جعفری با نقل مستقیم از آثار او و تحلیل انتقادی نویسنده بازسازی می‌شود. 

کتاب در عین وفاداری به متن جعفری، به سیر تکامل فکری او نیز توجه کرده؛ برای نمونه، تغییر نظر او درباره‌ی اصالت ماهیت و نقد بعدی‌اش بر فرساینده‌بودن بحث‌های تجریدی وجود و ماهیت نشان داده می‌شود. عبدالله نصری کوشیده از مقایسه‌ی مفصل جعفری با دیگر فیلسوفان پرهیز کند تا خواننده ابتدا با خود دستگاه فکری جعفری آشنا شود. 

در نهایت خواننده‌ی کتاب با تصویری نسبتاً یکپارچه از متافیزیک جعفری روبه‌رو می‌شود که در آن، حرکت، تجرد نفس، نفی هیولی، تفسیر خاص از جوهر و عرض و پیوند حرکت جهان با فیض مافوق طبیعت، جایگاهی محوری دارند.

خلاصه کتاب آوای هستی

کتاب آوای هستی طرحی فشرده از متافیزیک محمدتقی جعفری عرضه می‌کند. در فصل وجود و ماهیت، نویسنده نشان می‌دهد جعفری چگونه از تجربه‌ی حرکت و کون و فساد به تحلیل مفاهیم وجود، عدم و ماهیت می‌رسد و در نهایت، اصالت را نه به یکی از آن دو، بلکه به مجموعه‌ی وجود و ماهیتِ فانی در واقعیت متحرک نسبت می‌دهد. 

در فصل نفی هیولی، جعفری با الهام از نقدهای مطهری و با استناد به فیزیک جدید، هیولی یا ماده‌ی مطلق را محصول فعالیت ذهن می‌داند نه واقعیتی عینی. در ادامه، کتاب تفسیر جعفری از جوهر و عرض را به‌ عنوان دو حالت تراکم و تلاشی رویدادهای مادی، بحث او درباره‌ی وجود مجرد و تجرد نفس و نظریه‌اش درباره‌ی عمومیت حرکت در طبیعت و ماورای طبیعت شرح می‌دهد. 

سپس به اصل تضاد، زمان و علیت می‌رسد؛ جایی که جعفری ضمن پذیرش ضرورت علیت و حرکت، از مطلق‌سازی صورت کلاسیک این مفاهیم پرهیز کرده و بر وابستگی آن‌ها به ساختار ذهن و شبکه‌ی پیچیده‌ی روابط طبیعی تأکید کرده است.

چرا باید کتاب آوای هستی را بخوانیم؟

این کتاب برای آشنایی عمیق با دستگاه فکری علامه جعفری در باب خدا، جهان و انسان نوشته شده است. خواننده در آن با بازخوانی انتقادی مفاهیم کلاسیک فلسفه‌ی اسلامی در پرتو علم جدید و نیز با نحوه‌ی پیوند دادن متافیزیک، عرفان و تفسیر مثنوی در اندیشه‌ی جعفری روبه‌رو می‌شود.

خواندن کتاب آوای هستی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب آوای هستی به دانشجویان و علاقه‌مندان به فلسفه‌ی اسلامی، الهیات و عرفان، پژوهشگران اندیشه‌ی علامه جعفری و کسانی که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی حرکت، زمان، علیت و نسبت علم جدید با متافیزیک هستند، پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب آوای هستی

«ارسطو جسم را ترکیبی از ماده و صورت و این دو را جوهر می‌داند. اندیشه‌های او که به جهان اسلام وارد شد، توسط فیلسوفان اسلامی مورد بحث و بررسی قرار گرفت. آن‌ها جسم را بر دو قسم طبیعی و تعلیمی تقسیم کردند. جسم طبیعی عبارت است از جوهری که قابلیت ابعاد سه‌گانه را دارد. جسم تعلیمی هم، عرضی است که بر جسم طبیعی عارض می‌شود.

مشائیان که در رأس آن‌ها ارسطو قرار دارد، جسم طبیعی را مرکب از ماده و صورت به‌عنوان دو جوهر مستقل می‌دانند. اشراقیون مانند سهروردی معتقدند که جسم، متصل و واحد و بسیط است.

مشائیان هیولی را قوهٔ محض و فاقد هرگونه فعلیت می‌دانند. به بیان دیگر، هیولی جوهری است که حامل قوه است. هیولی امری مبهم و غیرمتحصل است و تحصل آن با صورت تحقق می‌پذیرد. هیولی چیزی جز پذیرش و قوهٔ محض نیست. هیولی هرگز بدون صورت امکان تحقق ندارد.

اکثر فلاسفهٔ اسلامی مانند فارابی، ابن‌سینا، میرداماد و ملاصدرا به جوهری مستقل به نام هیولی معتقدند. آن‌ها برای اثبات هیولی به دو برهان «فصل و وصل» و «قوه و فعل» استدلال کرده‌اند.»