کتاب قاجاریه، انگلستان و قراردادهای استعماری

کتاب قاجاریه، انگلستان و قراردادهای استعماری به‌قلم سجاد راعی گلوجه را انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر کرده است. این کتاب به بررسی تاریخی قراردادهای سلسله‌ٔ قاجاریه با انگلستان و اثر آن‌ها می‌پردازد.

درباره کتاب قاجاریه، انگلستان و قراردادهای استعماری

مؤلف در این پژوهش از یک سو با بررسی تطبیقی ساختارهای سیاسی - اقتصادی و نظامی دو کشور ایران و انگلیس و نقش نخبگان سیاسی و دولتمردان دو کشور در جریان انعقاد قراردادهای استعماری زمینه‌ها و علل چیرگی بریتانیا را به بحث نهاده است و از سوی دیگر با بررسی ناکارآمدی ساختارهای سیاسی - اقتصادی و اجتماعی ایران ناآگاهی دولتمردان ایرانی از ماهیت مناسبات بین‌المللی جدید براساس بینش محدود و عشیره‌ای و عدم درک ظرافت‌های دیپلوماتیک و... را با توجه به پیامدهای آن بر قراردادهای استعماری به بحث گذاشته است. در واقع نقطهٔ قوت این پژوهش و نوآوری‌های علمی آن ریشه در همین نگاه دارد که در مجموع آن را به اثری ارزشمند مبدل ساخته است. 

خواندن کتاب قاجاریه، انگلستان و قراردادهای استعماری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

علاقه‌مندان به تاریخ ایران به‌ویژه عصر قاجاریه از خواندن این کتاب سود خواهند برد.

بخشی از کتاب قاجاریه، انگلستان و قراردادهای استعماری

«زمینه‌ها و علل سیاسی تحمیل قراردادهای استعماری بر ایران

الف - ماهیت و ساختار حکومت و تأثیر آن در تحمیل قراردادهای استعماری

در این گفتار سعی بر این است که شمایی کلی از ساختار حکومت در ایران ارایئه شود و به‌صورت خیلی اجمالی و مختصر با ساختار حکومت انگلستان در دورهٔ مورد بحث مقایسه گردد تا زمینه‌ها و علل تحمیل قراردادهای استعماری از این منظر ترسیم شود. ابتدا این ساختار را به‌صورت گذرا در دوره‌های قبل از قاجاریه پی می‌گیریم تا زمینهٔ بررسی آن در عصر قاجاریه مهیا شود. در ایران بعد از اسلام به‌ویژه پس از تصاحب تاج‌و‌تخت فرمانروایی توسط ترکان ایلات و سازمان جنگی ایل، منشأ قدرت سیاسی شد. بدین‌ترتیب که در هر مقطعی از تاریخ ایران برخی ایلات، قدرت سیاسی و اریکهٔ فرمانروایی را قبضه کرده و روابط اجتماعی، مناسبات اقتصادی و حاکمیت سیاسی را نیز تحت‌الشعاع شیوه‌های زندگی و مناسبات ایلاتی مخصوص خودشان قرار دادند. این شکل جدید از حکومت با سپری شدن زمان و با توجه به ناسازگاری ساختاری که با سنت حکومت ایرانی یعنی حکومت پادشاهی داشت تغییرات محسوسی را پذیرفت و در پی آن حکومتی ترکیبی از شیوهٔ حاکمیت عشیره‌ای و سنت‌های پادشاهی ایرانی به وجود آمد که نمونهٔ بارز آن حاکمیت سلطان ترک و وزارت وزیر ایرانی بود. این نوع ترکیب سیاسی شکل غالب حکومت‌های ایرانی تا تشکیل حکومت متمرکز صفویه بود. گرچه صفویان نیز با تکیه بر ایل‌های قدرتمند آن زمان به قدرت دست یافتند، ولی به‌مرور زمان خصیصهٔ یک حکومت و نظام حکومتی پادشاهی به خود گرفتند. صفویان برای پاسخ گویی به نیاز زمان کوشیدند با تلفیق سنت‌های ساسانی و سلجوقی تمرکز قدرت پادشاهی را زیر لوای مذهب شیعه احیاء کنند تا ازاین‌طریق ضمن وحدت‌بخشی به قلمروهای سیاسی ایران آن را از دست‌اندازی‌ها و تهاجم ترکان عثمانی در غرب و ازبکان در شرق محفوظ و مصون نگاه دارند.»