کتاب مروری بر تجمل و اسراف

«مروری بر تجمل و اسراف» نوشته محمدعلی شاه‌آبادی، پژوهشگر دینی معاصر است. نویسنده در در فصل اوّل این کتاب، ریشه‌های تجمل‌گرایی و اشرافی‌گری را با توجه به تمایلات طبیعی انسان نشان می‌دهد. سپس به تطابق آن بر اقتصاد سرمایه‌داری و پیامدهای اجتماعی آن اشاره می‌کند و در پایان موضع‌گیری اسلام در برابر آن را به صورت اجمالی و مختصر متذکر می‌شود. در فصل دوّم، به بررسی مفهوم واژه‌هایی از روایات، فقه و متون دینی پرداخته است که تجمل‌گرایی و تشریفات در آن‌ها مصداق می‌یابد. فصل سوّم، هم به نقدهایی از منع حرمت اسراف، که احتمالاً در ذهن خوانندگان به وجود می‌آید، پاسخ داده است. بخش دوّم به آثار اقتصادی اسراف پرداخته است و به‌طور مشخص بخش‌های تولید، صادرات و واردات و بخش عمومی در سه فصل پی‌گیری شده است. بخش سوّم به آثار اسراف بر اهداف نظام اقتصادی اسلام و عمده‌ترین آن‌ها، عدالت، استقلال و توسعه پرداخته است. از ویژگی‌های این کتاب، بررسی مفهوم عرفی (اسراف) از دیدگاه متون دینی و تحلیل آثار واقعی آن از منظر اقتصادی است. در پایان مهم‌ترین نتایج بدست آمده را می‌توان چنین برشمرد: ۱. ارائه مفهومی معین و اقتصادی (و تقریباً کمیت‌پذیر) از اسراف. ۲. انطباق این مفهوم با متون دینی. ۳. پاسخ به پاره‌ای از نقدهای احتمالی درباره منع اسراف. ۴. ارائه تأثیر اسراف بر کاهش منابع و مواد اولیه و بهره‌وری نیروی کار در بخش تولید. ۵. بررسی آثار اسراف بر مزیت نسبی در مسأله صادرات و واردات. ۶. تبیین نقش اسراف در تأمین کالاهای اساسی و کسری بودجه در بخش عمومی. ۷. بررسی اهمیت صیانت از بیت‌المال و جایگاه ویژه آن از دیدگاه اسلام. ۸. بررسی آثار منفی اسراف بر تأمین نیاز فقرا و توزیع درآمد که از جمله شاخص‌های عدالت اجتماعی به شمار می‌روند. ۹. بررسی آثار اسراف بر وابستگی از زاویه‌های مصرف وابسته و صنایع وابسته و وابستگی در زمینه تولید کالاهای اساسی. ۱۰. بیان آثار زیانبار وابستگی با یادآوری بعضی از آثار و احکام فقهی مترتب بر آن. ۱۱. در پایان ضمن بر شمردن عوامل توسعه‌نیافتگی، به نقش اسراف در گسترش و تعمیق آن پرداخته شده است.