کتاب مشاعر

کتاب مشاعر، شرح استاد غلامحسین ابراهیمی دینانی بر رساله المشاعر صدرالمتألهین شیرازی است که در انتشارات نور سخن به چاپ رسیده است.

 درباره کتاب مشاعر

صدرالدین محمّد فرزند ابراهیم قوامی شیرازی ملقّب به ملاصدرا و «صدرالمتألهین» در سال (۹۷۹ه.ق) و در زمان حکومت صفویه در شهر شیراز چشم به جهان گشود. پدر او یکی از وزیران آن زمان شناخته می‌شد. او در کودکی و نوجوانی توسط اساتید مختلف، علوم رایج زمانه را همچون صرف و نحو و ... فرا گرفت و تا بیستویک سالگی در شهر شیراز ماند و سپس برای تکمیل تحصیلات خود به‌سوی قزوین، پایتخت وقت ایران، سفر کرد. در میانۀ راه در شهر کاشان، دو سال را اقامت گزید و از اساتیدی همچون «شاه مرتضی» بهره برد و در نهایت به‌سوی قزوین رفت. در شهر قزوین نیز به محضر درس اساتیدی همچون شیخ بهاءالدین عاملی ملقب به شیخ بهایی و همچنین میرداماد، دیگر استاد برجستۀ فلسفۀ آن زمان، به یادگیری علوم و معارف عقلی پرداخت. نزد شیخ بهایی بود که صدرالدین به تحصیل علوم سنتی همچون فقه و تفسیر و علم حدیث پرداخت. در سال ۱۰۰۶ه‌ق با انتقال پایتخت ایران از قزوین به شهر اصفهان، همراه با اساتید خود به‌سوی شهر اصفهان رفت. از میان اساتید ملاصدرا، شاید یکی از مهم‌ترین آن‌ها را می‌بایست میرمحمد باقر داماد، دامادِ محقق کرکی، ملقب به «میرداماد» دانست که او را مؤسس بنیانگذار «مکتب اصفهان» دانسته‌اند. ...

بدون شک مسئلۀ وجود و ماهیت، بدان گونه که در آثار صدرالمتألهین شیرازی مطرح شده، در هیچ‌یک از حکمای گذشته قابل ردیابی نخواهد بود. هیچ حکیمی همانند صدرالمتألهین در جهان اسلام نبوده است که اینگونه به بحث از هستی و اصالت آن پرداخته باشد؛ ملاصدرا با شواهد و براهینی استوار، اصالت وجود را مستدل ساخته است و به همین جهت او را قهرمان اصالت وجود دانسته‌اند. صدرالمتألهین در رسالۀ المشاعر خود، به هستی‌شناسی مختص به خود پرداخته است و لُب اصول حِکمی و وجودشناسی نظام حکمت متعالیه را بیان کرده است. هر یک از فصول این کتاب تحت عنوان یک مَشْعر با معنای جایگاه آگاهی و شعور و معنای لغوی اشعاردهنده بیان شده است و عنوان اصلی رساله نیز نام مشاعر را به خود گرفته است. رسالۀ حاضر شامل دو فصل بزرگ و تعدادی فصول مختلف با عنوان مشعر است. در این رساله است که ملاصدرا هشت برهان مهم را بر اصالت وجود و همچنین هشت برهان محکم را بر تعلق جعل به وجود، بیان کرده است.  

کتاب حاضر نیز حاصل پنجاه جلسۀ درس و گفت‌وگو در باب رسالۀ المشاعر در محضر استاد ابراهیمی دینانی همراه با حضور نزدیک به دَه تن از شاگردان ایشان و همچنین بالغ بر بیست جلسۀ رفع اشکال و ابهامات در خدمت استاد گران‌مایه بوده است. 

در جلسات اصلی، دوستان حقیقت‌جوی دیگری حضور داشته‌اند که با پرسش‌های خود، سبب گشایش برخی مسائل در ذیل کتاب گشته‌اند. جلسات رفع اشکال نیز به‌صورت فردی و توسط اینجانب بوده است. همچنین در بخش‌های دیگری از کتاب حاضر، از برخی نکات مهم و مرتبط در کتب‌ نگارش‌یافته توسط حضرت استاد بهره برده شده است که منابع آن در ذیل صفحات مربوطه، به صورت ارجاع پانوشتی ذکر شده است. هر کجا در مطالب نیز امکان بروز ابهام برای مخاطب بوده است، توسط گردآورنده و با توجه به توضیحات حضرت استاد دینانی، توضیحاتی به آن افزوده شده است که البته تمام آن‌ها پس از ویرایش نهایی، برای استاد خوانده شده‌اند و اگر دارای اشکال احتمالی نیز بوده‌اند، رفع گردیده‌اند. همچنین گاهی برخی از مطالب در هنگام ویرایش و ترجیحاً برای حفظ نظم گفتار و تبدیل آن به زبان نوشتار، جابه‌جا گردیده و در جای دیگری و مربوط به مسئلۀ مربوطه آورده شده‌اند. لازم به ذکر است که سبک و اسلوب استاد ابراهیمی دینانی در این جلسات، به صورت ترجمه یا تفسیر سطربه‌سطر عبارات صدرالمتألهین نبوده است؛ بلکه ایشان اصل مطالب را با قدرت تفلسف بی‌همتای خویش، قابل فهم برای مخاطبین و همچنین شاگردان حاضر در جلسه ساخته‌اند و گاهی عبارات و نتایجی ورای سخنان صدرالمتألهین را بیان کرده‌اند. 

 خواندن کتاب مشاعر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

 پژوهشگران حوزه فلسفه و حکمت اسلامی مخاطبان این کتاب‌اند.