کتاب سبک شناسی ساختاری الهی نامه عطار نیشابوری

کتاب الکترونیکی «سبک شناسی ساختاری الهی نامه عطار نیشابوری» نوشتهٔ لیلا علیرضائی و فرشته احمدی در انتشارات نوروزی چاپ شده است.

درباره کتاب سبک شناسی ساختاری الهی نامه عطار نیشابوری

مثنوی عارفانهٔ الهی‌نامه از فریدالدین عطّار نیشابوری در واقع گفت‌و‌شنود بین پدری است که پادشاه است با شش پسر خویش که هر یک طالب چیزی از کام‌ها و شهوت‌هاست و شاه می‌کوشد تا با تمثیل و تقریر حقیقت آن چیزها را برای آن‌ها بیان کند و آن‌ها را از مطالبهٔ صورت ظاهر بی‌اهمیت آن‌ها منصرف نماید: دختر شاه پریان، جادویی، جام جم، آب حیات، انگشتری سلیمان و کیمیا که مطلوب این پسران هستند طوری تأویل می‌شوند که پسران درک می‌کنند حقیقت این چیزها و دواعی نفسانی که آنان را به طلب این‌ها برانگیخته است چیست. 

در بررسی سبک ساختاری الهی‌نامه مانند هر اثر دیگری می‌توان به ارتباط ملموس بین زبان و ادب و اندیشهٔ نویسنده نفوذ پیدا کرد. سه عنصر زبان و اندیشه و ادب عطار از خصوصیات سبکی عصرش یعنی سبک خراسانی پیروی می‌کند و در تمام طول مسیر بیان اندیشه‌اش سعی دارد که از این چهارچوب تخطی نکند. لذا با‌توجه‌به حقایق فوق تلاش شده است تا سبک الهی‌نامه، این اثر عرفانی جاودان، به لحاظ ساختاری ویژگی‌های زبانی، فکری و ادبی اثر فوق استخراج شده و در کتاب سبک شناسی ساختاری الهی نامه عطار نیشابوری مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد.

کتاب سبک شناسی ساختاری الهی نامه عطار نیشابوری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب به علاقه‌مندان به پژوهش ادبی پیشنهاد می‌شود.

درباره عطار نیشابوری

فریدالدین ابوحامد محمد بن ابوبکر ابراهیم بن اسحاق عطّار نیشابوری یکی از شعرا و عارفان نام‌آور ایران در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم و متولد نیشابور است. آثار شیخ به دو دسته‌ٔ منظوم و منثور تقسیم می‌شود. یکی از معروف‌ترین آثار منثور عطّار، تذکرة الاولیا است که در این کتاب، عطار به معرفی ۷۲ تن از اولیاء، مشایخ و عرفای صوفیه پرداخته است. دیوان اشعار او نیز اثر منظوم معروف اوست.

بخشی از کتاب سبک شناسی ساختاری الهی نامه عطار نیشابوری

«مثنوی‌های عطار غالباً متضمن قالبی است که در آن، قصه در قصه آمده است - تا حدی به شیوهٔ کلیله و دمنه و هزار ویک‌ شب. در پاره اي ازین قصه هاي کوتاه قهرمانان حکایات مردمان عادي و ساده کوي و بازارند: گدایان، پاسبانان، گور کنان، سقایان، و صوفیان که خود آنها غالبا از همین طبقات پایین جامعه بر می آیند. قبل از عطار فقط سنائی است که در آثارش گه گاه - اما نه به اندازه عطار - از احوال و اقوال این طبقات عوام سخن می رود و به آنها حق و نوبت براي حرف زدن داده می شود. پیش از آن شعر فارسی فقط تابع ذوق و ادراك اهل درگاه بود و دنیاي علایق سلطان و اطرافیانش را تصویر می کرد. در حقیقت تصوف بود که به این طبقات پایین جامعه نوعی خودآگاهی داد که از برکت آن، اینها جرأت پیدا کردند دهان به سخن بگشایند، در حالی که پیش از آن در آثار ادبی، محکوم بودند به سکوت. البته وقتی این طبقه اجازه یافتند که دهان بگشایند یا در کلام اهل ادب جلوه گر شوند، اعتراضات آنها بر تمام آنچه امروز بی عدالتی اجتماعی خوانده می شود، در کلام صوفیه - از جمله عطار - مجال انعکاس یافت. از بین این طبقات آنها را که مخصوصا سخنگویان این جناح معترض جامعه بشمارند عطار بخاطر همین گستاخی که در اظهار ناخرسندي خویش دارند، به نام شوریده و دیوانه بر صحنه می آورد و این نام آشفته حالان یا عقلاء مجانین که صوفیه بر این طبقات و افراد نهاده اند در واقع سپري است که آنها می توانند در پس آن خود را از لطمه تهمت و اعتراض و تعقیب مصون دارند و اعتراضاتی را که عقلاء حسابگر جرأت اظهارشان را نمی کنند به بیان آورند. در هر حال احوال این طبقه از عقلاء مجانین در آثار عطار قابل توجه بسیار است و ارتباط آثار او را با زندگی و احوال طبقات عوام نشان می دهد. درست است که نظم قصه هاي عامیانه قبل از او شروع شده بود و حتی عنصري و نظامی پیش از او افسانه هاي رایج در نزد عوام را به شعر در آورده بودند اما نه فقط صنعت آنها قصه هاي عامیانه را در واقع از محیط زندگی مردم به محیط درگاه و اهل مدرسه برده بود، بلکه آنها هرگز نتوانسته بودند آلام و احساسات واقعی عامه را - که آنگونه داستانها تعلق به آنها داشت - در طی داستانهاي خویش منعکس کنند.»