کتاب تاریخ تاجیکان با مهر کاملا سری

چاپ دوم کتاب تاریخ تاجیکان با مهر کاملا سری نوشتهٔ رحیم مس اف و ترجمهٔ آرش ایرانپور است. انتشارات شیرازه کتاب ما این کتاب را منتشر کرده است؛ کتابی حاوی بخشی از تاریخ فاش‌نشدهٔ تاجیکان در اوایل قرن بیستم میلادی.

درباره کتاب تاریخ تاجیکان با مهر کاملا سری

کتاب تاریخ تاجیکان با مهر کاملا سری (چاپ دوم) که جلد ۱۳ از مجموعهٔ «آسیای میانه و قفقاز» است، دو فصل و چهار پیوست دارد. این کتاب پیشینهٔ تاریخی یکی از چندین طبع‌آزمایی بلشویک‌ها، یعنی چگونگی شکل‌گیری تاجیکستان در سال‌های دههٔ ۱۹۲۰ میلادی را مرور کرده است؛ فرایندی که با بر جای‌گذاشتن بخش‌های مهمی از حوزه‌های فرهنگی و تاریخی تاجیکان پارسی‌زبان در چارچوب جمهوری‌های همسایه (از جمله دو شهر سمرقند و بخارا که به اُزبکستان واگذار شد)، جز تضعیف ایرانی‌بودن، هدف دیگری نداشت. عنوان فصل نخست این کتاب «توصیفات تاریخی و نژادی» و «تقسیمات ملی و دولتی آسیای میانه» عنوان فصل دوم آن است.

خواندن کتاب تاریخ تاجیکان با مهر کاملا سری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران مطالعهٔ تاریخ تاجیکان پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب تاریخ تاجیکان با مهر کاملا سری

«باید گفت که تاریخ‌نویسی شوروی از آغاز پیدایش خود به بررسی مسئلهٔ مذکور توجّهی چشمگیر داشت. دربارهٔ موضوع مرزبندی ملّی در دورهٔ شوروی، شمار بسیاری مقاله و تک‌نگاری که از جانب مورّخان، فیلسوفان و نمایندگان علوم دیگر اجتماعی نوشته شده، چاپ و نشر شده است. سوای این، دربارهٔ مسائلی که در این کتاب مورد بحث قرار می‌گیرد، در آثاری که دربارهٔ تاریخ جمهوری‌های شوروی سوسیالیستی آسیای میانه و قزّاقستان نوشته شده، فصل‌های ویژه‌ای اختصاص داده شده است. باری، نویسندگان شوروی در پژوهش‌های مربوط به تاریخ مرزبندی‌های ملّی، خودآگاهانه (به سبب بر همه روشن «دستور از بالا» و ملاحظات ایدئولوژی و سیاسی) از توضیحات واقع‌بینانهٔ این «تبر تقسیم» که سرنوشت آیندهٔ قوم‌های آسیای میانه را ماهیتاً دگرگون کرد، خودداری می‌ورزیدند. این تقسیمات برای تاجیکان فاجعهٔ ملّی بعدی را به‌دنبال داشت.

پیش از کودتای اکتبر ۱۹۱۷، آسیای میانه از نگاه ساختار اداری و سیاسی عبارت بود از: فرمانداری کلّ ترکستان امپراتوری روسیه و کشورهای وابسته به روسیه: خانیگری خیوه و امارت بخارا. پس از کودتای اکتبر ۱۹۱۷، بخارا و خیوه همچون دولت‌های «مستقلّ» مدّتی کوتاه باقی ماندند. حاکمیت شوروی در خیوه در پایان سال ۱۹۱۹ و در بخارا در سپتامبر ۱۹۲۰ مستقرّ شد. ولی پس از سرنگون‌کردن رژیم‌های خانی و امیری، این کشورها نام‌های اداری و دولتی خود را حفظ کردند؛ ظاهراً تنها عنوان جمهوری خلقی شوروی به نام آنها افزوده شد: جمهوری خلقی شوروی خوارزم، جمهوری خلقی شوروی بخارا. ترکستان روس سال ۱۹۱۸ در ترکیب روسیه، به جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی ترکستان تبدیل شد.

صرف‌نظر از دگرگونی‌هایی که پس از انقلاب در نام‌های سازمان‌های سیاسی و اجتماعی به‌وجود آمد، همهٔ دستگاه‌های اداری و دولتی که بار دیگر در آسیای میانه تشکیل شد، همانند پیش از انقلاب چندملّیتی باقی ماندند، تنها با این تفاوت که در برخی شهرها، ناحیه‌ها و ولایت‌ها، واحدهای ارضی و اقتصادی با نام‌های نو در چارچوب سرزمین کهنه، به‌چشم می‌خورد. این سرزمین از نظر ملّی همانند گذشته با قوم‌های آمیختهٔ آسیای میانه باقی مانده بود. پاسخ به این پرسش که چرا هم‌زمان با استقرار حاکمیت شوروی، مرزبندی ملّی انجام نگرفت، کاملاً روشن است؛ در ترکستان روسیه جنگ داخلی آغاز شد، در بخارا و خیوه جنبش باسماچیان علیه حاکمیت شوروی برپا شد که حتّی تا زمان پس از مرزبندی ملّی ادامه داشت. همین گونه جنبش‌های ضدّ شوروی با شرکت دهقانان، نظامیان ناراضی و دیگر قشرهای اجتماعی در روسیهٔ فدراتیو (فدرال)، ماورای قفقاز، اوکراین و دیگر مناطق سابق امپراتوری روسیه نیز جریان داشت. از این‌رو، در زمانی که مسئلهٔ بودن و نبودن حاکمیت شوروی نه‌تنها در مرکز، بلکه در پیرامون نیز حل می‌شد، دولت مرکزی نمی‌خواست که جمهوری‌های ملّی در آسیای میانه تشکیل شوند. غیر از این ارگان‌های حزبی و شوروی و رهبران حاکمیت نو مطمئن بودند که نام‌های به‌اصطلاح جمهوری خلقی، شوروی و سوسیالیستی، خودبه‌خود همهٔ مسائل اقتصادی، اجتماعی و ملّی قوم‌های آسیای میانه را حل خواهد کرد.»