کتاب شناخت خدمات اکوسیستمی شهرها

کتاب شناخت خدمات اکوسیستمی شهرها نوشته بابک محیط و ویراسته روح‌ اله لعلی که توسط نشر یافته منتشر شده، اثری تخصصی در حوزه‌ی بوم‌شناسی شهری و برنامه‌ریزی محیط‌زیست است. این کتاب به بررسی نقش و اهمیت اکوسیستم‌ها و خدمات آن‌ها در شهرها، به‌ویژه تهران، پرداخته و مخاطبان خود را با مفاهیم پایه، چالش‌ها و راهکارهای مدیریت اکولوژیکی در محیط‌های شهری آشنا کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شناخت خدمات اکوسیستمی شهرها

کتاب شناخت خدمات اکوسیستمی شهرها، اثری پژوهشی است که به بررسی علمی و کاربردی تعامل میان انسان و محیط‌زیست شهری می‌پردازد. بابک محیط در این کتاب، با تمرکز بر شهر تهران، مفاهیم اکولوژی، اکولوژی انسانی و انواع اکوسیستم‌های شهری را معرفی کرده و نقش خدمات اکوسیستمی را در بهبود کیفیت زندگی شهری و پایداری محیط‌زیست بررسی کرده است. 

ساختار کتاب حاضر به‌گونه‌ای است که ابتدا مفاهیم پایه و تعاریف کلیدی را ارائه می‌دهد و سپس به تحلیل وضعیت اکولوژیکی شهر تهران، منابع طبیعی، چالش‌ها و ظرفیت‌های موجود می‌پردازد. در ادامه، اسناد بالادستی، قوانین و مقررات مرتبط با مدیریت محیط‌زیست شهری و تاب‌آوری اکولوژیکی نیز مورد واکاوی قرار گرفته‌اند. این کتاب با رویکردی تحلیلی، هم به جنبه‌های نظری و هم به مصادیق عملی در شهر تهران توجه دارد و برای پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان به محیط‌زیست شهری قابل‌استفاده است.

خلاصه کتاب شناخت خدمات اکوسیستمی شهرها

کتاب شناخت خدمات اکوسیستمی شهرها با تبیین مفهوم اکوسیستم و اکولوژی انسانی آغاز می‌شود و رابطه‌ی انسان با محیط‌زیست را به‌عنوان بخشی از یک سیستم اجتماعی-اکولوژیکی بررسی می‌کند. نویسنده توضیح می‌دهد که اکوسیستم‌های شهری، شامل عناصر طبیعی و انسان‌ساخت، چگونه خدمات متنوعی مانند تأمین آب، غذا، مواد خام، تنظیم آب‌وهوا، کنترل سیلاب، حفظ تنوع زیستی و ارائه‌ی فرصت‌های فرهنگی و گردشگری را برای ساکنان شهر فراهم می‌کنند. در ادامه، کتاب به انواع خدمات اکوسیستمی می‌پردازد: خدمات تأمین‌کننده (مانند غذا و آب) خدمات تنظیم‌کننده (مانند کنترل آلودگی هوا و خاک، تعدیل دما و پیشگیری از سیل) خدمات پشتیبانی (مانند حفظ حاصلخیزی خاک و کنترل بیولوژیکی آفات) خدمات فرهنگی (مانند گردشگری و ارزش‌های معنوی).

مبحث تاب‌آوری اکولوژیکی بخش مهمی از کتاب را تشکیل می‌دهد. نویسنده به تعریف تاب‌آوری، ویژگی‌های اصلی آن و نظریه‌ی حالت پایدار جایگزین می‌پردازد و توضیح می‌دهد که چگونه اکوسیستم‌ها می‌توانند در برابر شوک‌ها و اختلالات مقاومت کنند یا به حالت جدیدی تغییر یابند. نمونه‌هایی از تاب‌آوری در اکوسیستم‌های شهری و طبیعی ارائه شده و اهمیت مدیریت آستانه‌ها و متغیرهای کلیدی در حفظ پایداری اکولوژیکی شهرها بررسی شده است. 

در بخش‌های بعدی، کتاب به بررسی اسناد بالادستی، قوانین و مقررات ملی و محلی مرتبط با محیط زیست شهری می‌پردازد. این اسناد شامل اصل پنجاهم قانون اساسی، ضوابط ملی آمایش سرزمین، قوانین حفاظت از محیط‌زیست، قوانین مربوط به آب و خاک و برنامه‌های راهبردی توسعه‌ی فضای سبز و مدیریت بحران در شهر تهران هستند. نویسنده نشان می‌دهد که اجرای این قوانین و برنامه‌ها چگونه می‌تواند به افزایش تاب‌آوری و پایداری اکولوژیکی شهرها کمک کند. 

در نهایت، کتاب با تحلیل وضعیت اکوسیستم‌های کلان شهر تهران (کوهستانی، دشتی، کوهپایه‌ای، آبی و مصنوعی) و منابع اکولوژیکی آن (خاک، آب، پوشش گیاهی، تنوع زیستی و کیفیت هوا) به چالش‌های اصلی مانند آلودگی هوا و خاک، کمبود منابع آب، تغییر کاربری اراضی و تهدیدات زیست‌محیطی می‌پردازد و راهکارهایی برای مدیریت بهتر این چالش‌ها ارائه می‌دهد.

چرا باید کتاب شناخت خدمات اکوسیستمی شهرها را بخوانیم؟

کتاب شناخت خدمات اکوسیستمی شهرها با ارائه‌ی چارچوبی جامع برای درک خدمات اکوسیستمی در شهرها، به‌ویژه در کلان‌شهرهایی مانند تهران، به خواننده کمک می‌کند تا نقش حیاتی اکوسیستم‌ها در زندگی شهری را بهتر بشناسد. مطالعه‌ی این اثر، دیدگاه تازه‌ای نسبت به ارتباط میان انسان و محیط‌زیست شهری ایجاد می‌کند و اهمیت سیاست‌گذاری و مدیریت علمی در حوزه‌ی محیط‌زیست را برجسته می‌سازد؛ همچنین آشنایی با قوانین و اسناد بالادستی مرتبط با محیط‌زیست شهری و تحلیل چالش‌های اکولوژیکی شهر تهران، این کتاب را به منبعی ارزشمند برای پژوهشگران، مدیران شهری و علاقه‌مندان به توسعه‌ی پایدار تبدیل کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌ی محیط‌زیست، برنامه‌ریزی شهری، جغرافیا و علوم اجتماعی مناسب است؛ همچنین مدیران شهری، سیاست‌گذاران و فعالان محیط‌زیست که دغدغه‌ی پایداری و تاب‌آوری شهرها را دارند، می‌توانند از مطالب آن بهره‌مند شوند. علاقه‌مندان به مسائل زیست‌محیطی و کسانی که به‌دنبال راهکارهایی برای مدیریت چالش‌های اکولوژیکی شهرها هستند نیز مخاطبان این اثر به‌ شمار می‌آیند.

بخشی از کتاب شناخت خدمات اکوسیستمی شهرها

«اکولوژی علم ارتباط بین موجودات زنده و محیط اطرافشان است. اکولوژی انسانی در مورد رابطه انسان و محیط زیستش بحث می‌کند. در اکولوژی انسانی محیط زیست به عنوان یک اکوسیستم در نظر گرفته می‌شود. یک اکوسیستم در واقع شامل هر چیزی در یک منطقه خاص مثل هوا، خاک، آب و موجودات زنده و ساختارهای فیزیکی از جمله چیزهایی که به‌وسیله انسان ساخته میشود، است. بخش زنده یک اکوسیستم شامل میکروارگانیسم‌ها، گیاهان و حیوانات (از جمله انسان) جامعه بیولوژیک آن محسوب می‌شود. اکوسیستم‌ها هر اندازه‌ای می‌توانند داشته باشند. یک دریاچه در یک جنگل یک اکوسیستم است و کل جنگل یک اکوسیستم است، یک مزرعه یک اکوسیستم است و یک منظره روستایی یک اکوسیستم است. روستاها، شهرستان‌ها و شهرهای بزرگ هر کدام یک اکوسیستم هستند. اگرچه انسان‌ها بخشی از اکوسیستم هستند بهتر است تعامل انسان با محیط زیست را به عنوان تعامل سیستم‌های اجتماعی انسان و بقیه اکوسیستم درنظر بگیریم.»