کتاب تحولات فقر و نابرابری در ایران در دهه ۱۳۹۰

کتاب تحولات فقر و نابرابری در ایران در دهه ۱۳۹۰ اثری پژوهشی است که توسط پژوهشکده امور اقتصادی منتشر شده است. این کتاب به بررسی روندها و تغییرات فقر و نابرابری در ایران طی دهه‌ی ۱۳۹۰ پرداخته و باتکیه‌بر داده‌ها و تحلیل‌های آماری، وضعیت رفاهی گروه‌های مختلف جمعیتی را مورد واکاوی قرار داده است. اثر حاضر بخشی از سلسله نشست‌های اقتصاد ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰ است و با مشارکت کارشناسان و اساتید حوزه‌ی اقتصاد و رفاه اجتماعی تدوین شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تحولات فقر و نابرابری در ایران در دهه ۱۳۹۰

کتاب تحولات فقر و نابرابری در ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰ (سلسه‌نشست‌های اقتصاد ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰) (نشست هفتم) در قالب یک گزارش تحلیلی، تصویری جامع از وضعیت فقر و نابرابری در ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰ ارائه می‌دهد. این کتاب با بهره‌گیری از داده‌های آماری، نمودارها و تحلیل‌های کارشناسانه، روندهای کلان اقتصادی و اجتماعی را بررسی کرده است. ساختار کتاب به‌گونه‌ای طراحی شده که ابتدا تحولات کلان اقتصادی و رفاهی را مرور کرده، سپس شاخص‌های فقر و نابرابری را معرفی و تحلیل می‌کند.

کتاب تحولات فقر و نابرابری در ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰ در ادامه به شناسایی گروه‌های آسیب‌پذیر و بررسی وضعیت رفاهی آن‌ها می‌پردازد. در بخش‌های پایانی نیز عوامل مؤثر بر این تحولات و پیشنهادهایی برای بهبود شرایط ارائه شده است. نویسندگان و سخنرانان این مجموعه از میان مدیران و اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌ها و پژوهشکده‌های اقتصادی انتخاب شده‌اند و تلاش شده است تا تصویری واقع‌گرایانه و مستند از وضعیت معیشتی مردم ایران در این دهه ترسیم شود.

خلاصه کتاب تحولات فقر و نابرابری در ایران در دهه ۱۳۹۰

کتاب تحولات فقر و نابرابری در ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰، به بررسی روندهای فقر و نابرابری در ایران پرداخته است. در ابتدا، مهم‌ترین تحولات اقتصادی و اجتماعی این دهه مانند اجرای قانون هدفمندکردن یارانه‌ها، تحریم‌های بین‌المللی، جهش ارزی، اجرای طرح تحول سلامت، مذاکرات هسته‌ای، کاهش قیمت جهانی نفت، اجرای توافق برجام، خروج آمریکا از برجام و افزایش قیمت بنزین مرور شده‌اند. این تحولات تأثیرات قابل‌توجهی بر وضعیت رفاهی مردم و شاخص‌های فقر و نابرابری داشته‌اند. در بخش شاخص‌های فقر و نابرابری، روند نزولی درآمد سرانه، افزایش نرخ تورم، رشد نرخ فقر و تغییرات خط فقر سرانه به‌تفصیل بررسی شده است. 

داده‌ها نشان می‌دهد که در سال ۱۳۹۸ نسبت به سال ۱۳۹۰، درآمد سرانه حدود ۳۲ درصد کاهش یافته و نرخ فقر به حدود ۳۲ درصد رسیده است. ضریب جینی نیز از ۰/۳۷ به ۰/۴ افزایش یافته که بیانگر رشد نابرابری است. مصرف حقیقی سرانه، کالری دریافتی و مصرف مواد غذایی اساسی مانند گوشت قرمز، مرغ و لبنیات نیز کاهش چشمگیری داشته‌اند. کتاب به شناسایی گروه‌های آسیب‌پذیر مانند شاغلین غیررسمی، مستأجرین، کودکان و ساکنان مناطق محروم پرداخته است. این گروه‌ها در شاخص‌های رفاهی وضعیت پایین‌تری نسبت به میانگین کشوری دارند. برای مثال، نرخ فقر در میان مستأجرین حدود ۴۰ درصد، شاغلین غیررسمی ۴۷ درصد و خانوارهای دارای کودک ۳۵ درصد گزارش شده است. 

استان سیستان و بلوچستان نیز به‌عنوان نماینده‌ی مناطق محروم، نرخ فقر بالاتری نسبت به سایر استان‌ها دارد. در ادامه، عوامل کلان اقتصادی مانند رشد اقتصادی پایین، نرخ بالای تورم و ناکارآمدی نظام رفاه اجتماعی به‌عنوان دلایل اصلی وضعیت موجود معرفی شده‌اند؛ همچنین ناکارآمدی در شناسایی ذی‌نفعان، تداخل وظایف دستگاه‌های اجرایی و ضعف در نظام توزیع یارانه‌ها از جمله مشکلات ساختاری نظام حمایتی کشور برشمرده شده است. در پایان، پیشنهادهایی برای بهبود شرایط از جمله تمرکز بر حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر، اصلاح نظام یارانه‌ای و افزایش تعهد بودجه به کاهش فقر ارائه شده است.

چرا باید کتاب تحولات فقر و نابرابری در ایران در دهه ۱۳۹۰ را بخوانیم؟

مطالعه‌ی این کتاب فرصتی برای آشنایی با واقعیت‌های اقتصادی و اجتماعی ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰ فراهم می‌کند. کتاب تحولات فقر و نابرابری در ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰، با ارائه‌ی داده‌های مستند و تحلیل‌های کارشناسانه، روندهای کلان و جزئی فقر و نابرابری را به‌ تصویر کشیده است. این اثر به‌ویژه برای کسانی که دغدغه‌ی سیاست‌گذاری اجتماعی، عدالت اقتصادی و شناخت ریشه‌های مشکلات معیشتی را دارند، منبعی ارزشمند به‌ شمار می‌آید؛ همچنین پیشنهادهای ارائه‌شده در کتاب می‌تواند راهنمایی برای تصمیم‌گیرندگان و پژوهشگران حوزه‌ی رفاه و اقتصاد باشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای پژوهشگران، دانشجویان اقتصاد و علوم اجتماعی، سیاست‌گذاران، فعالان حوزه‌ی رفاه اجتماعی و افرادی که به مسائل فقر، نابرابری و عدالت اجتماعی علاقه‌مند هستند، مناسب است؛ همچنین مطالعه‌ی این اثر به کسانی که به‌دنبال تحلیل‌های مبتنی‌بر داده درباره‌ی وضعیت معیشتی گروه‌های آسیب‌پذیر در ایران هستند، توصیه می‌شود.

بخشی از کتاب تحولات فقر و نابرابری در ایران در دهه ۱۳۹۰

«فقر و نابرابری مهم‌ترین معضل در کشور به‌ شمار می‌رود. در دهه ۱۳۹۰ شرایط اقتصادی و رفاهی مردم به دلیل تحریم‌های جدید آمریکا علیه ایران، رشد بالای نرخ ارز و در اواخر دهه ۱۳۹۰ نیز به علت شیوع ویروس کووید-۱۹ تحولات زیادی را تجربه کرده است. روشن است که این تغییرات وضعیت معیشتی آحاد جامعه را نیز دست‌خوش تغییرات کرده است. با توجه به این مهم که گسترش فقر و نابرابری در کشور ایران که در مرحله گذار قرار دارد، سدی بر سر راه رشد و توسعه اقتصادی است، لزوم شناخت ابعاد فقر و نابرابری در کشور و ریشه‌یابی علل تغییر و تحولات این مهم در کشور بیش از پیش احساس می‌شود. لذا در این گزارش تلاش کرده‌ایم به‌صورت جامع تغییرات و تحولات فقر و نابرابری در کشور را در دهه ۱۳۹۰ بررسی کنیم. در بخش ابتدایی گزارش پیش‌رو مهم‌ترین تحولات مرتبط با فقر و نابرابری در دهه ۱۳۹۰ هم در حوزه کلان و هم در بخش رفاه اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است.»