کتاب کودک و برنامه درسی

کتاب کودک و برنامه درسی نوشته جان دیویی با ترجمه فاطمه ذبیحی و ویراستاری شهرام فیروزی توسط انتشارات اودیسه منتشر شده است. این اثر در حوزه‌ی علوم تربیتی و فلسفه‌ی آموزش‌و‌پرورش قرار می‌گیرد و به بررسی رابطه‌ی میان کودک، تجربه‌های او و ساختار برنامه‌های درسی می‌پردازد. کودک و برنامه درسی از آثار مهم دیویی در زمینه‌ی آموزش مبتنی‌بر تجربه و نقد آموزش سنتی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کودک و برنامه درسی

کتاب کودک و برنامه‌ی درسی در آغاز قرن بیستم نوشته شده و یکی از متون بنیادین در فلسفه‌ی آموزش و پرورش به شمار می‌رود. جان دیویی در این اثر به بررسی تضادها و چالش‌های اساسی میان دو رویکرد غالب آموزشی می‌پردازد؛ یکی رویکرد سنتی که بر انتقال دانش و انضباط تأکید دارد و دیگری رویکردی که محوریت را به کودک و علایق او می‌دهد. دیویی با نگاهی انتقادی به هر دو رویکرد، بر اهمیت تجربه‌های زیسته‌ی کودک و پیوند آن با محتوای آموزشی تأکید می‌کند. 

او معتقد است که آموزش باید نه صرفاً انتقال اطلاعات، بلکه فرایندی پویا و معنادار باشد که کودک را برای تعامل با دنیای پیرامونش آماده کند. کتاب با زبانی تحلیلی، به نقد ساختارهای خشک و محتوا محور می‌پردازد و بر نقش فعال یادگیرنده و مشارکت او در فرایند یادگیری تأکید دارد. این اثر همچنان الهام‌بخش پژوهش‌ها و اصلاحات آموزشی در سراسر جهان است و در ایران نیز به‌عنوان منبعی مهم برای دانشجویان و معلمان علوم تربیتی شناخته می‌شود.

خلاصه کتاب کودک و برنامه درسی

پیام اصلی کودک و برنامه درسی بر اهمیت ایجاد تعادل میان نیازها و علایق کودک و ساختارهای برنامهی درسی تأکید دارد. دیویی معتقد است که تجربه‌های کودک، موقتی و در حال تغییر هستند و نباید آن‌ها را یا تحقیر کرد یا ایده‌آل‌سازی نمود. او دو مکتب آموزشی را تحلیل می‌کند: یکی که بر انتقال دانش و انضباط تأکید دارد و دیگری که آزادی و ابتکار کودک را اصل می‌داند. دیویی نشان می‌دهد که هر دو رویکرد، اگر به‌تنهایی اجرا شوند، به افراط و ناکارآمدی می‌انجامند. 

او راه‌حل را در پیوند میان تجربه‌های شخصی کودک و دانش انباشته‌ی بشری می‌بیند؛ به این معنا که برنامه‌ی درسی باید با زندگی واقعی کودک ارتباط داشته باشد و یادگیری را به فرایندی فعال و معنادار بدل کند. دیویی بر این باور است که معلم باید نقش راهنما را ایفا کند و شرایطی فراهم آورد تا کودک بتواند استعدادهایش را کشف و شکوفا کند. او همچنین به نقد آموزش مبتنی‌بر حفظیات و جداسازی موضوعات درسی می‌پردازد و بر اهمیت پیوند میان مفاهیم علمی و تجربیات روزمره‌ی کودک تأکید می‌کند. درنهایت، کتاب بر ضرورت طراحی برنامه‌های درسی تأکید دارد که نه آزادی مطلق و نه تحمیل صرف، بلکه تعادلی میان هدایت هدفمند و استقلال کودک را فراهم آورد.

چرا باید کتاب کودک و برنامه درسی را خواند؟

این کتاب با تحلیل دقیق چالش‌های آموزش سنتی و نوین، به مخاطب کمک می‌کند تا نگاه عمیق‌تری نسبت به ماهیت یادگیری و نقش تجربه در آموزش پیدا کند. مطالعه‌ی کتاب برای کسانی که دغدغه‌ی بهبود کیفیت آموزش، طراحی برنامه‌های درسی معنادار و رشد همه‌جانبه‌ی کودکان را دارند، فرصت مناسبی برای بازاندیشی در شیوه‌های تدریس و تربیت فراهم می‌آورد؛ همچنین آشنایی با دیدگاه‌های دیویی می‌تواند الهام‌بخش اصلاحات آموزشی و ایجاد محیط‌های یادگیری پویا باشد.

خواندن کتاب کودک و برنامه درسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای معلمان، دانشجویان و پژوهشگران علوم تربیتی، برنامه‌ریزان درسی، والدین علاقه‌مند به تربیت فرزند و مشاوران کودک مناسب است؛ همچنین برای کسانی مفید خواهد بود که به‌دنبال درک عمیق‌تر از فلسفه‌ی آموزش و پرورش و راهکارهایی برای پیوند آموزش با زندگی واقعی کودکان هستند.

بخشی از کتاب کودک و برنامه درسی

«در این راستاء تاکید بر جنبه‌ها و پیامدهای منطقی هر موضوع در فرایند یادگیری امری اساسی است. در این رویکرد، مشکلات آموزشی و تهیه‌ی متون با ارائه‌ی بخش‌ها و توالی‌های منطقی در کلاس به‌صورت مشخص و منظم سازمان‌دهی می‌شود؛ بااین‌حال، موضوع مورد مطالعه، در تعیین روش یادگیری نقش محوری دارد. کودک به‌عنوان موجودی درحال رشد و نابالغ با سطحی ابتدایی از تجربه، باید به‌تدریج به سطوح عمیق‌تری از درک دست یابد؛ زیرا تجربه‌ی او در آغاز محدود است و باید به‌مرور زمان گسترش یابد؛ لذا در این مسیر، کودک از مزایای متعددی بهره‌مند می‌شود و زمانی می‌تواند نقش خود را به‌طور موثر ایفا کند که توانایی انعطاف‌پذیری و پذیرش تغییرات را در فرایند یادگیری داشته باشد. در مقابل، مکتب دیگری بر این باور است که دیدگاه قبلی نادرست است و کودک باید نقطه‌ی آغاز، مرکز و پایان فرایند یادگیری باشد. در این دیدگاه، پیشرفت و رشد کودک به‌عنوان هدف نهایی آموزش در نظر گرفته می‌شود و این امر می‌تواند معیاری برای تمامی ابزارهای آموزشی باشد. ابزارهای آموزشی باید باتوجه‌به مراحل رشد کودک طراحی شوند و به نیازهای او پاسخ دهند؛ لذا شخصیت و هویت کودک در این چارچوب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و هدف نهایی باید دستیابی به خودآگاهی باشد، نه صرفاً انباشت دانش و اطلاعات.»