کتاب ماکس وبر و خاستگاه پروتستانی نظام سرمایه داری

کتاب ماکس وبر و خاستگاه پروتستانی نظام سرمایه داری نوشتهٔ عباس محمدی اصل است و انتشارات آرمان رشد آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب ماکس وبر و خاستگاه پروتستانی نظام سرمایه داری

ماکس وبر در پی بررسی تز تکامل تاریخی عقلانیت در حیات اجتماعی آدمیان بود. مطالعهٔ حیات اقتصادی در چارچوب تکامل تاریخی فرهنگ به‌عنوان یک کل اما دستاوردهایی داشت. به لحاظ روشی مثلاً اگر ارزش‌های فرهنگی معنابخش به زندگی انسان توسط روندهای خاص تکامل اجتماعی تقریر شوند، تکمیل رویکرد اثباتی به تبیین جامعه با تفهم نیات کنشگران در قالب تأویل نظام‌های معنایی آن هم ضرورت می‌یابد. در این راستا صورت طبیعی پدیده‌های اجتماعی و روابط آنها را می‌توان با استفاده از قوانین علّی به دست تبیین سپرد؛ اما رفتار معنادار آدمی نیازمند تفهم است و لذا تبیین و تفهم دو وجه مکمل شناخت حیات انسانی-اجتماعی به شمار می‌آیند.

وبر در تلاش برای تعیین ویژگی‌های سرمایه‌داری جدید در کتاب اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری، میان مؤسسه سرمایه‌داری و جست‌وجوی فی‌نفسه منفعت تمایز نهاد تا نشان دهد میل به ثروت در اکثر زمان‌ها و مکان‌ها وجود داشته و هیچ ارتباطی با عمل سرمایه‌دارانه چونان جهت‌گیری قاعده‌مند و ظاهراً مسالمت‌آمیز برای کسب منفعت از طریق مبادله اقتصادی ندارد. مصداق این سرمایه‌داری مثلاً در قالب فعالیت‌های تجاری به صور مختلف در بابل، مصر باستان، چین، هند و اروپای قرون وسطی وجود داشته؛ اما پیوند فعالیت سرمایه‌دارانه با سازمان عقلانی کار آزاد چونان اداره روزمره و حساب شده آن در چارچوب مؤسساتی با فعالیت دائمی فقط در غرب نسبتاً متأخر برقرار شده است.

این کتاب، کاپیتالیسم و سرمایه‌داری و جنبه‌های مذهبی آن در مذهب پروتستان از دیدگاه ماکس وبر را بررسی می‌کند.

خواندن کتاب ماکس وبر و خاستگاه پروتستانی نظام سرمایه داری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

خواندن این کتاب را به متخصصان و پژوهشگران علوم انسانی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب ماکس وبر و خاستگاه پروتستانی نظام سرمایه داری

پیروان لوتر البته مکرراً این طرز تفکر را که با روشنی فزاینده‌ای در کلیساها و فرق اصلاح‌شده پرداخت می‌شد، به‌عنوان بازگشتی به ایده رستگاری از طریق عمل محکوم کرده‌اند. با این وجود هر قدر اعتراض متهمان علیه یکی دانستن موضع جزمی آنان با عقیده کاتولیکی موجه باشد- اگر منظور از این اتهام نتایج عملی این جزم برای زندگی روزمره مسیحی معمولی کلیسای اصلاح‌شده است - یقیناً اتهامی بی‌پایه نیست؛ زیرا اعمال اخلاقی احتمالاً در هیچ جای دیگر اعتبار مذهبی وافری را که پیروان کالوینیسم تحت تأثیر مکتب خود برای آنها قائل بودند نداشته‌اند. تعیین‌کننده برای اهمیت عملی این‌گونه رستگاری از طریق عمل اما در شناخت کیفیات خاصی قابل جستجو است که مشخصه سلوک اخلاقی کالوینیست‌ها بود و آن را از زندگی روزمره مسیحی معمولی وسطائی متمایز می‌نمود. این تمایز را می‌توان بدین‌ترتیب صورت‌بندی کرد: آنچه برای زندگی فرد کاتولیک عامی در قرون وسطی اخلاقی محسوب می‌شد، گذران یک زندگی از امروز به فردا بود. این فرد در وهله اول، وظایف سنتی خود را از روی وجدان انجام می‌داد؛ لیکن فراتر از این حداقل، اعمال نیکش لزوماً نظام زندگی منسجم یا لااقل عقلانی را تشکیل نمی‌داد، بل به صورت سلسله اعمالی منفرد باقی می‌ماند که فرد می‌توانست به اقتضای موقعیت از آنها به عنوان کفاره گناهانی معین یا برای افزایش احتمال رستگاری خود یا در اواخر عمر به‌عنوان نوعی بیمه استفاده کند. البته اخلاق کاتولیکی اخلاقی مبتنی بر نیات بود؛ اما نیت مشخصه عمل منفرد، تعیین‌کننده ارزش آن بود و مسئولیت هر عمل منفرد نیک یا بد به حساب فاعلش نوشته می‌شد و بر سرنوشت دنیوی و اخروی او تأثیر می‌گذاشت. کلیسا به طرزی کاملاً واقع‌بینانه می‌دانست انسان ابداً واحدی نیست که به روشنی تعریف شده و مورد قضاوت قرار گیرد؛ بلکه زندگی اخلاقی او معمولاً دستخوش انگیزه‌های متضاد بوده و اعمال او اغلب متناقضند. البته کلیسا تحول اصولی در زندگی را آرمانی ضروری می‌دانست؛ اما همین ضرورت را برای فرد عادی به‌وسیله یکی از مؤثرترین ابزارهای قدرت و تربیت، یعنی آیین توبه تضعیف می‌کرد که کارکردش با عمیق‌ترین خصوصیات دیانت کاتولیکی پیوند داشت.