کتاب بررسی آیات الاحکام حدود و قصاص در فقه امامیه و حقوق موضوعه

کتاب بررسی آیات الاحکام حدود و قصاص در فقه امامیه و حقوق موضوعه نوشتۀ عباسعلی فراهتی و مریم شاداب است. این کتاب را نشر میراث ماندگار منتشر کرده است.

درباره کتاب بررسی آیات الاحکام حدود و قصاص در فقه امامیه و حقوق موضوعه

آیات الاحکام یعنی آیاتی از قرآن که مشتمل بر قواعد شرع است در فقه، و منبع اصلی فروع دین و مورد استناد جمیع فقهاء اسلام است. به‌عبارت‌دیگر قوانین مصرح در قرآن را احکام القرآن (آیات الاحکام) نامیده‌اند. بنیاد حقوق اسلامی نیز همین آیات الاحکام است؛ بعد آنها را در مدون‌های مستقل گرد آوردند که نام آنها با آیات الاحکام آغاز می‌شود. این کتب در واقع تفاسیر اختصاصی‌اند؛ و گفته شده از بهترین کتب آیات الاحکام شیعه «قلائد الدرر جزایری» است.

آیات الاحکام، از آن نوع آیات بحث می‌کند که حکمی از احکام عملی شریعت را در برداشته باشد گرچه به یک معنی تمام آیات قرآن، آیات الاحکام می‌باشند، چون آیاتی هم که در برگیرنده آیات خلقت یا توحید و خداشناسی و.. می‌باشند، یا خود دارای حکمی هستند یا دارای بار فقهی هستند یا در ارتباط با مبدأ احکام هستند که سرچشمه آیات می‌باشد ... .

ولی امروزه در اصطلاح فقها، آیات احکام آن نوع از آیات می‌باشند که یک حکم فرعی فقهی را در برداشته باشند از منطوق صریح یا از مفهوم موافق یا مخالف آن، حکمی از احکام فقهی استفاده گردد که در روند عمل تکلیفی مکلف، قرار گرفته باشد.

خواندن کتاب بررسی آیات الاحکام حدود و قصاص در فقه امامیه و حقوق موضوعه را به چه کسی پیشنهاد می کنیم؟

علاقه‌مندان به قران و علوم قرانی از مخاطبان این کتاب‌اند.

بخش‌هایی از کتاب بررسی آیات الاحکام حدود و قصاص در فقه امامیه و حقوق موضوعه

تتبع کامل ادله

ازآنجاکه بسیاری از آیات قرآن کریم در مقام بیان حکم خاصی از احکام موضوع است، نمی‌توان با دیدن دلیلی فوراً آن را مطلق انگاشت؛ چرا که ممکن است بعضی از آیات صرفاً در جهت تشریع حکمی بوده و بیان جزئیات آن را به معصومین عالیة واگذار نموده باشد یا در صدد بیان حکم نسبت به جهتی معین از موضوع باشد؛ لذا سرایت آن به جهت یا جهات دیگر به دلیل اطلاق، خلاف روش عقلائی در بیان است.

کشف ملاکات احکام

نحوه استنباط از قرآن و حدیث در مورد مسائلی که با زندگی روزمره مردم تماس دارد، با مسائلی مانند مسائل عبادی تفاوت دارد. در آنچه که مربوط به مسائل عبادی می‌شود، باید بر دلالت نص و ظاهر الفاظ تعبد ورزید؛ اما در مسائلی که در ارتباط با زندگی اجتماعی مردم است (مانند قصاص)، ملاکات احکام اسلام قابل‌دسترسی است و می‌توان بر پایه آن، حکم مربوطه را توسعه داده یا محدود کرد.

اگر کسی بگوید: چنانچه حکم موضوعی در قرآن و روایات نیامده باشد، به‌دست‌آوردن حکم آن، به اتکاء ملاک استنباطی قیاس است که در روایات فراوانی از آن نهی شده است باید گفت: در بحث مربوط به قیاس منصوص العلة عده‌ای از علماء مانند علامه حلی گفته‌اند: قیاس در جایی که علت حکم ذکر شده باشد، اشکالی ندارد؛ و عده‌ای دیگر اصلاً این مورد را قیاس نمی‌دانند بلکه از نوع حجیت ظاهر دانسته‌اند، چون از ظاهر آیه و روایت در چنین مواردی استفاده می‌شود که حکم در موارد ذکر شده منحصر نیست؛ بلکه حکم تابع علت ذکر شده در دلیل است. خلاصه اینکه اگر دلیل منصوص العلة وجود داشته باشد و علت ذکر شده، در عموم ظهور داشته باشد، از باب حجیت ظواهر، حکم به کلیه مواردی که آن علت در آنها وجود داشته باشد، تعمیم پیدا می‌کند.

چنانچه علت حکم صریحاً ذکر نشده ولی از قرائن لفظی یا معنوی دیگر علت حکم به دست آید، اصطلاحاً «ملاک» گویند و ملاک در این موارد به منزله علتی است که در حکم ذکر شده باشد؛ بنابراین ملاکات احکام در غیر مسائل تعبدی قابل‌دسترس است و ما در مسائل اجتماعی و اقتصادی، بیشتر باید به دنبال کشف علل و ملاکات احکام باشیم تا مصادیق و موارد.