کتاب واژه نامه گویش مشهدی

کتاب واژه‌نامه گویش مشهدی نوشتۀ محمد ارژنگ در انتشارات چتر فیروزه به چاپ رسیده است.

درباره کتاب واژه‌ نامه گویش مشهدی

تدوین واژه‌نامه بسیار دشوار است؛ زیرا علاوه بر اینکه باید با حجم زیادی از واژه‌ها سروکار داشت، با ماهیت سیال زبان هم مواجه هستیم. زبان پیوسته در حال تغییر است و همین متغیر بودن آن است که ثبتش را دشوار می‌کند. این موضوع در مورد گویش مشهدی نیز مصداق دارد. بسیاری از گویشوران مشهدی تمایل دارند تا گویشی نزدیک به گفتار پایتخت‌نشینان داشته باشند. این موضوع، گویش محاوره‌ای خاصی را پدید اورده است. به‌عنوان مثال، یکی از شاخصه‌های این موضوع، تغییر ضمیر اول شخص مفرد از مو به من است.

 نویسنده کتاب واژه‌نامه گویش مشهدی، در تدوین واژه‌نامه هدفش را بر همین پدیده گذاشته است؛ یعنی ثبت واژه‌هایی که شاید ۱۰ سال بعد هیچ کدام از گویشوران مشهدی آن را به یاد نیاورند. نویسنده در گردآوری و ثبت واژه‌های کتاب ملاحظلاتی را در نظر گرفته است از جمله اینکه کدام واژه‌ها در اصل مشهدی هستند؛ زیرا زبان فارسی امروز دنبالۀ زبان فارسی دری در حوزۀ خراسان بزرگ است؛ بنابراین شاید تعیین اینکه کدام واژه‌ها در اصل مشهدی باشند دشوار باشد و نویسنده خود اذعان دارد که ممکن است در این موضوع دچار خطا هم شده باشد. 

از انجا که سرزمین خراسان پهناور است نویسنده کتاب واژه‌نامه گویش مشهدی، کار جمع‌آوری واژه‌ها را به شهر مشهد و توابع آن محدود کرده است؛ مانند کاشمری، سبزواری، بیرجندی، نیشابوری، تربتی و ... . گرچه شاید مرزبندی میان واژگان گویش مشهدی با دیگر نقاط خراسان به‌آسانی امکان‌پذیر نباشد و واژه‌هایی نیز پیدا شوند که در این مناطق هم معمول هستند. 

از آنجایی که در ثبت شکل نوشتاری واژه‌ها تفاوت‌هایی وجود دارد نویسنده کتاب واژه‌نامه گویش مشهدی تمام اشکال نوشتاری واژه‌ها را آورده است. همچنین واژه‌هایی را نیز که به‌طور تاریخی مشهدی بوده‌اند، در متون تاریخی آمده‌اند و زمانی هم میان مشهدی‌ها رایج بوده‌اند و اکنون مهجور شده‌اند آورده است. در کنار این‌ها، واژه‌هایی از زبان‌های خارجی مانند عربی، انگلیسی و فرانسوی هم که به گویش مشهدی راه یافته‌اند در این کتاب آمده‌اند. 

نکتۀ دیگر این است که واژه‌هایی هستند که در فارسی معیار کاربرد دارند؛ اما در گویش مشهدی اختلافی مختصر دارند نویسنده آن‌ها را نیز آورده است. در مورد ترکیب‌های فعلی نویسنده سعی کرده ترکیب‌هایی را ثبت کند که در فارسی معیار کاربردی ندارند.

 قاعدۀ انتخاب واژه‌ها در کتاب واژه‌نامه گویش مشهدی این بود که واژگانی انتخاب شوند که شکل نوشتاری آن‌ها با فارسی معیار یا گویش محاوره‌ای معیار تفاوت قابل ملاحظه‌ای داشته باشد.

خواندن کتاب واژه‌ نامه گویش مشهدی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

به دوستداران ادبیات محلی و پژوهشگران گویش‌ها پیشنهاد می‌کنیم.