کتاب خاطرات گردشگران تاریخ

کتاب خاطرات گردشگران تاریخ، نوشته‌ فاروق اللهیاری و زهرا گیو، اثری پژوهشی درباره‌ی سفرنامه‌ها و خاطرات جهانگردان خارجی است که در دوره‌های مختلف تاریخی به ایران سفر کرده‌اند. این کتاب با نگاهی انتقادی، روایت‌ها و مشاهدات سیاحان و مأموران سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را بررسی کرده و در خلال خاطرات آن‌ها، تصویری از جامعه، سیاست، فرهنگ و زندگی روزمره‌ی ایرانیان در دوره‌های گوناگون ارائه داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب خاطرات گردشگران تاریخ

کتاب خاطرات گردشگران تاریخ اثری است که به بررسی و تحلیل سفرنامه‌ها و خاطرات سیاحان خارجی درباره‌ی ایران می‌پردازد. فاروق اللهیاری و زهرا گیو با رویکردی تحلیلی و انتقادی، روایت‌های متنوعی از سفرنامه‌نویسان اروپایی و آسیایی را گردآوری و بررسی کرده‌اند. کتاب با مرور سفرنامه‌هایی از دوره‌های مختلف، از صفویه تا قاجار، به نقش و حضور بیگانگان در ایران و تأثیرات آن‌ها بر سیاست، فرهنگ و اقتصاد کشور می‌پردازد. هر فصل کتاب به یکی از سفرنامه‌ها یا موضوعات مرتبط اختصاص یافته و نویسندگان با نقل بخش‌هایی از متن اصلی و تحلیل آن‌ها، فضای تاریخی و اجتماعی هر دوره را بازسازی کرده‌اند.

علاوه‌بر روایت‌های تاریخی، کتاب به حواشی جالبی مانند نگاه طنزآمیز برخی سیاحان، برداشت‌های نادرست یا اغراق‌آمیز آن‌ها و حتی انگیزه‌های پنهان مأموریت‌های سیاسی و اقتصادی می‌پردازد. کتاب حاضر نه‌تنها بازتابی از نگاه بیگانگان به ایران را نشان می‌دهد، بلکه فرصتی برای بازاندیشی در تاریخ و فرهنگ ایرانیان فراهم می‌کند.

خلاصه کتاب خاطرات گردشگران تاریخ

اثر حاضر با پیش‌درآمدی آغاز می‌شود که به اهمیت واژه‌ها و نقش زبان در روایت سفرنامه‌ها اشاره کرده است؛ سپس به بررسی نمونه‌هایی از سفرنامه‌های مشهور می‌پردازد. فاروق اللهیاری و زهرا گیو ابتدا سفرنامه‌ی آمبروسیو کنتارینی، سفیر ونیزی در دوره‌ی اوزون حسن، را مرور کرده‌اند. کنتارینی مأموریتی سیاسی داشته و مشاهداتش از شهرهایی مانند قم، کاشان و نطنز تصویری از زندگی و رفتار ایرانیان آن دوره ارائه می‌دهد؛ ازجمله چگونگی بازارها، پوشش زنان و مردان و روابط اجتماعی. در ادامه، سفرنامه‌ی یان اسمیت، سفیر هلند، و برداشت‌هایش از حکومت و مردم ایران بررسی شده است.

نویسندگان با نقل گفت‌وگوها و خاطرات، به نقد دیدگاه سیاحان درمورد مردم و فرمانروایان ایرانی پرداخته‌اند و گاه به تناقض‌ها و قضاوت‌های ناعادلانه‌ی آن‌ها اشاره کرده‌اند. در بخش‌های بعدی، کتاب به سیل ورود گردشگران و مأموران خارجی در دوره‌ی قاجار می‌پردازد. این بخش با روایت‌هایی از فساد دربار، بی‌توجهی شاهان به مردم و نفوذ بیگانگان در امور سیاسی و اقتصادی همراه است. نمونه‌هایی از سفرنامه‌های گاسپار دروویل، اوژن فلاندن و دیگران با نقل بخش‌هایی از متن اصلی، فضای اجتماعی و فرهنگی ایران را در آن دوران به تصویر می‌کشد. فاروق اللهیاری و زهرا گیو به نقش پزشکان خارجی، نفوذ سیاسی و اقتصادی کشورهای اروپایی و حتی رقابت‌های استعماری نیز اشاره کرده‌اند. روایت‌هایی از زندگی روزمره، آداب‌و‌رسوم و حتی طنز و شوخی‌های سیاحان درباره‌ی ایرانیان بخش دیگری از محتوای کتاب را تشکیل می‌دهد.

در فصل‌های پایانی، کتاب به سفرنامه‌های دوره‌ی ناصرالدین‌شاه و پس از آن می‌پردازد؛ دورانی که وابستگی به غرب افزایش یافته و خود شاه نیز به سفرهای خارجی علاقه‌مند شده بود. خاطرات و مشاهدات سیاحان درباره‌ی زندگی دربار، حرمسرا، نقش خواجه‌سرایان و حتی جزئیات پوشش و آرایش زنان با نگاهی انتقادی و گاه طنزآمیز روایت شده است. نویسندگان به انگیزه‌های پنهان برخی سیاحان و مستشرقان، مانند جمع‌آوری اطلاعات جغرافیایی و اقتصادی برای دولت‌های متبوعشان اشاره کرده‌اند. در مجموع، کتاب با ارائه‌ی روایت‌های متنوع، تصویری چندلایه و گاه متناقض از ایران در نگاه بیگانگان ارائه می‌دهد و خواننده را به تأمل در هویت تاریخی و فرهنگی ایرانیان دعوت می‌کند.

چرا باید کتاب خاطرات گردشگران تاریخ را بخوانیم؟

این اثر با گردآوری و تحلیل روایت‌های متنوع از سفرنامه‌نویسان خارجی فرصتی را فراهم کرده است تا ایرانِ گذشته را از زاویه‌دید بیگانگان ببینیم. یکی از ویژگی‌های شاخص کتاب انتخاب روایت‌هایی است که نه‌تنها به وقایع تاریخی و سیاسی پرداخته‌اند، بلکه جزئیات زندگی روزمره، آداب‌و‌رسوم و حتی طنز و نگاه انتقادی سیاحان را نیز منعکس می‌کنند. نویسندگان با نقد و بررسی روایت‌ها، به تفاوت نگاه‌ها، سوءتفاهم‌ها و حتی اغراق‌های سیاحان اشاره کرده‌اند و نشان داده‌اند که چگونه برداشت‌های بیگانگان می‌تواند بر تصویر ایران در جهان تأثیر بگذارد. خواندن این کتاب امکان مقایسه‌ی روایت‌های بیگانگان با واقعیت‌های تاریخی و فرهنگی ایران را فراهم کرده و به بازاندیشی در خودشناسی تاریخی کمک می‌کند؛ همچنین کتاب حاضر برای علاقه‌مندان تاریخ اجتماعی، مطالعات فرهنگی و... منبعی غنی و مفید به‌ شمار می‌آید.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به پژوهشگران تاریخ، علاقه‌مندان سفرنامه‌ها، دانشجویان مطالعات فرهنگی و کسانی که به شناخت تصویر ایران از نگاه بیگانگان علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود؛ همچنین برای کسانی که دغدغه‌ی هویت تاریخی و فرهنگی ایرانیان را دارند یا به نقد و تحلیل دیدگاه غربی‌ها درمورد ایرانیان علاقه‌مند هستند، مناسب است.

بخشی از کتاب خاطرات گردشگران تاریخ

«از این سفرنامه می‌شد صرف نظر کرد، چرا که در مجموع به جای افزودن به معلومات علاقه‌مندان مجهولات‌شان را افزایش می‌دهد! بیشتر شهرها و کسانی که ذکرشان در سفرنامه «کنتارینی» آمده است، اسامی آشنایی ندارند، یا بر اثر گذشت زمان نام‌هایشان از دست رفته‌اند یا به حدی تغییر نام داده‌اند که شناخت‌شان به آسانی مسیر نمی‌شود. اما به دو دلیل، از این سفرنامه، چشم‌پوشی نشد، اول به خاطر این که «کنتارینی» مأموریتی به عهده داشت و دیگر به این جهت که این سیاح پس از حمله تیمور به ایران آمده بود، با این حال سفرنامه «کنتارینی» به قول «قدرت اله روشنی» ارزش استناد ندارد و صرفاً به این جهت ترجمه شده است که ـ شاید ـ کمکی باشد برای تاریخ‌نگاران ایرانی.»