کتاب نخل گردانی

کتاب نخل گردانی نوشته علی بلوکباشی و توسط انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی منتشر شده است. این اثر به بررسی یکی از آیین‌های مهم و نمادین سوگواری در فرهنگ شیعی ایران می‌پردازد که با عنوان نخل‌گردانی شناخته می‌شود. کتاب بخشی از مجموعه‌ی از ایران چه می‌دانم؟ است و تلاش کرده با رویکردی پژوهشی و مردم‌شناسانه ریشه‌ها، تحولات و معانی نمادین این آیین را از دوران پیش از اسلام تا امروز واکاوی کند. نویسنده با بهره‌گیری از منابع تاریخی، روایت‌های شفاهی و مشاهدات میدانی، به تحلیل ابعاد مختلف این رسم پرداخته و آن را در بستر فرهنگی، اجتماعی و مذهبی ایران بررسی کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نخل گردانی

کتاب نخل گردانی با تمرکز بر آیین نخل‌گردانی، یکی از شاخص‌ترین جلوه‌های سوگواری مذهبی در ایران، به قلم علی بلوکباشی نوشته شده است. این کتاب در قالب پنج فصل، به بررسی پیشینه‌ی تاریخی تابوت‌گردانی در ایران، انواع تابوت‌واره‌های مذهبی، معنا و ساختار نخل، پیشینه‌ی رسم نخل‌گردانی در میان مسیحیان و شیعیان و گستره‌ی جغرافیایی این آیین در ایران می‌پردازد. بلوکباشی با رویکردی مردم‌شناسانه، آیین نخل‌گردانی را نه‌تنها به‌عنوان یک مراسم مذهبی، بلکه به‌مثابه یک رفتار نمادین و فرهنگی تحلیل کرده است. او نشان داده که این آیین ریشه‌هایی در اسطوره‌ها و سنت‌های کهن ایران دارد و در طول تاریخ با تحولات اجتماعی و مذهبی دگرگون شده است. 

ساختار کتاب نخل گردانی به‌گونه‌ای است که ابتدا به ریشه‌های تاریخی و اسطوره‌ای تابوت‌گردانی می‌پردازد، سپس انواع تابوت‌واره‌ها و نمادهای مرتبط را معرفی می‌کند و در ادامه به تحلیل معنایی و کارکردی نخل و آیین نخل‌گردانی در فرهنگ ایرانی می‌پردازد. در بخش‌های پایانی، بلوکباشی به بررسی این آیین در حوزه‌های جغرافیایی مختلف ایران و مقایسه‌ی آن با آیین‌های مشابه در دیگر فرهنگ‌ها می‌پردازد. کتاب نخل‌گردانی با زبانی دقیق و مستند، تصویری جامع از این آیین و جایگاه آن در فرهنگ ایرانی ارائه داده است.

خلاصه کتاب نخل گردانی

کتاب نخل گردانی با تمرکز بر آیین نخل‌گردانی، به بررسی ریشه‌ها و تحولات این رسم در فرهنگ ایرانی می‌پردازد. بلوکباشی ابتدا به پیشینه‌ی تابوت‌گردانی در ایران می‌پردازد و نشان می‌دهد که این سنت، پیش از ورود اسلام به ایران نیز وجود داشته و نمونه‌هایی مانند سوگواری برای سیاوش در اسطوره‌های ایرانی دیده می‌شود. با ورود اسلام و شکل‌گیری آیین‌های سوگواری شیعی، تابوت‌گردانی معنای تازه‌ای پیدا می‌کند و به‌ویژه در مراسم عاشورا و سوگواری امام حسین (ع)، به شکل نخل‌گردانی درمی‌آید. در فصل‌های بعدی، انواع تابوت‌واره‌های مذهبی مانند تعزیه، تابوت، حجله، شیدونه، دغدغه و شش گوشه معرفی و تفاوت‌های آن‌ها در مناطق مختلف ایران و حتی در میان شیعیان هند و عراق بررسی شده است. 

نویسنده به ساختار و شکل نخل، مواد به‌کاررفته در ساخت آن و شیوه‌های آرایش و تزیین نخل اشاره کرده و نقش نخل‌بندان و خانواده‌های مسئول این آیین را توضیح داده است. در ادامه، کتاب به پیشینه‌ی رسم نخل‌گردانی در میان مسیحیان و شیعیان می‌پردازد و نشان می‌دهد که آیین‌های مشابهی مانند حمل شاخه‌های نخل و زیتون در میان مسیحیان نیز وجود داشته است. در بخش پایانی، گستره‌ی جغرافیایی آیین نخل‌گردانی در ایران، به‌ویژه در مناطق کویری مانند یزد، تفت، نائین و کاشان بررسی شده و تفاوت‌ها و ویژگی‌های محلی این رسم شرح داده شده است. نویسنده در پایان، تحلیل مردم‌شناختی خود را درباره‌ی نقش و کارکرد نمادین نخل‌گردانی در جامعه‌ی مذهبی ایران ارائه داده است.

چرا باید کتاب نخل گردانی را بخوانیم؟

کتاب نخل گردانی با رویکردی پژوهشی و مستند، یکی از آیین‌های مهم سوگواری در فرهنگ ایرانی را از زوایای مختلف بررسی کرده است. این کتاب به ریشه‌های تاریخی و اسطوره‌ای آیین نخل‌گردانی می‌پردازد، همچنین تحولات آن را در بستر اجتماعی و مذهبی ایران دنبال می‌کند. خواننده با مطالعه‌ی این اثر، با مفاهیم نمادین، ساختار و کارکردهای اجتماعی و فرهنگی این آیین آشنا می‌شود و می‌تواند پیوندهای میان سنت‌های کهن و آیین‌های مذهبی معاصر را بهتر درک کند. همچنین، کتاب با ارائه‌ی نمونه‌ها و روایت‌های متنوع از مناطق مختلف ایران، تصویری چندلایه و دقیق از این رسم ارائه داده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان فرهنگ و آیین‌های ایرانی، پژوهشگران مردم‌شناسی، دانشجویان رشته‌های تاریخ، ادبیات و مطالعات دینی و کسانی که به شناخت ریشه‌ها و تحولات آیین‌های سوگواری مذهبی علاقه دارند پیشنهاد می‌شود.